સ્નિગ્ધપઙ્કે પઙ્કજાનાં સજલાનિ દલાનિ ચ । નિપત્ય તત્કૃતે તલ્પે સુષ્વાપ વિરહાતુરા
ભેજયુક્ત કાદવમાં, કમળ અને તેના ભીના પાંદડા વચ્ચે, વિયોગથી પીડિત રાધા એ બिछાણે પડી અને ઊંઘી ગઈ.
સેવિતા સા પ્રિયાલીભિઃ સંતતં શ્વેતચામરૈઃ । ચન્દનદ્રવસંસિક્તા સ્નિગ્ધવસ્ત્રસમન્વિતા
તેને તેની પ્રિય સખીઓએ સેવા આપી, સતત સફેદ ચામરથી પંખો વાળ્યો, ચંદનના પેસ્ટથી છાંટ્યું અને નરમ કપડાં પહેરાવ્યા.
રાધાઙ્ગસ્પર્શમાત્રેણ પઙ્કઃ સંપ્રાપ શુષ્કતામ્ । સ્નિગ્ધાનિ પદ્મપત્રાણિ બભૂવુર્ભસ્મસાત્ક્ષણમ્
રાધાના અંગના સ્પર્શથી કાદવ તરત સુકાઈ ગયો અને ભેજયુક્ત કમળના પાંદડા એક ક્ષણે ભસ્મ થઈ ગયા.
ચન્દનં શુષ્કતાં પ્રાપ વર્ણશ્ચમ્પકસંનિભઃ । બભુવ કજ્જલાકારઃ કેશસ્ય વર્ણતો હરે
ચંદન સુકાઈ ગયું, તેનું રંગ ચંપક ફૂલ જેવું થઈ ગયું; અને તેના વાળનો રંગ દીવાના કાજલ જેવો કાળો બની ગયો.
સિન્દૂરબિન્દૂ રુચિરઃ શ્યામતાં પ્રાપ તત્ક્ષણમ્ । વેષો વિલાસો લીલા ચ ક્રીડા ત્યક્તા બભૂવ હ
સુંદર સિંધૂરનો ટપકું તરત જ શ્યામ થઈ ગયું; તેના વસ્ત્ર, શણગાર, લીલા અને રમણ 모두 ત્યાગી દીધા.
રત્નમાલા તુ તાં દૃષ્ટ્વા ગત્વા કૃષ્ણાન્તિકં તદા । ઉવાચ મધુરં વાક્યં રાધાહિતકરં પરમ્
પછી રત્નમાલાએ રાધાને આવી સ્થિતિમાં જોઈ, કૃષ્ણ પાસે ગઈ અને રાધાના હિત માટે મીઠા અને શ્રેષ્ઠ શબ્દો બોલ્યા.
રત્નમાલોવાચ હે કૃષ્ણ કમલાકાન્ત ત્વદ્વિયોગેન મત્સખી । પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યતિ શીઘ્રં સા યદિ નાઽઽયાસ્યસિ ધ્રુવમ્
રત્નમાલા બોલી: હે કૃષ્ણ, કમલાની પ્રિય, તારી વિયોગથી મારી સખી જલ્દી જ પોતાનું જીવન છોડશે, જો તું ચોક્કસ આવી નહીં.
વિચાર્ય મનસા કૃષ્ણ યત્તત્સમૃચિતં કુરુ । ન ભવેત્કામિનીહત્યા યેન નીતિવિશારદ
કૃષ્ણ, તું મનમાં વિચાર કરી યોગ્ય કાર્ય કર; જેથી પ્રેમાળ સ્ત્રીનો વિનાશ ન થાય, હે નીતિમાં પારંગત.
રત્નમાલાવાચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્યોવાચ માધવઃ । હિતં સત્યં નીતિસારં પરિણમસુખાવહમ્
રત્નમાલાના શબ્દો સાંભળીને માધવ હસ્યો અને બોલ્યો: 'તુ જે કહ્યું તે હિતકારક, સત્ય, નીતિનું સાર છે અને શાશ્વત સુખ આપે છે.'
