આસનં લભતે સ્વર્ગે વસ્તુમાત્રાનુરૂપતઃ । ઉત્તમે લક્ષવર્ષે ચ તદર્ધ ચેતરે વ્રજેત્
દાતા સ્વર્ગમાં દાનના મૂલ્ય પ્રમાણે આસન મેળવે છે; શ્રેષ્ઠ દાન માટે લાખ વર્ષ, અને અર્ધા માટે એ પ્રમાણે ફળ મળે છે.
તામ્પૂલેન લભેદ્ભોગં સ્વર્ગે વર્ષશતં વ્રજેત્ । માલ્યદાને પ્રિયં સ્વર્ગ વસ્તુમાત્રાનુરૂપતઃ
તામ્બૂલનું દાન કરવાથી દાતા સ્વર્ગમાં શત વર્ષ સુધી ભોગ ભોગે છે; માળાનું દાન કરવાથી દાતા દાનના મૂલ્ય પ્રમાણે સ્વર્ગ પામે છે.
ફલદાનફલં સ્વર્ગ લભતે નાત્ર સંશયઃ । સામાન્યશય્યાદાનેન સ્વર્ગ વર્ષશતં વ્રજેત્
ફળનું દાન કરવાથી સ્વર્ગનું ફળ મળે છે—એમાં કોઈ સંશય નથી; સામાન્ય શય્યાનું દાન કરવાથી દાતા સ્વર્ગમાં શત વર્ષ સુખભોગ કરે છે.
ચતુર્ગુણં પ્રકૃષ્ટાયાં ગુણલક્ષં દિલક્ષણે । અનાથાય સુવિપ્રાય યદિ ગેહં પ્રદીયતે
ઉત્તમ શય્યાના દાનથી ચારગણું ફળ મળે છે; મધ્યમ ગુણવાળી શય્યાથી લાખગણું ફળ મળે છે; અનાથ કે સુવિપ્રને ઘર આપવાથી—
અત્રૈવ માનવર્ષ ચ શક્રલોકે મહીયતે । દૃષ્ટ્વા બુભુક્ષિતં વિપ્રમન્નં તસ્મૈ પ્રદીયતે
હમણાં જ, શરીરના વાળ જેટલા વર્ષ માટે, દાતા ઇન્દ્રલોકમાં માન પામે છે; ભૂખ્યા બ્રાહ્મણને જોઈને અન્ન આપવાથી—
અયલાં શ્રિયમાપ્નોતિ પુત્રપૌત્રવિવર્ધિનીમ્ । વ્રજનાથ વ્રજં ગત્વા વ્રજભૂમૌ વ્રજાધુના
દાતા અક્ષય સંપત્તિ મેળવે છે, જે પુત્ર અને પૌત્રની વૃદ્ધિ કરે છે; હે વ્રજના નાથ, વ્રજમાં જઈને, હવે વ્રજભૂમિમાં—
વ્રજ ભોજય વિપાંશ્ચ વ્રજ સર્વ વ્રજે વ્રજે । ગોકુલે ગોકુલે વત્સ વત્સ વત્સ નિરાકુલે
વ્રજમાં જાઓ, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવો, વ્રજમાં જાઓ, બધું વ્રજમાં, વ્રજમાં; ગોકુલમાં, ગોકુલમાં, વાછરડા, વાછરડા, વાછરડા, દુઃખથી મુક્ત સ્થળે.
વ્યાકુલાનાં ગોકુલાનાં સંકુલે ચ વ્રજે વ્રજે । એતત્તે કથિતં નન્દ સાનન્દં પુણ્યવર્ધનમ્
ગોકુલમાં દુઃખી અને વ્રજમાં ભીડભેર લોકો વચ્ચે, આ બધું હું તને કહું છું, નંદ, આનંદથી અને પુણ્ય વધારતું છે.
કાશ્યપં દુર્ભગં નીચં શત્રુમજ્ઞાનિનં સ્ત્રેયમ્ । ત્યક્ત્વા રાત્રિં ચ દિવસે વક્તિ વિપ્રં મુપણ્ડિતમ્
કશ્યપ, દુર્ભાગી, નીચ, શત્રુ, અજ્ઞાન અને સ્ત્રીને છોડીને, રાત્રે અને દિવસે, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ સાથે વાત કરો.
દેવાલયે ચ દેવં વાઽપ્યશ્વત્થતુલશીવટમ્ । ઉક્ત્વા તદ્દ્વિગુણં પુણ્યમપ્રકાશ્ય ચતુર્ગુણમ્
મંદિરમાં કે દેવતા પાસે, અથવા પિપળા કે તુલસીના વૃક્ષ પાસે, કહ્યા પછી પુણ્ય બે ગણા થાય છે; જો જાહેર ન કરો તો ચાર ગણા થાય છે.
