ન યાસ્યામ્યથવાઽરણ્યં યાસ્યામિ કામસાગરે । તત્ર ત્વત્કામનાં કૃત્વા ત્યક્ષ્યામિ ચ કલેવરમ્
કેવું કે હું જંગલમાં પણ નહીં જાઉં, પણ ઇચ્છાની લહેરોમાં જઈશ; ત્યાં તમારું સ્મરણ કરતાં આ શરીર ત્યજી દઈશ.
યથાઽઽકાશો યથાઽઽત્મા ચ યથા ચન્દ્રો થા રવિઃ । તથા ત્વં યાસિ મત્પાર્શ્વે નિબદ્ધો વસનાઞ્ચલે
જેમ આકાશ, આત્મા, ચાંદ્રમા અને સૂર્ય હંમેશા હાજર રહે છે, તેમ તમે પણ મારા બાજુએ, મારા વસ્ત્રના આંચળે બંધાયેલા રહો છો.
અધુના યાસિ નૈરાશ્યં કૃત્વા મે દીનવત્સલ । ન યુક્તં હિ પરિત્યક્તું દીનાં માં શરણાગતામ્
હવે તમે નિરાશામાં વળી રહ્યા છો, હે દુઃખીઓ પર દયા ધરાવનારા! મને, નિરાધાર અને તમારા આશ્રયમાં આવેલીને, છોડી જવું યોગ્ય નથી.
યત્પાદપદ્મં ધયાયન્તે બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ । ત્વાં માયયા ગોપવેષં કથં જાનામિ મત્સરી
જેનાં ચરણકમળ પર બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરે ધ્યાન ધરે છે, એ તમારે માયાથી ગોપ રૂપે દેખાતા તમને હું કેવી રીતે ઓળખી શકી, હે ઈર્ષાળુ?
કૃતં યદ્દેવ દુર્નીતમપરાધસહસ્રકમ્ । યદુક્તં પતિભાવેન ચાભિમાનેન તત્ક્ષમ
હે દેવ, મેં જે કઈ ખોટું કર્યું, હજારો અપરાધ કર્યા, અને પતિભાવ કે અભિમાનથી જે કઈ કહ્યું, તે બધું માફ કરો.
ચૂર્ણોભૂતશ્ચ મદ્ગર્વો દૂરીભૂતો મનોરથઃ । વિજ્ઞાતુમાત્મસૌભાગ્યં કિમન્યત્કથયામિ તે
મારો અભિમાન તો ધૂળ સમાન થઈ ગયો છે, મારો મનનો ઇચ્છાવ્યાપાર દૂર થઈ ગયો છે; હવે જ્યારે મારું સૌભાગ્ય જાણી લીધું, તો તમને બીજું શું કહું?
જ્ઞાત્વા ગર્ગમુખચ્છ્રુત્વા મોહિતા તવ માયયા । ત્વાં ચ વક્તું ન શક્નોમિ પ્રેમ્ણા વા ભક્તિપાશતઃ
ગર્ગજીના મુખેથી સાંભળી અને જાણીને પણ, તમારી માયાથી હું મોહિત થઈ ગઈ છું; પ્રેમ અને ભક્તિના બંધનથી હું તમને બોલી પણ શકતી નથી.
યાસિ ચેન્માં પરિત્યજ્ય સકલઙ્કો ભવિષ્યસિ । ત્વત્પુત્રપૌત્રા નશ્યન્તિ બ્રહ્મમોપાનલેન ચ
જો તમે મને છોડી જશો તો તમારો કલંક લાગશે; તમારા પુત્રો અને પૌત્રો પણ બ્રહ્માગ્નિથી નાશ પામશે.
ક્ષણં યુગશતં મન્યે ત્વાં વિના પ્રાણવલ્લભમ્ । કથં શતાબ્દં ત્વાં ત્યક્ત્વા બિભર્મિ જીવનં પ્રભી
તમારા વિના એક પળ પણ મને શતાબ્દી જેટલી લાંબી લાગે છે; હે પ્રભુ, તમને ગુમાવીને હું કેવી રીતે સો વર્ષ જીવૂં?
ઇત્યુક્ત્વા રાધિકા મોપાત્પપાત ધરણીતલે । મૂર્ચ્છં સંપ્રાપ સહસા જહાર ચેતનાં મુને
આ રીતે બોલીને રાધિકા અચાનક જમીન પર પડી ગઈ; તરત જ તેને મૂર્છા આવી ગઈ અને ચેતના ગુમાવી દીધી.