શ્રીભગવાનુવાચ ઈશો યદ્યપિ શક્તોઽહં નિષેકં ખણ્ડિતું પ્રિયે । તથાઽપિ ન ક્ષમો રત્ને નિયતેર્નં કરોમ્યહમ્
શ્રીભગવાન બોલ્યા: 'હું ઈશ્વર છું અને આ વિયોગને તોડી શકું છું, પ્રિય, છતાં રત્ન, હું ભાગ્યના વિરુદ્ધ કંઈ કરી શકતો નથી.'
બ્રહ્માણ્ડેષુ ચ સર્વેષુ મર્યાદા સ્થાપિતા મયા । તયા કર્મ પ્રકુર્વન્તિ મુનયશ્ચ સુરા નરાઃ
બધા બ્રહ્માંડોમાં મેં મર્યાદા સ્થાપી છે; એથી જ ઋષિ, દેવ અને મનુષ્ય પોતાના કર્મ કરે છે.
સુદામશાપાદ્વિચ્છેદઃ શતવર્ષમનીપ્સિતઃ । ભવિષ્યત્યેવ દંપત્યોરાવયોરેવ સુન્દરિ
સુદામાના શાપથી, અમારી વચ્ચે અનિચ્છિત શત વર્ષનો વિયોગ નિશ્ચિતપણે થશે, હે સુંદર.
ભેદો જાગરણેઽસ્યાશ્ચ મયા સહ સુમધ્યમે । સંશ્લેષઃ સંતતં સ્વપ્ને મદ્વરેણ ભવિષ્યતિ
તેની જાગૃત અવસ્થામાં મારા સાથે વિયોગ રહેશે, હે સુમધ્યા; પણ સ્વપ્નમાં મારા આશીર્વાદથી સતત સંમિલન થશે.
આધ્યાત્મિકી મયા દત્તા શોકચ્છેદો ભવિષ્યતિ । રાધાં બોધય ભદ્રં તે યાસ્યામિ નન્દમન્દિરમ્
મેં તેને આધ્યાત્મિક જ્ઞાન આપ્યું છે; એથી તેનો શોક દૂર થશે. રાધાને જાગાડ, તારા માટે શુભ હોય, કારણ કે હું નંદના ઘરમાં જઈ રહ્યો છું.
ઇત્યુક્ત્વા જગતાં નાથો યયૌ નન્દાલયં પ્રતિ । રાધિકાં બોધયામાસુરાલિસંઘાશ્ચ નારદ
એવું કહીને જગતના નાથ નંદના ઘરની તરફ ગયા; અને, હે નારદ, સખીઓએ રાધિકાને જાગાડી.
ગત્વા ગૃહં ચ પિતરં નનામ માતરં તથા । ચકાર માતા ક્રોડે ચ નવનીતં ચ નૂતનમ્
ઘરે જઈને તેણે પિતાને અને માતાને વંદન કર્યું; માતાએ તેને કોડમાં લીધા અને તાજું મકખણ આપ્યું.
માતૃદત્તં ચ તામ્બૂલં ચખાદ શીતલં જલમ્ । ઉવાસ તત્ર જગતાં નાથો માતૃસમીપતઃ
માતાએ આપેલું પાન ખાધું અને ઠંડું પાણી પીધું; જગતના સ્વામી માતાની નજીક જ રહ્યા.
સર્વૈર્ગોપસમૂહૈશ્ચ સેવિતઃ શ્વેતચામરૈઃ । માલ્યચન્દનતામ્બૂલં તે ચ તસ્મૈ દદુર્મુદા
બધા ગોપો સફેદ ચામરથી સેવા કરતા હતા; તેઓ આનંદપૂર્વક માળા, ચંદન અને પાન તેમને અર્પણ કરતા હતા.
અથ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ અથાક્રૂરઃ સ્વશરણં ગત્વા કંસેન પ્રેષિતઃ । ચકાર શયનં તલ્પે ભુક્ત્વા મીષ્ટાન્નમુત્તમમ્
પછી સત્તરમો અધ્યાય શરૂ થયો. નારાયણ કહે છે: પછી અક્રૂર, કંસ દ્વારા મોકલાયો, પોતાના ઘેર ગયો; ઉત્તમ મીઠું ખાવાનું ખાઈને પલંગ પર સૂઈ ગયો.
