અશ્વત્થઃ ફલિનામેવ ગુરૂણાં મન્ત્રદઃ સ્વયમ્ । કશ્યપશ્ચ પ્રજેશાનાં ગરુડઃ પક્ષિણાં તથા
ફળ આપતા વૃક્ષોમાં અશ્વત્થ છું, ગુરૂઓમાં મંત્ર આપનાર છું, પ્રજાપતિઓમાં કશ્યપ છું અને પક્ષીઓમાં ગરુડ છું.
અનન્તોઽહં ચ નાગાનાં નરાણાં ચ નરાધિપઃ । બ્રહ્મર્ષીણાં ભૃગુરહં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ
સર્પોમાં અનંત છું, મનુષ્યોમાં રાજા છું, બ્રહ્મર્ષિઓમાં ભૃગુ છું અને દેવર્ષિઓમાં નારદ છું.
રાજર્ષીણાં ચ જનકો મહર્ષીણાં શુકસ્તથા । ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનીઃ
રાજર્ષિઓમાં જનક છું, મહર્ષિઓમાં શુક છું, ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ છું અને સિદ્ધોમાં કપિલ મુનિ છું.
બૃહસ્પતિર્બુદ્ધિમતાં કવીનાં શુક્ર એવ ચ । ગ્રહાણાં ચ શનિરહં વિશ્વકર્મા ચ શિલ્પિનામ્
બુદ્ધિશાળીઓમાં બૃહસ્પતિ છું, કવિઓમાં શુક્ર છું, ગ્રહોમાં શનિ છું અને શિલ્પીઓમાં વિશ્વકર્મા છું.
મૃગાણાં ચ મૃગેન્દોઽહં વૃષાણાં શિવવાહનમ્ । ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્
પ્રાણીઓમાં હું પ્રાણીઓનો રાજા છું, વાછરડાઓમાં શિવજીનું વાહન છું, હાથીઓમાં એરાવત છું અને છંદોમાં ગાયત્રી છું.
વેદાશ્ચ સર્વશાસ્ત્રાણાં વરુણો યાદસામહમ્ । ઉર્વશ્યપ્સરસામેવ સમુદ્રાણાં જલાર્ણવઃ
બધા શાસ્ત્રોમાં હું વેદ છું, જળચરોમાં વરુણ છું, અપ્સરાઓમાં ઉર્વશી છું અને સમુદ્રોમાં મહાસાગર છું.
સુમેરુઃ પર્વતાનાં ચ રત્નવત્સુ હિમાલયઃ । દુર્ગા ચ પ્રકૃતીનાં ચ દેવીનાં કમલાલયા
પર્વતોમાં સુમેરુ છું, રત્નોમાં હિમાલય છું, પ્રકૃતિઓમાં દુર્ગા છું અને દેવીઓમાં કમલાવાસિ છું.
શતરૂપા ચ નારીણાં મત્પ્રિયાણાં ચ રાધિકા । સાધ્વીનામપિ સાવિત્રી વેદમાતા ચ નિશ્ચિતમ્
સ્ત્રીઓમાં શતરૂપા છું, મારી પ્રિયાઓમાં રાધિકા છું અને સતી સ્ત્રીઓમાં સાવિત્રી, જે વેદોની માતા છે, છું.
પ્રહ્લાદશ્ચાપિ દૈત્યાનાં બલિષ્ઠાનાં બલિઃ સ્વયામ્ । નારાયણર્ષિર્ભગવાઞ્જ્ઞાનિનાં મધ્ય એવ ચ
દૈત્યોમાં પ્રહલાદ છું, શક્તિશાળીઓમાં બલી છું અને જ્ઞાની લોકોમાં ભગવાન નારાયણ ઋષિ છું.
હનૂમાન્વાનરાણાં ચ પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ । મનસા નાગકન્યાનાં વસૂનાં દ્રોણ એવ ચ
વાંદરોમાં હનુમાન છું, પાંડવોમાં ધનંજય છું, નાગકન્યાઓમાં મન છું અને વસુઓમાં દ્રોણ છું.
દ્રોણો જલધરાણાં ચ વર્ષાણાં ભારતં તથા । કામિનાં કામદેવોઽહં રમ્ભા ચ કામુકીષુ ચ
મેઘોમાં દ્રોણ છું, વરસાદોમાં ભારત છું, પ્રેમીઓમાં કામદેવ છું અને કામુક સ્ત્રીઓમાં રંભા છું.
