દેહિ તં વિપ્રશાર્દૂલ પાપિનં માતૃગામિનમ્ । બહિષ્કૃત્ય સ્વાશ્રમાચ્ચ તારાસાધ્વીસમન્વિતમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ પાપી પરસ્ત્રીગામી ને, તારાસહીત તારા આશ્રમમાંથી કાઢી, મને સોંપી દે.
શુક્ર ઉવાચ સુરાણામસુરાણાં ચ સર્વેષાં જગતામપિ । ત્વમેવ શાસ્તા ભગવાન્કો વા શાસ્તિ સુરેઽસુરે
શુક્રે કહ્યું: દેવ, દૈત્ય અને આખા જગતના સ્વામી તું જ છે; દેવ કે દૈત્ય પર તારા સિવાય શાસન કોણ કરે?
કૃત્વા સુરાણાં સાહાય્યં કથં દૈત્યાન્હનિષ્યસિ । સંહર્તુઃ સર્વજગતાં દૈત્યૌધે કિં ચ પૌરુષમ્
દેવતાઓને મદદ કર્યા પછી, તું દૈત્યોને કેવી રીતે મારશે? આખા જગતના વિનાશક, દૈત્યોને નાશ કરવાથી શું પુરુષાર્થ છે?
ત્વં જયોતિઃ પરમં બ્રહ્મ સગુણો નિર્ગુણઃ સ્વયમ્ । ગુણભેદાન્મૂર્તિભેદો બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાત્મકઃ
તું પરમ પ્રકાશ, સર્વોચ્ચ બ્રહ્મ છે, ગુણવાળો અને નિર્ગુણ પણ તું જ છે; ગુણ અને સ્વરૂપના ભેદથી તું બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ રૂપે પ્રગટ થાય છે.
બલિદ્વારે ગદાપાણિઃ સ્વયમેવ ભવાન્પ્રભો । સ્વયં પ્રદત્તા શક્રાય તસ્મૈ શ્રીરપિ લીલયા
બલિના દ્વારે, પ્રભુ, તમે જાતે જ ગદાધારી બનીને આવ્યા હતા; અને તમારી ઈચ્છાથી, તમે ઈન્દ્રને લીલાથી વૈભવ આપી દીધું.
ક્ષમસ્વ ભગઞ્છંભો હર ક્રોધં ચ સંહર । કિં પૌરુષં ચ ભવતો બ્રહ્મણસ્યાપિ હિંસયા
હે શંભુ, કૃપા કરીને ક્ષમા કરો અને તમારો ક્રોધ શાંત કરો; બ્રહ્મા સુધીને દુઃખ પહોંચાડે એવું શૂરપણ તમારા માટે શું કામનું?
અહં જીવઞ્છરીરેણ ન દાસ્યામિ નિશાકરમ્ । શરણાગતદીનાર્તં લજ્જિર્વં પાપસંયુતમ્
હું જીવતો હોઉં ત્યાં સુધી આ શરીરે ચંદ્રને નહીં આપું; કારણ કે એ આશ્રયમાં આવ્યો છે, દુઃખી છે, શરમાયેલો છે અને પાપથી ભરેલો છે.
અહં ચ ત્વત્પદામ્ભોજે શરણં યામિ શંકર । યથોચિતં કુરુ વિભો જગત્સર્વં તથૈવ ચ
હું પણ, હે શંકર, તમારા પાવન ચરણોમાં શરણ આવી રહ્યો છું; હે વિભુ, જેમ યોગ્ય હોય તેમ કરો, કારણ કે આખું જગત પણ તમારી ઉપર આધાર રાખે છે.
શુક્રસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રસન્નો ભગવાઞ્છિવઃ । ઇત્યુવાચ નિશાનાથં સમાનય શુભં ભવેત્
શુક્રના વચન સાંભળી, ભગવાન શિવ પ્રસન્ન થયા અને રાતના સ્વામી ચંદ્રને કહ્યું: 'એને અહીં લાવો, અને શુભતા થાય.'
એતસ્મિન્નન્તરે બ્રહ્મા બોધયિત્વા કવિં વિભુઃ । સમાનીય નિશાનાથં તારકાસહિતં વ્રજ
એજ સમયે, વિભુ બ્રહ્માએ કવિને સમજાવીને, તારા સાથે ચંદ્રને પણ લઈ આવ્યા.
શંભોશ્ચ ચરણામ્ભોજે ચકાર ચ સમર્પણમ્ । શંભુસ્તં પ્રીતિયુક્તશ્ચ વાસયામાસ વક્ષસિ
એણે શંભુના પાવન ચરણોમાં પોતાને સમર્પિત કર્યો; અને પ્રેમથી ભરેલા શંભુએ એને પોતાના હૃદયથી લગાવી લીધો.