કુષ્ણસ્તાં મૂર્ચ્છિતાં દૃષ્ટ્વા કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ । ચેતનાં કારયિત્વા ચ વાસયામાસ વક્ષસિ
કૃષ્ણે, દયાના સાગરે, તેને મૂર્છિત જોઈ, દયા કરીને તેને ચેતનાવાન કરી અને પોતાના હૃદય પર રાખી લીધી.
બોધયામાસ વિવિધં યોગૈઃશોકવિખણ્ડનૈઃ । તથાઽપિ શોકં ત્યક્તું ચ ન શશાક શુચિસ્મિતા
કૃષ્ણે વિવિધ યોગ અને દુઃખ દૂર કરનારા ઉપાયો વડે તેને જાગૃત કરી, છતાં પણ હસતી રાધિકા પોતાનું દુઃખ છોડવામાં અસમર્થ રહી.
સામાન્યવસ્તુવિશ્લેષીનૃણાં શોકાય કેવલમ્। દેહાત્મનોશ્ચ વિચ્છેદઃ ક્વ સુખાય પ્રકલ્પતે
સામાન્ય વસ્તુઓથી વિયોગ માનવીને માત્ર દુઃખ આપે છે; તો પછી શરીર અને આત્માના વિયોગથી સુખ કેવી રીતે મળી શકે?
ન યયૌ તત્ર દિવસે વ્રજરાજો વ્રજં પતિ । ક્રીડાસરોવરાભ્યાશં પ્રયયૌ રાધાયા સહ
એ દિવસે વ્રજરાજ કે વ્રજપતિ ત્યાં ગયા નહીં; તેઓ રાધા સાથે રમણ સરોવર પાસે ગયા.
તત્ર ગત્વા પુનઃ ક્રીડાં ચકાર ચ તયા સહ । વિજહૌ ક્રિહજ્વાલાં રાસે રાસેશ્વરી મુદા
ત્યાં જઈને તેમણે ફરી રાધા સાથે રમણ કર્યું; રસમાં, રસેશ્વરીએ આનંદથી પોતાના અંતરદાહને છોડ્યો.
રાધા સા સ્વામિના સાર્ધં પુષ્પચન્દનચર્ચિતા । પુષ્પચન્દનતલ્પે ચ તસ્થૌ રહસિ નારદ
રાધા પોતાના સ્વામી સાથે, ફૂલ અને ચંદનથી શોભિત થઈ, ફૂલ-ચંદનના શયન પર એકાંતમાં રહી, હે નારદ.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મo મહાo શ્રીકૃષ્ણજન્માખo ઉત્તo નારદનાo રાધાશોક- વિમોચનં નામાષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે મહાન બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં, નારદજી દ્વારા વર્ણવાયેલ 'રાધાના શોકમાંથી મુક્તિ' નામના અડસઠમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
અથૈકોનસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ નારદ ઉવાચ અતઃ પરં કિં રહસ્યં રાધાકેશવયોર્વદ । નિગૂઢતત્વામસ્પષ્ટં તન્મે વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
નારદજી કહે છે: હવે રાધા અને કેશવ વચ્ચે બીજું કયું રહસ્ય છે તે કહો. તેનું સૂક્ષ્મ તત્વ સ્પષ્ટ નથી, કૃપા કરીને મને સમજાવો.
નારાયણ ઉવાચ શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ । ગોપનીયં ચ વેદેષુ પુરાણેષુ પુરાવિદામ્
નારાયણ કહે છે: નારદ, સાંભળ, હું તને એક અતિ અદ્ભુત રહસ્ય કહું છું, જે વેદો, પુરાણો અને પ્રાચીન ઋષિઓમાં ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યું છે.
પુનઃ સકામો ભગવાન્કૃષ્ણઃ સ્વેચ્છામયો વિભુઃ । રેમે સ રમયા સાર્ધં વિદગ્ધશ્ચ વિદગ્ધયા
પછી ભગવાન કૃષ્ણ, પોતાની ઇચ્છાથી ભરપૂર અને સર્વશક્તિમાન, રામા સાથે, જે કુશળ અને ચાલાક છે, આનંદ માણતા હતા.
