જ્ઞાનં ચાત્ર મૃતે લોકે મૂર્તિર્ભવતિ તસ્ય વૈ । વ્રતં વિનાઽપિ મન્ત્રેણ જીવન્મુક્તો ન સંશયઃ
અહીં જ્ઞાન મૃત્યુના લોકમાં સ્વરૂપ પામે છે; વ્રત વગર પણ મંત્રથી જીવતો મુક્ત થાય છે—શંકા નથી.
વ્રજં કુરુ પવિત્રં ચ વ્રજનાથ વ્રજં વ્રજ । પાપં યદ્દર્શને તાત કથયામિ નિશામય
પવિત્ર વ્રજ જાઓ, વ્રજનાથ, વ્રજ જાઓ; હું કહું છું, સાંભળો, એના દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે.
દુઃસ્વપ્નં પાપબૌજં ચ કેવલં વિઘ્નકારણમ્ । ગોઘ્નં ચ બ્રાહ્મણઘ્નં વા કૃતઘ્નં કૃટિલં તથા
મંદ સ્વપ્ન, પાપી ખોરાક અને અવરોધ લાવનાર વસ્તુઓ; ગાયનું હત્યાકરણ, બ્રાહ્મણનું હત્યાકરણ, કૃતઘ્નતા અને છેતરપિંડી.
દેવઘ્નં પિતૃમાતૃઘ્નં પાપં વિશ્વવાસઘાતિનમ્ । મિથ્યાસાક્ષિપ્રદાતારં યં ચાઽઽતિથ્યવિવઞ્ચનમ્
દેવનું હત્યાકરણ, પિતા કે માતાનું હત્યાકરણ, પાપ, સર્વના કલ્યાણકર્તાનું હત્યાકરણ; ખોટી સાક્ષી આપવી અને અતિથિ સાથે છેતરપિંડી કરવી.
ગ્રામયાજિનમેવેતિ દેવવિપ્રસ્વહારિણમ્ । અશ્વત્થઘાતિનં દુષ્ટં શિવવિષ્ણુવિનિન્દકમ્
માત્ર ગામ માટે યજ્ઞ કરનાર, દેવ કે બ્રાહ્મણની ચોરી કરનાર; દુષ્ટ પિપળા વૃક્ષનો હત્યારો અને શિવ-વિષ્ણુની નિંદા કરનાર.
અદીક્ષિતમનાચારં સંધ્યાહીનં દ્વિજં તથા । દેવલં વૃષવાહં ચ શૂદ્રાણાં સૂપકારકમ્
અનુશાસન વગર, દિક્ષા વગર, સંધ્યા વિધિ ન કરનાર દ્વિજ; દેવાલયનો સેવક, વાઘા સંભાળનાર અને શૂદ્ર માટે રસોઈ કરનાર.
શવદાહં ચ શૂદ્રાણાં શૂદ્રશ્રાદ્ધાન્નભોજિનમ્ । અવીરાં છિન્નનાસાં ચ દેવબ્રાહ્મણનિન્દકામ્
શૂદ્ર માટે મૃતદેહ દાહ કરનાર, શૂદ્ર શ્રાદ્ધના ભોજન કરનાર; ગુણહીન સ્ત્રી, કાપેલી નાકવાળી અને દેવ-બ્રાહ્મણની નિંદા કરનાર.
પદિભક્તિવિઙીનાં ચ વિષ્ણુભક્તિવિહીનકામ્ । શૂદ્રાણાં વિધવાં ચૈવ ચાણ્ડાલીં વ્યભિચારિણીમ્
પગની ભક્તિ વગર, વિષ્ણુની ભક્તિ વગર; શૂદ્ર વિધવા, ચંડાળ સ્ત્રી અને વ્યભિચાર કરનાર.
શશ્વત્કોપયુતં દુષ્ટમૃણગ્રસ્તં ચ જારજમ્ । ચૌરં મિથ્યાવાદિનં ચ શરણાગતયાયિનમ્
હંમેશા ક્રોધિત, દુષ્ટ, ઋણગ્રસ્ત, વ્યભિચારથી જન્મેલો; ચોર, ખોટું બોલનાર અને આશ્રય માંગનારને છોડી દેનાર.
માંસાપહારિણં ચૈવ બ્રહ્મણં વૃષલીપતિમ્ । બ્રાહ્મણીગામિરં શૂદ્ર દ્વિજં વાધુર્ષિકં તથા
માંસ ખાવનાર, બ્રાહ્મણ જે નીચ જાતિની સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરે; બ્રાહ્મણ જે શૂદ્ર સ્ત્રી પાસે જાય, અથવા butcherનું કામ કરનાર દ્વિજ.
