ભગવાનપિ તત્રૈવ ક્ષણં સ્થિત્વા સ્વમન્દિરમ્ । જગામ યત્ર નન્દશ્ચ સાનન્દો નન્દનન્દનઃ
ભગવાન પણ ત્યાં થોડો સમય રહી, પછી પોતાના ગૃહે ગયા, જ્યાં નંદ અને આનંદથી ભરેલો નંદનંદન હતો.
અથ કંસો નિશાયાં ચ નિદ્રાયાં ભયવિહ્વલઃ । દદર્શ દુઃખદુઃસ્વપ્નમાત્મનો મૃત્યુસૂચકમ્
એ જ સમયે, કંસ રાત્રે અને ઊંઘમાં ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયો અને દુઃખદ, મૃત્યુનું સંકેત આપતો ભયાનક સ્વપ્ન જોયો.
દદર્શ સૂર્યં ભૂમિસ્થં ચતુઃખણ્ડં નભશ્ચ્યુતમ્ । દશખણ્ડે ચન્દ્રબિમ્બં ભૂમિસ્થં ખાચ્ચ્યુતં મુને
તેણે જોયું કે સૂર્ય જમીન પર પડી ગયો છે અને ચાર ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો છે; ચંદ્ર પણ દસ ટુકડામાં વિભાજિત થઈ જમીન પર પડેલો છે, મુનિ.
પુરુષાન્વિકૃતાકારાન્રજ્જુહસ્તાન્દિગમ્બરાન્ । વિધવાં શૂદ્રપત્નીં ચ નગ્નાં ચ ચ્છિન્નનાસિકામ્
તેણે વિકૃત આકારવાળા, દોરી પકડીને ઊભેલા, નિર્વસ્ત્ર પુરુષો અને એક વિધવા, શૂદ્રપત્ની, નિર્વસ્ત્ર અને કપાયેલું નાક ધરાવતી સ્ત્રી જોયી.
હસન્તીં ચૂર્ણતિલકાં શ્વેતકૃષ્ણોચ્ચમૂર્ધજામ્ । ખડ્ગખર્પરહસ્તાં ચ લોલજિહ્વાં ચ બિભ્રતીમ્
તેણે એક હસતી સ્ત્રી જોઈ, જેના કપાળ પર ચૂર્ણથી તિલક હતું, સફેદ અને કાળી વાળવાળી, હાથમાં તલવાર અને ખોપરી ધરાવતી, અને લપસતી જીભ બતાવતી.
રુણ્ડમાલાસમાયુક્તાં ગર્દભં મહિષં વૃષમ્ । ભલ્લૂકં સૂકરં કાકં ગૃધ્રં કહ્કં ચ વાનરમ્
તેણે કપાયેલાં મથાળાની માળા પહેરેલી, ગધેડો, મહિષ, વાછરડો, રીંછ, વરાહ, કાગડો, ગિધ, ઘુવડ અને વાનર સાથે જોઈ.
વિરજં કુક્કુરં નક્રં શૃગાલં ભસ્મપુઞ્જકમ્ । અસ્થિરાશિં તાલફલં કેશં કાર્પાસમુલ્બણમ્
તેણે કૂતરો, મગર, શિયાળ, રાખનો ઢગલો, હાડકાંનો ઢગલો, તાડફળ, વાળ અને જાડું કપાસ જોયું.
નિર્વાણાઙ્ગારમિલ્કાં ચ શવં સર્ત્યં ચિતાશ્રિતમ્ । કુલાલતૈલકારાણાં ચક્રં વક્રં કપર્દકમ્
તેણે બુઝાયેલાં અંગારા, દૂધ, ચિતા પર મૂકેલું મૃતદેહ અને કુંભાર તથા તેલવાળાના વાંકાં ચક્ર અને શંખ જોયાં.
શ્મશાનં દગ્ધકાષ્ઠં ચ શુષ્કકાષ્ઠં કુણં તૃણામ્ । ગચ્છન્તં ચ કબન્ધં ચ નદન્તં મૃતમસ્તકમ્
તેણે શ્મશાન, સળગેલું લાકડું, સુકું લાકડું, ઘાસનો ઢગલો, ચાલતું કપાયેલું ધડ અને રડતું મૃત મથું જોયું.