ચતુઃષષ્ટિકલાશક્ત્યા યથા કાન્તા કલાવતી । કામશાસ્ત્રેષુ નિપુણા વિદગ્ધા રસિકેશ્વરી
ચૌસઠ કળાની શક્તિથી, જેમ પ્રેમિકા કળાવતી હોય છે, તે કામશાસ્ત્રોમાં પારંગત, રસિક અને આનંદની રાણી હતી.
શૃઙ્ગારલીલાનિપુણા શશ્વત્કામા ચ કામુકી । સુન્દરી સુન્દરીષ્વેવ શશ્વત્સુસ્થિરયૌવના
તે શૃંગારક્રીડામાં નિપુણ, હંમેશાં કામથી ભરેલી અને ઇચ્છાવાળી; સુંદરાઓમાં સૌથી સુંદર અને યુવાનીમાં હંમેશાં સ્થિર હતી.
પિતણાં માનસી કન્યા ધન્યા માન્યા ચ માનિની । શંભોઃ શિષ્યા જ્ઞાનયુતા શતકલ્પાન્તજીવિની
પિતાનાની માનસ પુત્રી, ભાગ્યશાળી, માન્ય અને ગૌરવવાળી; શંભુની શિષ્યા, જ્ઞાનથી યુક્ત અને સો કલ્પ સુધી જીવતી.
વેદવેદાઙ્ગનિપુણા યોગનીતિવિશારદા । નાનારૂપધરા સાધ્વી પ્રસિદ્ધા સિદ્ધયોગિની
તે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત, યોગની રીતોમાં નિપુણ, અનેક રૂપ ધારણ કરતી, સદ્ગુણી અને સિદ્ધ યોગિની તરીકે પ્રસિદ્ધ હતી.
તત્કન્યા રાધિકા દેવી માતૃતુલ્યા ચ કામુકી । ચકાર નાનાભાવં સા સુશીલા સ્વામિનં પ્રતિ
એ જ પુત્રી રાધાદેવી, માતા સમાન અને કામના ભરેલી, પોતાના સ્વામી પ્રત્યે વિવિધ ભાવ દર્શાવતી અને સદાચારી હતી.
ચતુઃષષ્ટિકલામાનં શ્રૃઙ્ગારં ચ ચકાર સઃ । ત્યા વિશિષ્ટયા સાકં રાસે રામરસોત્સુકઃ
કૃષ્ણે રાધા સાથે મળીને ચૌસઠ કળાના શૃંગાર કર્યા, અને રસોત્સવના આનંદ માટે ઉત્સુક રહ્યા.
તાં નખાગ્રક્ષતશ્રોણીં નખક્ષતપયોધરામ્ । લુપ્તચન્દનસિંદૂરાં કબરીશિથિલાં સતીમ્
તેના નખથી કાંધ અને નિતંબ પર ખુરદરા નિશાન પડ્યા હતા, સ્તનો પર પણ નખના ચિહ્નો હતા; ચંદન અને સિંદૂર લૂંટી ગયેલું, વાળ છૂટેલા અને તે પવિત્ર હતી.
સુખસંભોગમગ્નાં ચ નગ્નાં ચ શોકમૂર્ચ્છિતામ્ । પુલકાઞ્ચિતસર્પાઙ્ગીં નિદ્રાદેવી સમાયયૌ
સુખભોગમાં લીન, કપડાં વિના અને શોકથી બેભાન, શરીરે સાપ જેવી રોમાવળીથી શોભાયમાન; ત્યારે નિદ્રાદેવી આવી.
દૃષ્ટ્વા તાં નિદ્રિતાં કૃષ્ણઃકૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ । રુરોદ માયયા માયી મયેશો લોકશિક્ષયા
કૃષ્ણે તેને ઊંઘતી જોઈ, તો દયાના સાગર બની, જગતને શીખ આપવા માટે, માયાપતિ કૃષ્ણે દયાથી રડ્યા.
કૃત્વા વક્ષસિ રાધાં ચ ચુચુમ્બ ચ પુનઃ પુનઃ । સ્નાતાં ચ નેત્રસલિલૈઃ પ્રાણાધિષ્ઠાતૃદેવતામ્
કૃષ્ણે રાધાને પોતાના છાતી પર રાખી, વારંવાર ચુંબન આપ્યું; પોતાના નેત્રોના જળથી, પ્રાણની દેવીને સ્નાન કરાવ્યું.