ગોલોકશ્ચાસ્મિ લોકાનાસુત્તમઃ સર્વતઃ પરઃ । માતૃકાસુ શાન્તિરહં રતિશ્ચ સુન્દરીષુ ચ
લોકોમાં ગોલોક છું, જે સર્વોત્તમ છે; માતાઓમાં શાંતિ છું અને સુંદર સ્ત્રીઓમાં આનંદ છું.
ધર્મોઽહં સાક્ષિણાં મધ્યે સંધ્યા ચ વાસરેષુ ચ । દેવેષ્વહં ચ માહેન્દો રાક્ષસેષુ વિભીષણઃ
સાક્ષીઓમાં હું ધર્મ છું, દિવસના સમયોમાં સંધ્યા છું; દેવોમાં હું ઇન્દ્ર છું અને રાક્ષસોમાં વિભીષણ છું.
કાલાગ્નિરુદ્રો રુદ્રાણાં સંહારો ભૈરવેષુ ચ । શઙ્ખેષુ પાઞ્ચજન્યોઽહમઙ્ગેષ્વપિ ચ મસ્તકઃ
રુદ્રોમાં હું કાળાગ્નિ રુદ્ર છું, ભૈરવોમાં સંહાર ભૈરવ છું; શંખોમાં હું પાંજજ્યન્ય છું અને અંગોમાં માથું છું.
પરં પુરાણસૂત્રેષુ ચાહં ભાગવતં વરમ્ । ભારતં ચેતિહાસેષુ પઞ્ચરાત્રેષુ કાપિલમ્
પૌરાણિક ગ્રંથોમાં શ્રેષ્ઠ ભાગવત છું; ઇતિહાસોમાં મહાભારત છું; પંચરાત્ર શાસ્ત્રોમાં કપિલ છું.
સ્વાયંભુવો મનૂનાં ચ મુનીનાં વ્યાસદેવકઃ । સ્વધાઽહં પિતૃપત્નીષુ સ્વાહા વઙ્નિપ્રિયાસુ ચ
મનુઓમાં હું સ્વાયંભુવ છું, મુનિઓમાં વ્યાસદેવ છું; પિતૃપત્નીઓમાં સ્વધા છું અને અગ્નિપ્રિય સ્ત્રીઓમાં સ્વાહા છું.
યજ્ઞાનાં નાજસૂયોઽહં યજ્ઞપત્નીષુ દક્ષિણા । શસ્ત્રાસ્ત્રજ્ઞેષુ રામોઽહં જમદગ્નિસુતો મહાન્
યજ્ઞોમાં રાજસૂય છું, યજ્ઞપત્નીઓમાં દક્ષિણા છું; શસ્ત્ર અને અસ્ત્ર જાણનારમાં હું જમદગ્નિનો મહાન પુત્ર રામ છું.
પૌરાણિકેષુ સૂતોઽહં નીતિમત્સ્વઙ્ગિરા મુનિઃ । વિષ્ણુવ્રતં વ્રતાનાં ચ બલાનાં દૈવમેવ ચ
પૌરાણિક કથાકારોમાં હું સૂત છું, નીતિમાં અંગિરા મુનિ છું; વ્રતોમાં વિષ્ણુવ્રત છું અને બળોમાં દૈવી શક્તિ છું.
ઓષધીનામહં દૂર્વા તૃણાનાં કુશમેવ ચ । ધર્મકર્મસુ સત્યં ચ સ્નેહપાત્રેષુ પુત્રકઃ
ઔષધિઓમાં હું દુર્વા ઘાસ છું, તૃણોમાં કુશ છું; ધર્મકર્મમાં સત્ય છું અને પ્રેમના પાત્રોમાં પુત્ર છું.
અહં વ્યાધિશ્ચ શત્રૂણાં જ્વરો વ્યાધિષ્વહં તથા । મદ્ભક્તિષ્વપિ મદ્દાસ્યં વરેષુ ચ વરઃ સ્મૃતઃ
શત્રુઓના રોગોમાં હું રોગ છું, રોગોમાં જ્વર છું; મારા ભક્તોમાં મારા દાસ્યરૂપે છું અને વરદાનોમાં શ્રેષ્ઠ વર છું.