સકર્પૂરં ચ તામ્બૂલં ચખાદ વાસિતં જલમ્ । જગામ નિદ્રાં સુખતઃ સુખસંભોગમાત્રતઃ
કંપૂરવાળું પાન ખાધું અને સુગંધિત પાણી પીધું; પછી આરામથી સુઈ ગયો અને સુખદ નિદ્રા માણી.
તતો દદર્શ સુસ્વપ્નં પુરાણશ્રુતિસંમતમ્ । નિશાવશેષસમયે બાધાદિપરિવર્જિતઃ
પછી, રાતના અંતમાં, કોઈ તકલીફ વગર, તેણે સુંદર સ્વપ્ન જોયું જે પ્રાચીન પરંપરા મુજબ માન્ય હતું.
અરોગી બદ્ધકેશશ્ચ વસ્ત્રયુગ્મસમન્વિતઃ । સુતલ્પશાયી સુસ્નિગ્ધશ્ચિન્તાશોકવિવર્જિતઃ
તે સ્વપ્નમાં તે સ્વસ્થ, વાળ બાંધેલા, બે વસ્ત્ર પહેરેલા, સારા પલંગ પર સુતો, તેજસ્વી અને ચિંતાથી મુક્ત હતો.
કિશોરવયસં શ્યામં દ્વિભુજં મુરલીધરમ્ । પીતવસ્ત્રપરીધાનં વનમાલાવિભૂષિતમ્
તેમાં તેણે યુવાન, શ્યામ, બે હાથવાળો, વાંસળી ધરાવતો, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલો અને વનમાળાથી સજ્જ કિશોર જોયો.
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગં માલતીમાલ્યશોભિતમ્ । ભૂષિતં ભૂષણાર્હં ચ સદ્રત્નમણિભૂષણૈઃ
તેના આખા શરીર પર ચંદન લગાવેલું હતું, માલતીની માળાથી શોભિત અને રત્ન-મણિથી યોગ્ય રીતે સજ્જ હતો.
મયૂરપિચ્છચૂડં ચ સસ્મિતં પદ્મલોચનમ્ । એવંભૂતં દ્વિચશિશું દદર્શ પ્રથમં મુને
તેના માથા પર મયૂરપાંખની મુકુટ હતી, મુખ પર સ્મિત અને કમળ જેવા આંખો; એ રીતે મુનિએ પ્રથમ દિવ્ય બાળને જોયો.
તતો દદર્શ રુચિરાં પતિપુત્રવતીં સતીમ્ । પીતવસ્ત્રપરીધાનાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્
પછી તેણે સુંદર, પતિ અને પુત્ર ધરાવતી, સતી, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલી અને રત્નભૂષણથી સજ્જ સ્ત્રીને જોયી.
જ્વલત્પ્રદીપહસ્તાં ચ શુક્લધાન્યકરાં વરામ્ । શરચ્ચન્દ્રનિભાસ્યાં ચ સસ્મિતાં વરદાં શુભામ
તેના હાથમાં તેજસ્વી દીવો હતો, સફેદ ધાન પકડેલા હતા, શરદચંદ્ર જેવી તેજસ્વી, સ્મિતવાળી, શુભ અને આશીર્વાદ આપતી હતી.
તતો દદર્શ વિપ્રં ચ પ્રકુર્વન્તં શુભાશિષમ્ । શ્વેતપદ્મગતં હંસં તુરગં ચ સરોવરમ્
પછી તેણે એક બ્રાહ્મણને શુભ આશીર્વાદ આપતા જોયા, સફેદ કમળ પર બેઠેલો હંસ, ઘોડો અને સરોવર પણ જોયું.
દદર્શ ચિત્રિતં ચારુ ફલિતં પુષ્પિતં શુભમ્ । આમ્રનિમ્બનારિકેલગુર્વર્કકદલીતરુમ્
તેણે સુંદર, ફળ અને ફૂલથી ભરેલા વૃક્ષો જોયા: કેરી, નીમ, નાળિયેર, ચંદન, અર્ક અને કેળા.
દશન્તં શ્વેતસર્પં ચ સ્વાત્માનં પર્વતસ્થિતમ્ । વૃક્ષસ્થં ચ ગજસ્થં ચ તરિસ્થં તુરગસ્થિતમ્
તેણે સફેદ સાપને દાંત મારતા જોયા, પોતાને પર્વત, વૃક્ષ, હાથી, નાવ અને ઘોડા પર બેઠેલા જોયા.