દત્તવા તસ્મૈ પાદરેણું નિષ્પાપં ચ ચકાર સઃ । દત્તવા તન્મસ્તકે હસ્તં કૃપાલુરભયં દદૌ
શંભુએ એને પોતાના ચરણરજ આપી અને એને પાપમુક્ત કર્યો; દયાળુ શંભુએ પોતાના હાથ એના માથે મૂકીને એને નિર્ભયતા આપી.
ક્ષીરોદે સ્નાપયિત્વા ચ પ્રાયશ્ચિત્તેન શંકરઃ । ચકાર ચન્દ્રં નિષ્પાપં બ્રહ્મણા સહિતઃ શુચિમ્
કૃપા કરીને, શંકરે બ્રહ્મા સાથે મળીને, ચંદ્રને ક્ષીરસમુદ્રમાં સ્નાન કરાવી, પ્રાયશ્ચિત્ત કરાવ્યું અને એને પાપમુક્ત અને શુદ્ધ બનાવ્યો.
યોગેન ચન્દ્રં યોગીન્દ્રો દ્વિખણ્ડં તં ચકાર સઃ । રરક્ષાર્ધં લલાટે ચ સોઽપ્યર્ધં બ્રહ્મણઃ પુરઃ
યોગશક્તિથી યોગીશ્વરે ચંદ્રને બે ભાગમાં વિભાજિત કર્યો; એક ભાગ પોતાના કપાળ પર રાખ્યો અને બીજો ભાગ બ્રહ્મા પાસે આપ્યો.
અત એવ મહાદેવો બભૂવ ચન્દ્રશેખરઃ । મૃગાઙ્કો લજ્જિતસ્તત્ર કલઙ્કીં દેવસંસદિ
એથી મહાદેવ 'ચંદ્રશેખર' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા; અને દેવસભામાં ચંદ્રે શરમથી કલંક ધારણ કર્યો.
લજ્જયા ચ સ્વયોગેન દેહત્યાગં ચકાર સઃ । તચ્છરીરં ચ ક્ષીરોદે બ્રહ્મણા ચ સમર્પિતમ્
શરમના કારણે અને પોતાની યોગશક્તિથી ચંદ્રે પોતાનું શરીર ત્યાગ્યું; અને એ શરીર બ્રહ્માએ ક્ષીરસમુદ્રમાં અર્પણ કર્યું.
રુરોદાત્રિશ્ચ કૃબયા શુચા ક્ષીરોદધેસ્તટે । અત્રેશ્ચક્ષુર્જલં તસ્ય પપાત ચ જલે વ્રજ
અત્રિએ દયા અને દુઃખથી ક્ષીરસમુદ્રના કિનારે રડ્યા; અને અત્રિના આંખમાંથી નીકળેલું પાણી સમુદ્રમાં પડ્યું, હે રાજા.
તસ્માદ્બભૂવ ચન્દ્રશ્ચ નિષ્પાપો દેવસંસદિ । બ્રહ્મા ચ ભગવાઞ્છંભુરભિષેકં ચકાર તમ્
એમાંથી ચંદ્ર દેવસભામાં પાપમુક્ત અને શુદ્ધ બન્યા; અને બ્રહ્મા તથા ભગવાન શંભુએ એમનો અભિષેક કર્યો.
મહાદેવ ઉવાચ સ્વસ્થાનં ગચ્છ પુત્ર ત્વં કુરુષ્વ વિષયં મુદા । પશ્ચાત્તસ્યાશ્ચ શાપેનયક્ષ્મગ્રસ્તોભવિષ્યસિ
મહાદેવ બોલ્યા: 'પુત્ર, તું તારા સ્થાન પર જા અને આનંદથી તારો પ્રદેશ સંભાળ; પણ પછી એના શ્રાપથી તને યક્ષ્મા થશે.'
વ્યર્થં પતિવ્રતાશાપં કર્તુમીશશ્ચકો ભુવિ । મદાશિષા યક્ષ્મણશ્ચ પ્રતીકારો ભવિષ્યતિ
પ્રભુએ પતિવ્રતા સ્ત્રીનો શ્રાપ પૃથ્વી પર વ્યર્થ ન જાય એ ઈચ્છ્યું નહોતું; પણ મારી આશીર્વાદથી યક્ષ્માનું ઉપાય મળશે.