આશ્રમાણાં ગૃહસ્થોઽહં સંન્યાસી ચ વિવેકિનામ્ । સુદર્શનં ચ શસ્ત્રાણાં કુશલં ચ શુભાશિષામ્
આશ્રમોમાં ગૃહસ્થ છું, વિવેકીઓમાં સંન્યાસી છું; શસ્ત્રોમાં સુદર્શન છું અને શુભ આશીર્વાદોમાં કુશળતા છું.
એશ્વર્યાણાં મહાજ્ઞાનં વૈરાગ્યં ચ સુખેષ્વહમ્ । મિ (ઇ) ષ્ટવાક્યં પ્રીતિદેષુ દાનેષુ ચાઽઽત્મદાનકમ્
ઈશ્વર્યોમાં મહાજ્ઞાન છું, સુખોમાં વૈરાગ્ય છું; આનંદ આપતા વચનોમાં મીઠું બોલવું છું અને દાનોમાં આત્મદાન છું.
સંચયેષુ ધર્મકર્મ કર્મણાં ચ મદર્ચનમ્ । કઠોરેષુ તપશ્ચાહં ફલેષુ મોક્ષ એવ ચ
સંચયોમાં ધર્મકર્મ છું, કર્મોમાં મારી પૂજા છું; કઠોર તપમાં તપ છું અને ફળોમાં મોક્ષ છું.
અષ્ટસિદ્ધિષુ પ્રાકામ્યમહં કાશીપુરીષુ ચ । નગરેષુ તથા કાઞ્ચી સ દેશો યત્ર વૈષ્ણવઃ
અષ્ટસિદ્ધિઓમાં પ્રાકામ્ય છું, શહેરોમાં કાશી છું; નગરોમાં કાંચી છું—જે દેશ વૈષ્ણવોનું નિવાસસ્થાન છે.
સર્વાધારેષુ સ્થૂલેષુ અહમેવ મહાન્વિરાટ્ । પરમાણુરહં વિશ્વે મહાસૂક્ષ્મેષુ નિત્યશઃ
બધા આધાર અને સ્થૂળ વસ્તુઓમાં હું મહાન વિરાટ છું; વિશ્વમાં અત્યંત સૂક્ષ્મોમાં હું સર્વોપરી પરમાણુ છું, સદા.
વૈદ્યાનામશ્વિનીપુત્રૌ જૌષધીષુ રસાયનમ્ । ધન્વન્તરીર્મન્ત્રવિદાં વિષાદઃ ક્ષયકારિણામ્
વૈદ્યોમાં અશ્વિનીકુમાર છું, ઔષધિઓમાં રસાયન છું; મંત્રજ્ઞોમાં ધન્વંતરી છું અને ક્ષય કરનારામાં નિરાશા છું.
રાગાણાં મેઘમલ્લારઃ કામોદસ્તત્પ્રિયાસુ ચ । મત્પાર્ષદેષુ શ્રીદામા મદ્વન્વુષ્વહમુદ્ધવઃ
રાગોમાં મેઘમલ્લાર છું, તેને પ્રિયમાં કામોદ છું; મારા પરિષદોમાં શ્રીદામ છું અને મારા વનમાં વસનારામાં ઉદ્ધવ છું.
પશુજન્તુષુ ગૌશ્ચહં ચન્દનં કાનનેષુ ચ । તીર્થપૂતશ્ચ પૂતેષુ નિઃશઙ્કેષુ ચ વૈષ્ણવઃ
પશુઓમાં ગાય છું, વનમાં ચંદન છું; પવિત્રોમાં તીર્થથી પવિત્ર છું અને નિર્ભયોમાં વૈષ્ણવ છું.
ન વૈષ્ણવાત્પરઃ પ્રાણી મન્મન્ત્રોપાસકશ્ચ યઃ । વૃક્ષેષ્વઙ્કુરરૂપોઽહમાકારઃ સર્વવસ્તુષુ
વૈષ્ણવ કરતાં મહાન કોઈ પ્રાણી નથી, કે જે મારો મંત્રથી ઉપાસક છે; વૃક્ષોમાં હું અંકુર છું અને સર્વ વસ્તુઓમાં તેમનું સ્વરૂપ છું.
અહં ચ સર્વભૂતેષુ મયિ સર્વે ચ સંતતમ્ । યથા વૃક્ષે ફલાન્યેવ ફલેષુ ચાઙ્કુરસ્તરોઃ
હું સર્વ જીવોમાં છું અને બધા સદા મારેમાં છે—જેમ વૃક્ષમાં ફળ હોય છે અને ફળોમાં વૃક્ષનો અંકુર હોય છે.