દગ્ધસ્થાનં ભસ્મયુતં તડાગં જલવર્જિતમ્ । દગ્ધમત્સ્યં ચ લોહં ચ નિર્વાણદગ્ધકાનનમ્
તેણે બળી ગયેલું, રાખથી ઢંકાયેલું સ્થાન, પાણી વગરનું તળાવ, બળેલું માછલી, લોખંડ અને બળી ગયેલું સુકું જંગલ જોયું.
ગલત્કુષ્ઠં ચ વૃષલં નગ્નં ચ સુક્તસૂર્ધચમ્ । અતીવ રૂપટં વિપ્રં ચ શપન્તં ગુરુમીદૃશામ્
તેણે કોઢ, નીચ જાતિનો માણસ, નિર્વસ્ત્ર અને જટાવાળો, અત્યંત કુરુપ બ્રાહ્મણ અને ગુરુને શાપ આપતો માણસ જોયો.
અતીવરુષ્ટં ભિક્ષું ચ યોગિનં વૈષ્ણવં નરમ્ । એવં દૃષ્ટ્વા સમુત્થાય કથયામાસ માતરમ્
તેણે ખૂબ ગુસ્સે થયેલો ભિક્ષુક, યોગી, વૈષ્ણવ અને એક માણસ જોયો; આ બધું જોઈને, તે ઊઠી અને પોતાની માતાને કહ્યુ.
પિતરં ભ્રાતરં પત્નીં રુદતીં પ્રેમવિહ્વલમ્
તેણે પોતાના પિતા, ભાઈ અને પત્ની—all રડતા અને પ્રેમથી વ્યાકુળ—જોયા.
મલ્લસૈન્યં ચ યોદ્ધારં કારયામાસ મઙ્ગલમ્ । સભાં ચ કારયામાસ પુણ્યં સ્વસ્ત્યયનં શિવમ્
તેણે મલ્લ અને યોદ્ધાઓને એકઠા કર્યા, શુભ કાર્ય કરાવ્યું અને પવિત્ર, કલ્યાણકારી સભા યોજી.
યત્નેન યોજયામાસ યોગે યુક્તં પુરોહિતમ્ । ઉવાસ મઞ્ચકે રમ્યે ધૃત્વા ખડ્ગં વિલક્ષણમ્
તેને યોગમાં લીન થયેલા પુરોહિતને મહેનતપૂર્વક સુંદર પથારી પર બેસાડ્યો અને તેના હાથમાં અદભુત ખડગ આપ્યો.
રણે નિયોજયામાસ યોદ્ધારં યુદ્ધકોવિદમ્ । વાસયામાસ રાજેન્દ્રાન્બ્રાહ્મણાંશ્ચ મુનીશ્વરાન્
યુદ્ધકુશળ યોદ્ધાને લડાઈ માટે નિયુક્ત કર્યો અને રાજાઓ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો તથા મહાન મુનિઓને યોગ્ય સ્થાન આપ્યું.
બ્રાહ્મણાશ્ચ સુહૃદ્વર્ગાન્ધર્મિષ્ઠાન્રણકોવિદાન્ । અથાઽઽજગમ ગોવિન્દો રામેણ સહ નારદ
બ્રાહ્મણો, મિત્રવર્ગો, ધર્મમાં સ્થિર અને યુદ્ધકુશળ લોકોને પણ સન્માન આપ્યો; ત્યારબાદ ગોવિંદ, રામ અને નારદ સાથે આવ્યા.
મહેશસ્ય ધનુર્મધ્યં બભઞ્જ તત્ર લીલયા । શબ્દેન તસ્ય મથુરા બધિરા ચ બભૂવ હ
ત્યાં તેણે મહાદેવના ધનુષ્યને રમતમાં જ વચ્ચેથી તોડી નાખ્યું; તેના ઘોષથી આખી મથુરા બહેરી બની ગઈ.
વિષાદં પ્રાપ કંસશ્ચ મુદં ચ દેવકીસુતઃ । ઉપસ્થિતઃ સભામદ્ધે ગજં મલ્લં નિહત્ય ચ
કંસ દુઃખમાં ડૂબી ગયો અને દેવકીપુત્ર આનંદિત થયો; સભામાં આવી, તેણે હાથી અને મલ્લને મારી નાખ્યા.
યથા હૃત્પદ્મમધ્યસ્થં તાદૃશં બહિરેવ ચ । રાજેન્દ્રરૂપં રાજાનઃ શાસ્તારં દણ્ડધારિણા મ્
જેમ તે હૃદયના કમળમાં વસે છે તેમ બહાર પણ દેખાયો; રાજાઓએ તેને દંડધારી શાસક રૂપે જોયો.