અગમ્યામામિનં દુષ્ટં ચતુર્વણં નરાધમમ્ । માતા સપત્નીમાતા ચ શ્વશ્રૂશ્ચ ભગિની સુતા
અપ્રાપ્ય સ્ત્રી પાસે જનાર, દુષ્ટ, ચાર વર્ણમાં સૌથી નીચ; માતા, સપત્ની માતા, શ્વશ્રૂ, બહેન અને પુત્રી.
ગુરુપત્ની પુત્રપત્ની સોદરસ્ય પ્રિયા સતી । માતૃષ્વસા પિતૃષ્વસા ભામિનેયપ્રિયા તથા
ગુરુપત્ની, પુત્રપત્ની, ભાઈની પ્રિય સ્ત્રી; માતૃપક્ષની ફૂઈ, પિતૃપક્ષની ફૂઈ અને ભાઈના પુત્રની પ્રિય.
માતુલાની નવોઢા ય પિતૃવ્યસ્ત્રી રજસ્વલા । પિતૃમાતૃપ્રસૂશ્ચૈવ ચાગમ્યાષ્ટાદશ સ્મૃતાઃ
મામાની પત્ની, નવી લગ્ન કરેલી, કાકાની પત્ની જે રજસ્વલા હોય; પિતા કે માતાથી જન્મેલી — આ અઠાર છે, અપ્રાપ્ય માનવામાં આવે છે.
કીર્તિતાઃ સામવેદે ચ પરિપાલ્યાઃ સતાં વ્રજ । એતા દૃષ્ટ્વા ચ સ્પૃષ્ટ્વા ચ બ્રહ્મહત્યાં લભેન્નરઃ
આ બધાં સામવેદમાં ઉલ્લેખિત છે અને સદ્ગણવંતો માટે ટાળવા યોગ્ય છે; જો કોઈ તેમને જુએ કે સ્પર્શ કરે, તો બ્રાહ્મણ હત્યાનો પાપ મળે છે.
તસ્માદ્દૈવેન તા દૃષ્ટ્વા સૂર્યં દૃષ્ટ્વા હરિં સ્મરેત્ । કામતો યદિ પશ્યન્તિ વિનિન્દ્યાસ્તે ભવન્તિ વૈ
અત્યારે, જો કોઈ તેમને અણઈચ્છાએ જુએ, તો સૂર્યને જોઈને હરિનું સ્મરણ કરવું; જો ઈચ્છાપૂર્વક જુએ, તો તે નિંદનીય બની જાય છે.
તસ્માત્સન્તો ન પશ્યન્તિ શાપભીતા વ્રજેશ્વર । રાહુગ્રસ્તં રવિં સોભં ન પશ્યન્તિ વિપશ્ચિતઃ
એથી, જ્ઞાનીઓ શાપના ડરથી તેમને જુએ નથી, વ્રજેશ્વર; પંડિતો રાહુથી ગ્રસ્ત સૂર્યને પણ જુએ નથી.
જન્માષ્ટસપ્તરિઃ ફાઙ્કદશમસ્થે દિવાકરે । જન્મર્ક્ષે નિધને ચાપિ ચતુર્થેઽપિ કલાનિધૌ
જન્મના આઠમા, સાતમા કે દસમા દિવસે, સૂર્ય જન્મના નક્ષત્રમાં હોય ત્યારે, મૃત્યુ સમયે, કે ચાંદની ચોથના દિવસે.
સર્વૈરંશૈર્ન પશ્યન્તિ કમ્પિતં ચન્દ્રભાસ્કરમ્ । નેષ્ટચન્દ્રો ન દૃશ્યશ્ય ભાદ્રે માસિ સિતાસિતે
આ બધાં પ્રસંગે, ચાંદ્ર અને સૂર્યના કંપનને જુએ નથી; ભાદર માસમાં, whether ચાંદ્ર પ્રકાશિત હોય કે અંધારું, તેને જુએ નથી.
ચતુર્થ્યામુદિતશ્ચન્દ્રઃ પરિત્યક્તો મનીષિમિઃ । ચન્દ્રસ્તારાપહરણં કલઙ્ગમતિદુષ્કરમ્
ચોથના દિવસે ચાંદ્ર ઉગે ત્યારે, જ્ઞાની તેને ટાળી દે છે; ચાંદ્રનું ગ્રહણ અને તેના પર કલંક ખૂબ અશુભ માનવામાં આવે છે.
તસ્મૈ દદાતિ હે નન્દ કામતો દિ પશ્યતિ । અકામતો નરો દૃષ્ટ્વા મન્ત્રપૂતં જલં પિબેત્
હે નંદ, જો કોઈ ઈચ્છાપૂર્વક જુએ, તો કામ મળે છે; જો અણઈચ્છાએ જુએ, તો મંત્રથી શુદ્ધ કરેલું પાણી પીવું જોઈએ.
