કઃકસ્ય પુત્રઃ કસ્તાતઃ કા માતા કસ્યચિત્કુતઃ। આયાન્તિ યાન્તિ સંસારં પરં સ્વકૃતકર્મણા
કોણ કોનું સંતાન છે? કોનું પિતા કોણ છે? કોની માતા કોણ છે અને ક્યાંથી આવી છે? બધા જીવ પોતપોતાના કર્મ પ્રમાણે જન્મે છે અને મૃત્યુ પામે છે, એ રીતે આ સંસારમાં આવે છે અને જાય છે.
કર્માનુસારાજ્જન્તુશ્ચ જાયતે સ્થાનભેદતઃ । કર્મણા કોઽપિ જન્તુશ્ચ યોગીન્દ્રાણાં નૃપસ્ત્રિયામ્
કોઈ જીવ પોતાના કર્મ પ્રમાણે જુદા જુદા સ્થાનોમાં જન્મે છે; પોતાના કર્મથી કોઈ મહાન યોગી બને છે, કોઈ રાજા થાય છે, તો કોઈ સ્ત્રી રૂપે જન્મે છે.
દ્વિજાપત્ન્યાં ક્ષત્રિયાણાં વૈશ્યાયાં શૂદ્રયોનિષુ । તિર્યગ્યોનિષુ કશ્ચિચ્ચ કશ્ચિત્પશ્વાદિયોનિષુ
કોઈ બ્રાહ્મણની પત્નીમાંથી જન્મે છે, કોઈ ક્ષત્રિયમાં, કોઈ વૈશ્યામાં, કોઈ શૂદ્રના ગર્ભમાં, તો કોઈ પશુઓમાં કે બીજાં જીવજંતુઓમાં જન્મે છે.
મમૈવ માયયા સર્વે સાનન્દા વિષયેષુ ચ । દેહત્યામે વિષણ્ણાશ્ચ વિચ્છેદે બાન્ધવસ્ય ચ
મારી માયાથી બધા જીવ વિષયભોગમાં આનંદ અનુભવે છે, પણ શરીર છોડતી વેળાએ અને સગાં-સંબંધીઓથી વિયોગ થાય ત્યારે દુઃખી થાય છે.
પ્રજાભૂમિધનાદીનાં વિચ્છેદો મરણાધિકઃ । નિત્યં ભવતિ મૂઢશ્ચ ન ચ વિદ્વાઞ્છુચા યુતઃ
સંતાન, જમીન, ધન વગેરેથી વિયોગ થવું મૃત્યુ કરતાં વધારે દુઃખદાયી છે; અજ્ઞાની માણસ હંમેશા શોકમાં રહે છે, પણ વિદ્વાનને શોક સ્પર્શતો નથી.
મદ્ભક્તો ભક્તિયુક્તશ્ચ મદ્યાજી વિજિતેન્દ્રિયઃ । મન્મન્ત્રોપાસકશ્ચૈવ મત્સેવાનિરતઃ શુચિઃ
મારો ભક્ત, જે ભક્તિથી ભરપૂર છે, મારો યજ્ઞ કરે છે, ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો છે, મારો મંત્ર જપે છે, મારી સેવા કરે છે અને શુદ્ધ છે—
મદ્ભયાદ્વાતિ વાતોઽયં રવિર્ભાતિ ચ નિત્યશઃ । ભાતિ ચન્દ્રો મહેન્દ્રશ્ચ કાલભેદે ચ વર્ષતિ
મારા ભયથી પવન ફૂંકાય છે, સૂર્ય સતત તેજ આપે છે, ચંદ્ર અને ઇન્દ્ર પણ પ્રકાશ આપે છે અને યોગ્ય સમયે વરસાદ પડે છે.
વહ્નિર્વહતિ મૃત્યુશ્ચ ચરત્યેવ હિ જન્તુષુ । બિભર્તિ વૃક્ષઃ કાલેન પુષ્પાપિ ચ ફલાનિ ચ
અગ્નિ દહન કરે છે, મૃત્યુ જીવોમાં ફરતો રહે છે, વૃક્ષ સમયસર ફૂલો અને ફળો આપે છે.
નિરાધારશ્ચ વાયુશ્ચ વાય્વાધારશ્ચ કચ્ચિપઃ । શેષશ્ચ કચ્છપાધારઃ શેષાધારશ્ચ પર્વતઃ
પવન કોઈ આધાર વિના છે, કચ્છપ પવનને આધાર આપે છે, શેષ કચ્છપને આધાર આપે છે અને શેષના આધાર પર પર્વત છે.