સુસ્વપ્નદર્શને પ્રાજ્ઞો ગંગાસ્નાનફલં લભેત્ । અર્થં વિત્તં ચ ભાર્યા ચ ભૂમિં પુત્રં લભેત્પ્રજામ્
સારા સ્વપ્ન જોનાર વિવેકી માણસને ગંગા સ્નાનનું ફળ મળે છે; તેને ધન, સંપત્તિ, પત્ની, જમીન, પુત્ર અને સંતાન મળે છે.
મોક્ષં ચ પરમૈશ્વર્યં લભતે સર્વવાઞ્છિતમ્ । ઇત્યેવં કથિતં તાત કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ
મુક્તિ અને સર્વોચ્ચ વૈભવ, તથા જે કંઈ ઇચ્છે તે બધું મળે છે; આ રીતે કહ્યું છે, પ્રિય, હવે તને શું વધુ સાંભળવું છે?
અથ સપ્તસ્પતતિતમોઽધ્યાયઃ નન્દ ઉવાચ કેન સ્પપ્નેન કિં પુણ્યં કેન મોક્ષો ભવેત્સુખમ્ । કોઽપિ કોઽપિ ચ સુસ્વપ્નસ્તત્સર્વં કથય પ્રભો
પછી સત્તરોત્તર સત્તરમો અધ્યાય. નંદ બોલ્યા: કયા સ્વપ્નથી પુણ્ય મળે છે, કયા સ્વપ્નથી મુક્તિ અને સુખ મળે છે? કયો સારો સ્વપ્ન છે? એ બધું કહો, પ્રભુ.
શ્રીભગવાનુવાચ વેદેષુ સામવેદશ્ચ પ્રશસ્તઃ સર્વકર્મસુ । તથૈવ કણ્વશાખાયાં પુણ્યકાણ્ડે મનોહરે
શ્રીભગવાન બોલ્યા: વેદોમાં સામવેદ તમામ કર્મોમાં પ્રસિદ્ધ છે; એ જ રીતે કણ્વ શાખામાં, મનોહર પુણ્યકાંડમાં.
સ વ્યવતો યશ્ચ દુઃસ્વપ્નઃ શશ્વતપુણ્યફલપ્રદઃ । તત્સર્વ નિખિલં તાત કથયામિ નિશામય
સારા અને ખરાબ સ્વપ્ન, બંને સતત પુણ્ય ફળ આપે છે; એ બધું, પ્રિય, હું તને કહું છું, સાંભળ.
સ્વપ્નાધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ બહુપુણ્યફલપ્રદમ્ । સ્વપ્નાધ્યાયં નરઃ શ્રુત્વા ગઙ્ગાસ્નાનફલં લભેત્
હું સ્વપ્ન અધ્યાય કહું છું, જે અનેક પુણ્ય ફળ આપે છે; સ્વપ્ન અધ્યાય સાંભળીને માણસને ગંગા સ્નાનનું ફળ મળે છે.
સ્વપ્નક્તુ પ્રથમે યામે સંવત્સરફલપ્રદઃ । દ્વિતીયે ચાષ્ટભિર્માસૈસ્ત્રિભિર્માસૈસ્તૃતીયરે
રાત્રિના પ્રથમ પ્રહરમાં જોવામાં આવેલ સ્વપ્ન એક વર્ષનું ફળ આપે છે; બીજા પ્રહરમાં, આઠ મહિનામાં; ત્રીજા પ્રહરમાં, ત્રણ મહિનામાં.
ચતુર્થે ચાર્ધમાસેન સ્વપ્નઃ સ્વાત્મફલપ્રદઃ । દશાહે ફલદઃ સ્વપ્નોઽપ્યરુણોદયદર્ણને
ચોથા પ્રહરમાં, અડધા મહિનામાં સ્વપ્ન પોતાનું ફળ આપે છે; અને ઉષા સમયે જોવામાં આવેલ સ્વપ્ન દસ દિવસમાં ફળ આપે છે.
પ્રાતઃસ્વપ્નશ્ચ ફલદસ્તત્ક્ષણં યદિ બોધિતઃ । દિને મનસિ યદ્દૃષ્ટં તત્સર્વ ચ લભેદ્ધ્રુવમ્
સવારના સ્વપ્ન તરત જ ફળ આપે છે જો એ સમયે જ જાગી જાવ; દિવસમાં મનમાં જે દેખાય છે, એ બધું ચોક્કસ મળે છે.