યસ્માદ્ભાદ્રચતુર્થ્યાં તુ ગુરુપત્નીક્ષતિઃ કૃતા । તસ્માત્તસ્મિન્દિને વત્સ પાપદૃશ્યો યુગે યુગે
કારણ કે શુભ ચતુર્થીના દિવસે ગુરુપત્નીનું અપમાન થયું હતું, એટલે એ દિવસે, વત્સ, દરેક યુગમાં પાપ દેખાશે.
નાભુક્તં ક્ષીયતે કર્મ કલ્પકોટિશતૈરપિ । અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્
અનુભવ્યા વિના કર્મ કદી નાશ પામતું નથી, લાખો કલ્પો સુધી પણ; જે કર્મ થાય છે, સારા કે ખરાબ, એનો ફળ જરૂર ભોગવવું પડે છે.
દેહત્યાગેન હે વત્સ કર્મભોગો ન નશ્યતિ । પ્રાયશ્ચિત્તાન્ન સંદેહો ઙ્યસ્તમેવ ભવિષ્યતિ
હે વત્સ, શરીર છોડ્યા પછી પણ કર્મફળનો અનુભવ નાશ પામતો નથી; નિશ્ચયપૂર્વક પ્રાયશ્ચિત્તથી તે ઘટે છે.
તારાબહરણાવત્સ કલઙ્કશ્ચન્દ્રમણ્ડલે । મૃગાકૃતિર્વિલગ્નશ્ચ ભવિષ્યતિ યુગે યુગે
હે વત્સ, તારાને લઈ જવાથી ચંદ્રમંડળ પર કળંક રહેશે; ત્યાં હરણની આકૃતિ યुगો યुगો સુધી દેખાશે.
શૃણુ વાક્યમિહાઽઽગચ્છ તારકે ચ પતિવ્રતે । સત્યં બ્રૂહિ કસ્ય ગર્ભંત્યક્ત્વા શુદ્ધાભવ પ્રિયે
મારા વચન સાંભળ અને અહીં આવો, હે પતિવ્રતા તારા; સાચું બોલ—કwhose સંતાનને ત્યજીને તું શુદ્ધ બની, પ્રિયે?
અકામતો બલાત્સાધ્વી ન સ્ત્રી જારેણ દુષ્યતિ । કામતો નરકં યાતિ યાવચ્ચન્દ્રદિવાકરૌ
સતી સ્ત્રી જો પોતાની ઇચ્છા વિના અને બળજબરીથી પરપુરુષ સાથે સંકળાય તો તે દુષિત થતી નથી; પણ પોતાની ઇચ્છાથી એ કરે તો, ચંદ્ર અને સૂર્ય રહે ત્યાં સુધી, તેને નરક ભોગવવો પડે છે.
ઉવાચ તારા બ્રહ્માણં ગર્ભં ચન્દ્રસ્ય સસ્મિતમ્ । જહસુર્દેવતાઃ સર્વાઃ શંભુશ્ચ મુનિસંઘકાઃ
તારાએ બ્રહ્માને સ્મિત સાથે કહ્યું: 'આ સંતાન ચંદ્રનું છે.' બધા દેવતાઓ, શિવજી અને મુનિગણ હસ્યા.
દદૌ તારાં ચ ગુરવે લજ્જિતાય વ્રજેશ્વર । બૃહસ્પતિર્યયૌ ગેહં ગૃહીત્વા ચ પતિવ્રતામ્
પછી, હે વ્રજેશ્વર, શરમાતા પતિને તારા પાછી સોંપવામાં આવી; બૃહસ્પતિએ પોતાની પતિવ્રતા પત્નીને લઈ ઘર તરફ ગયા.
તયા પ્રસૂતં પુત્રં ચ સુન્દરં કનકપ્રભમ્ । ગૃહીત્વાપ્રયયૌ ચન્દૌનમસ્કૃત્ય વિધિં શિવામ્
તેણીથી જન્મેલો સુંદર, સોનાની જેમ તેજસ્વી પુત્ર લઈને, બૃહસ્પતિએ વિધિ અને શિવને વંદન કરી, ચંદ્ર પાસે ગયા.
યયુર્દેવાશ્ચ મુનયઃ શંભુશ્ચ કમલોદ્ભવઃ । પ્રયયૌ સ્વગૃહં શુક્રૌ દૈત્યયુક્તૌ મુદાઽન્વિતઃ
દેવતાઓ, મુનિઓ, શિવજી અને કમલમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા પોતાના સ્થાન પર ગયા; શુક્રાચાર્ય દૈત્યગણ સાથે આનંદપૂર્વક પોતાના ઘેર ગયા.