તદાધારાશ્ચ પાતાલાઃ સપ્ત એવ હિ પઙ્ક્તિતઃ । નિશ્ચલં ચ જલં તસ્માજ્જલસ્થા ચ વસુંધરા
એ આધાર પર સાત પાતાળો એક પછી એક સ્થિત છે; પાણી અડગ છે અને એ જળ પર ધરા સ્થિર છે.
સપ્તસ્વર્ગ ધરાધારં જ્યોતિશ્ચકં ગ્રહાશ્રયમ્ । નિરાધારશ્ચ વૈકુણ્ઠો બ્રહ્માણ્ડેમ્યઃ પરો વરઃ
સાત સ્વર્ગો ધરા પર આધારિત છે, પ્રકાશમંડળ ગ્રહોનું નિવાસસ્થાન છે; વૈકુંઠ કોઈ આધાર વિના છે અને પરમ બ્રહ્માંડ એ બધાથી ઉપર છે.
તત્પરશ્ચાપિ ગોલોકઃ પઞ્ચાશત્કો ટિયોજનાત્ । ઊર્ધ્વ નિરાશ્રયશ્ચાપિ રત્નસારવિનિર્મિતઃ
એથી પણ ઉપર ગોલોક છે, જે પચાસ કરોડ યોજન ઊંચે છે, કોઈ આધાર વિના છે અને અમૂલ્ય રત્નના તત્ત્વથી બનેલું છે.
સપ્તદ્વારઃ સપ્તસારઃ પરિખાસપ્તસંયુતઃ । લક્ષપ્રાકારયુક્તશ્ચ નદ્યા વિરજયા યુતઃ
તેમાં સાત દ્વાર છે, સાત પ્રકારના સાર છે અને સાત પરિખાઓથી ઘેરાયેલું છે; લાખ પ્રાચીરો અને વિરજા નદીથી પણ ઘેરાયેલું છે.
વેષ્ટિતો રત્નશૈલેન શતશૃઙ્ગેણ ચારુણા । યોજનાયુતમાનં ચ યસ્યૈકં શૃઙ્ગમુજ્જ્વલમ્
તે રત્નમય પર્વતથી ઘેરાયેલું છે, જેમાં સુંદર સો શિખરો છે; એમાંનું એક શિખર દસ હજાર યોજન જેટલું વિશાળ અને તેજસ્વી છે.
શતકોટિયોજનશ્ચ શૈલ ઉચ્છ્રિત એવ ચ । દૈર્ધ્યં તસ્ય શતગુણં પ્રસ્થં ચ લક્ષયોજનમ્
એ પર્વતની ઊંચાઈ સો કરોડ યોજન જેટલી છે; તેની લંબાઈ એના કરતાં સો ગણી છે અને પહોળાઈ લાખ યોજન જેટલી છે.
યોજનાયુતવિસ્તીર્ણસ્તત્રૈવ રાસમણ્ડલઃ । અમૂલ્યરત્નનિર્માણો વર્તુલશ્ચન્દ્રબિમ્બવતુ
એમાં રસમંડળ છે, જે દસ હજાર યોજન જેટલું પહોળું છે, અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલું છે અને ચાંદનીની ગોળાકાર જેમ તેજ આપે છે.
પારિજાતવનેનૈવ પુષ્પિતેન ચ વેવ્ટિતઃ । કલ્પવૃક્ષસહસ્રેણ પુષ્પોદ્યાનશતેન ચ
તે પરિજાતના ફૂલોથી ભરેલા વનમાં, હજારો કલ્પવૃક્ષો અને સો ફૂલોના બગીચાઓથી ઘેરાયેલું છે.
નાનાવિધૈઃ પુષ્પવૃક્ષૈઃ પુષ્પિતેન ચ ચારુણા । ત્રિકોટિરત્નભવનો ગોપીલક્ષૈશ્ચ રક્ષિતઃ
તેમાં અનેક પ્રકારના ફૂલોવાળા વૃક્ષો ફૂલેલા છે, ત્રણ કરોડ રત્નમય મહેલ છે અને લાખો ગોપીઓએ તેની રક્ષા કરી છે.
રત્નપ્રદીપયુક્તશ્ચ રત્નતલ્પસમન્વિતઃ । નાનાભોગસમાયુક્તો સધુવાપીશતૈર્વૃતઃ
માણિક્યના દીપકોથી ઉજળેલું અને રત્નોથી બનેલા પથારથી સુશોભિત, અનેક પ્રકારની ભોગવસ્તુઓથી ભરપૂર અને સદગुणી વાવથીઓના શતોથી ઘેરાયેલું એવું ઘર છે.