તદા શુદ્ધો ભવેત્સદ્યો નિષ્કલઙ્કી મહીતલે । સિંહઃ પ્રસેનમવધીત્સિંહો જામ્બવતા હતઃ
ત્યારે તે તરત જ શુદ્ધ બની જાય છે, ધરતી પર નિર્દોષ રહે છે; સિંહે પ્રસેનને મારી નાખ્યો, અને એ સિંહને જાંબવતે સંહાર્યો.
સુકુમારક મા રોદીસ્તવ હ્યેષ સ્યમન્તકઃ । ઇતિ મન્ત્રેણ પૂતં ચ જલં સાધુઃ પિબેદ્ધ્રુવમ્
હે સુકુમાર, રડશો નહીં; આ તમારો સ્યામંતક રત્ન છે. આવું મંત્ર બોલીને પાણી શુદ્ધ થાય છે અને સારા માણસે એ જરૂર પીવું જોઈએ.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડo ઉત્તo નારદનાo ભગવન્નન્દસંo અષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં 'નારદ અને ભગવાન નંદનો સંવાદ' નામના અઢીસિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
અથૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ નન્દ ઉવાચ રાહુગ્રસ્તઃ કથં સૂર્યશ્ચન્દ્રો વાઽપિ જગત્પ્રભો । નેષ્ટશ્ચન્દ્રઃ કથં ભાદ્રે ચતુર્થ્યાં ચાસિતે સિતે
હવે એકોણાસીમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. નંદે પૂછ્યું: હે જગતના સ્વામી, રાહુ કેમ સૂર્ય કે ચંદ્રને ગ્રસે છે? ભાદરવામાં ચોથના દિવસે, વધતા કે ઘટતા ચંદ્રને કેમ શુભ માનાતો નથી?
વેદાનાં જનકસ્ત્વં ચ કં પૃચ્છામિત્વયા વિના । વેદે પુરાણે ગોપ્યં યન્ન જાનન્તિ વિપશ્યિતઃ
તમે તો વેદોના મૂળ છો, તમારા સિવાય હું બીજાને કોને પૂછું? વેદ અને પુરાણોમાં જે ગુપ્ત છે, જે વિદ્વાનોને પણ ખબર નથી—
શ્રીભગવાનુવાચ અતથ્યં વચનં ચેદં નિષિદ્ધં વૈદિકૈરપિ । ક્ષમસ્વ નન્દ ભદ્રં તે પ્રશ્નમન્યં કુરુષ્વ મામ્
શ્રીભગવાને કહ્યું: આ વાત સાચી નથી અને વેદશાસ્ત્રો દ્વારા પણ મનાઈ છે. નંદ, મને માફ કરો, તમારું કલ્યાણ થાય. મને બીજો પ્રશ્ન પૂછો.
બિશ્વસ્તં વચનં તાત ન પ્રકાશ્યં મનીષિભિઃ । વિઘ્નઃ પ્રકાશે ભવતિ સતાં છિદ્રં ચ દૈવતઃ
પુત્ર, વિશ્વાસપાત્ર વાત વિદ્વાનોને જાહેર કરવી નથી; કારણ કે જાહેર કરતાં સારા લોકો માટે અવરોધ ઊભા થાય છે અને દેવતાઓ તેમાં ખામી શોધે છે.
નન્દ ઉવાચ કથયસ્વ જગન્નાથ ન ભક્તે વ़ઞ્ચનં કુરુ । અદૃશ્યૌ ચાપિ દેવેશૌ રાહુગ્રસ્તૌ ચ પુષ્યદૌ
નંદે કહ્યું: હે જગન્નાથ, મને કહો, તમારા ભક્તને છેતરશો નહીં. એ બે દેવતાઓ, જો કે દેખાતાં નથી, પણ પુષ્યમાં રાહુ તેમને ગ્રસે છે.
શ્રીભગવાનુવાચ શૃણુ નન્દ પ્રવક્ષયામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્ । યાં શ્રુત્વા નિષ્કલઙ્કશ્ચ તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ
શ્રીભગવાને કહ્યું: નંદ, સાંભળો, હું તમને આ પ્રાચીન વાર્તા કહું છું; જેને સાંભળવાથી માણસ તીર્થસ્નાન જેવો નિર્દોષ બની જાય છે.
સર્વપાતકિનં દૃષ્ટ્વા યત્પાપં લભતે નરઃ । આખ્યાનશ્રવણોનૈવ ભસ્મીભૂતં ભવિષ્યતિ
માણસે જે પાપી લોકોને જોઈને જે પાપ મેળવે છે, એ માત્ર આ કથા સાંભળવાથી જ ભસ્મ થઈ જાય છે.