પિતા માતા દુગ્ધમુખં સ્તનાન્ધં બાલકં યથા । કામિન્યઃ કોટિકન્દર્પલીલાલાવપ્યધારિણમ્
પિતા-માતા જેમ દુધ પીતા અંધ બાળક માટે હોય છે અને સ્ત્રીઓ માટે તે કરોડો કામદેવ જેવી લિલા ધરાવતો પ્રિય છે.
કંસશ્ચ કાલપુરુષં વૈરિણં તસ્ય બાન્ધવાઃ । મલ્લા મૃત્યુપ્રદં ચૈવ પ્રાણતુલ્યં ચ યાદવાઃ
કંસે તેને સમયરૂપ શત્રુ તરીકે જોયો; તેના સગાંઓએ પણ એમ જ; મલ્લોએ તેને મૃત્યુદાતા અને યાદવો માટે તે પ્રાણસમાન હતો.
નમસ્કૃત્ય મુનીન્વિપ્રાન્પિતરં માતરં ગુરુમ્ । જગામ મઞ્ચકામ્યાશં હસ્તે કૃત્વા સુદર્શનમ્
મુનિઓ, વિદ્વાનો, પિતા, માતા અને ગુરુને વંદન કરીને, તેણે હાથમાં સુદર્શન લઈને પથારી તરફ પ્રયાણ કર્યું.
દૃષ્ટાવા ભક્તં ભક્તબન્ધુઃ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ । આકૃષ્ય મઞ્ચકાત્કંકં જઘાન લીલયા મુને
ભક્તને જોઈ, ભક્તોના મિત્ર અને દયાના સાગર કૃપાથી, તેણે કંસને પથારી પરથી ખેંચી રમતમાં જ મારી નાખ્યો, હે મુનિ.
રાજા દદર્શ વિશ્વં ચ સર્વં કૃષ્ણમયં પરમ્ । પુરતો રત્નયાનં ચ હીરકાહારભૂષિતમ્
રાજાએ આખું વિશ્વ કૃષ્ણમય જોયું અને સામે રત્નોથી શોભિત, હીરાના હારથી સજ્જ રથ જોયો.
યયૌ વિષ્ણુપદં સ્ફીતો દિબ્યરૂપં વિધાય ચ । તેજો વિવેશ પરમં કૃષ્ણપાદામ્બુજે મુને
તે વિષ્ણુના ધામે ગયો, દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું અને તેનું તેજ કૃષ્ણના પાવન ચરણોમાં લીન થયું, હે મુનિ.
નિવૃત્ય તસ્ય સત્કારં બ્રાહ્મણેમ્યો ધરં દદૌ । દદૌ રાજ્યં રાજછત્રમુગ્રસેનાય ધીમતે
તેના સન્માન બાદ, તેણે પૃથ્વી બ્રાહ્મણોને આપી અને રાજય તથા રાજછત્ર બુદ્ધિશાળી ઉગ્રસેનને સોંપ્યું.
સ બભૂવ નૃપેન્દ્રશ્ચ ચન્દ્રવંશસમુદ્ભવઃ । વિલલાપ કંસમાતા પત્નીવર્ગશ્ચ તત્પિતા
ચંદ્રવંશમાં જન્મેલો એ રાજા સ્થિર થયો; કંસની માતા, પત્નીઓ અને પિતાએ શોક કર્યો.
બાન્ધવા માતૃવર્ગશ્ચ ભગિની ભ્રાતૃકામિની । દર્શનં દેહિ રાજેન્દ્ર સમુત્તિષ્ઠ નૃપાસને
સગાંઓ, માતાઓ, બહેનો, ભાઈઓ અને પ્રિયજનોએ રડતાં કહ્યું: 'હે રાજા, અમને તારો દર્શન આપ, ફરી રાજાસન પર બેસ.'
રાજ્યં રક્ષ ધનં રક્ષ બાન્ધવં બલમેવ ચ । ક્વ યાસિ બાન્ધવાન્હિત્વા ત્વમનાથાન્મહાબલ
'રાજ્યનું રક્ષણ કર, ધન અને સગાં-બળનું પણ રક્ષણ કર; હે મહાબલી, અમને અનાથ છોડી, તું ક્યાં જઈ રહ્યો છે?'