પીયૂષવાપીયુક્તશ્ચ કામભોગસમન્વિતઃ । ગોલોકગૃહસંખ્યાનવર્ણને વા વિશારદઃ
પિયૂષથી ભરેલા વાવ અને ઇચ્છિત ભોગથી સુસજ્જ, ગોળોકના અનંત ઘરોનું વર્ણન કરવામાં નિપુણ છે.
ન કોઽપિ વેદ વિદ્વાન્વા વેદવિદ્વાન્વ્રજેશ્વરઃ । અમૂલ્યરત્નનિર્માણભવનાનાં ત્રિકોટિભિઃ
ત્રણ કરોડ અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલા મહેલો વિશે કોઈ જ જાણતું નથી—even વેદપારંગત વિદ્વાન કે વ્રજના સ્વામી પણ નહીં.
શોભિતં સુન્દરં રમ્યં રાધાશિવિરમુત્તમમ્ । અમૂલ્યરત્નકલશૈરુજ્જ્વલં રત્નદર્પણૈઃ
રાધાનું શ્રેષ્ઠ નિવાસ સ્થાન તેજસ્વી, સુંદર અને આનંદદાયક છે, જ્યાં અમૂલ્ય રત્નના કલશો અને રત્નદર્પણોથી પ્રકાશ ફેલાય છે.
અસૂલ્યરત્નસ્તમભાનાં રાજિભિશ્ચ વિરાજિતમ્ । નાનાચિત્રવિચિત્રૈશ્ચ ચિત્રિતં શ્વેતચામરૈઃ
અમૂલ્ય રત્નના સ્તંભોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન, વિવિધ સુંદર ચિત્રો અને સફેદ ચામરથી સુશોભિત છે.
માણિક્યમુક્તાસંસક્તં હીરાવારસમન્વિતમ્ । રત્નપ્રદીપસંસક્તં રત્નસોપાનસુન્દરમ્
માણિક્ય અને મુક્તાથી ઝગમગતું, પન્નાના શણગારથી ભવ્ય, રત્નના દીપકોથી ઉજળેલું અને રત્નના સોપાનોથી શોભાયમાન છે.
અમૂલ્યરત્નપત્રૈશ્ચ તલ્પરાજિવિરાજિતમ્ । અમૂલ્યરત્નચિત્રૈશ્ચ ત્રિભિશ્ચિત્રવિચિત્રિતૈઃ
અમૂલ્ય રત્નના પાંદડાની ચાદરો અને ત્રણ પ્રકારના અનોખા રત્નચિત્રોથી શણગારેલું છે.
તિસૃભિઃ પરિખાભિશ્ચ ત્રિભિર્દ્વારૈશ્ચ દુર્ગમૈઃ । યુક્તં ષોડશકક્ષાભિઃ પ્રતિદ્વારેષુ વાઽન્તરમ્
ત્રણ ખાઈઓ અને ત્રણ દુર્ગમ દ્વારો, અને દરેક દ્વારે એક આંતરિક જગ્યા સાથે, કુલ સોળ ઓરડાઓથી સજ્જ છે.
ગોપીષોડશલક્ષૈશ્ચ સંનિયુક્તૈરિતસ્તતઃ । વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનૈ રત્નભૂષણભૂષિતૈઃ
સોળ લાખ ગોપીઓ四 તરફથી સેવા કરે છે, જેઓ અગ્નિથી શુદ્ધ કરેલા વસ્ત્રો અને રત્નભૂષણોથી શોભાયમાન છે.
તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભૈઃ શતચન્દ્રસમન્વિતૈઃ । રાધિકારિંકરીવર્ગૈર્યુક્તમભ્યન્તરં વરમ્
તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી અને શતચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતી, રાધિકાની દાસીઓથી આંતરિક ભાગ શોભાયમાન છે.
અમૂલ્યરત્નનિર્માણપ્રઙ્ગણં સુમનોહરમ્ । અમૂલ્યરત્નસ્તમ્ભાનાં સમૂરૈશ્ચ સુશોભિતમ્
અમૂલ્ય રત્નોથી બનેલું મનમોહક પ્રાંગણ, અમૂલ્ય રત્નના સ્તંભોના સમૂહોથી વિશેષ શોભાયમાન છે.
રત્નમઙ્ગલકુમ્ભૈશ્ચ ફલપલ્લવસંયુતૈઃ । સંયુતં રત્નવેદીભિર્મુક્તા યુક્તાભિરીપ્સિતમ્
ફળ અને કળીઓથી યુક્ત શુભ રત્નકુંભો અને મુક્તાથી શોભાયમાન રત્નવેદિકાઓથી સજ્જ, ઇચ્છિત અને મનગમતું છે.