ચિન્તાવ્યાધિસમાયુક્તો નરઃ સ્વપ્નં ચ પશ્યતિ । તત્સર્વ નિષ્ફલં તાત પ્રયાત્યેવ ન સંશયઃ
ચિંતા કે રોગથી પીડિત માણસ સ્વપ્ન જોવે છે; એ બધું, પ્રિય, નિષ્ફળ રહે છે, એ વિતી જાય છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
જચડો મૂત્રપુરીષેણ પીડિતશ્ચ ભયાકુલઃ । દિગમ્બરો મુક્તકેશો ન લભેત્સ્વપ્નજં ફલમ્
મંદ, મૂત્ર કે વિસર્જનથી પીડિત, ભયથી ગભરાયેલ, નંગધારી, વિખૂટા વાળવાળા માણસને સ્વપ્નનું ફળ મળતું નથી.
દૃષ્ટ્વા સ્વપ્નં ચ નિદ્રાલુર્યદિ નિદ્રાં પ્રયતિ ચ । વિમૂઢો વક્તિ ચેદ્રાત્રૌ ન લભેત્સ્વપ્નજં ફલમ્
સ્વપ્ન જોઈને અને ઊંઘમાં હોય, ફરી ઊંઘી જાય, અથવા ગભરાયેલ અને રાત્રે બોલે, એ સ્વપ્નનું ફળ મળતું નથી.
ઉક્તવા કાશ્યપગોત્રે ચ વિપર્ત્તિ લભતે ધ્રુવમ્ । દુર્ગતે દુર્ગતિં યાતિ નીચે વ્યાધિંપ્રયાતિ ચ
કશ્યપ ગોત્રના માણસને કહીએ તો નિશ્ચિતપણે વિપત્તિ આવે છે; દુર્ભાગી પાસે દુર્ગતિ, નીચ પાસે રોગ આવે છે.
શત્રૌ ભયં ચ લભતે મૂર્ખે ચ કલહં લભેત્ । કામિન્યાં ધનહાનિઃ સ્યાદ્રાત્રૌ જોરભયં ભવેત્
શત્રુ પાસે ભય મળે છે, મૂર્ખ પાસે ઝઘડો થાય છે; સ્ત્રી પાસે ધનહાની થાય છે, રાત્રે જ્વર અને ભય થાય છે.
નિદ્રાયાં લભતે શોકં પણ़્ડિતે વાઞ્છિતં ફલમ્ । ન પ્રકાશ્યશ્ચ સુસ્વપ્નઃ પણ્ડિતૈઃ કાશ્યપે વ્રજ
ઊંઘમાં દુઃખ મળે છે, અને વિદ્વાન મનુષ્યને ઈચ્છેલું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે; પણ સારા સ્વપ્નને વિદ્વાનોએ ક્યારેય જાહેર કરવું નથી, કાશ્યપ, વ્રજમાં.
ગવાં ચ કુઞ્જરાણાં ચ હયાનાં ચ વ્રજેશ્વર । પ્રાસાદાનાં ચ શૈલાનાં વૃક્ષાણાં ચ તથૈવ ચ
ગાયો, હાથીઓ, ઘોડા, વ્રજના સ્વામી, અને એ જ રીતે મહેલ, પર્વતો અને વૃક્ષો—
આરોહણં ચ ધનદં ભોજનં રોદનં તથા । પ્રતિગૃહ્યતથા વીણાં સસ્યાઢ્યાં ભૂમિમાલભેત્
એમાં ચઢવું ધન આપે છે; ખાવું, રડવું, વીણા મેળવવી, અથવા પાકથી ભરેલી જમીન મેળવવી—all શુભ છે.
શસ્ત્રાસ્ત્રેણ યદા વિદ્ધો વ્રણેન કૃમિણા તથા । વિષ્ઠયા રુધિરેણૈવ સંયુક્તોઽપ્યર્થવાન્ભવેત્
શસ્ત્રથી ઘાયલ થવું, કે કીડા દ્વારા ઘાવ થવો, કે ગંદગી અથવા લોહીથી લિપ્ત થવું—even તો પણ એમાં અર્થ હોય છે.
સ્વપ્નેઽપ્યગમ્યાગમતો ભાર્યાલાભં કરોતિ યઃ । મૂત્રસિક્તઃ પિબેચ્છુકં નરકં ચ વિશત્યપિ
જે મનુષ્ય—even સ્વપ્નમાં—અયોગ્ય સ્ત્રી પાસે જાય છે, પત્ની ગુમાવે છે, મૂત્ર પીવે છે, કે ઉંદર ખાય છે, એ નિશ્ચયે નરકમાં જાય છે.
નગરં પ્રવિશેદ્રક્તં સમુદ્રં વા સુધાં પિબેત્ । શુભવાર્તામવાપ્નોતિ વિપુલં ચાર્થમાલભેત્
લોહીથી રંગાયેલા શહેરમાં પ્રવેશવું, કે સમુદ્રમાંથી અમૃત પીવું—એથી શુભ સમાચાર મળે છે અને ઘણું ધન પ્રાપ્ત થાય છે.