વ્રજરાજ ત્વયા સાર્ધ રાજન્તે રાજરાજયઃ । યથા ચન્દ્રેણ નભસિ તારારાજિર્વિરાજતે
વ્રજના રાજા, તારી સાથે રાજાઓમાં પણ રાજાઓ શોભે છે, જેમ ચંદ્ર સાથે આકાશમાં તારાઓની પંક્તિ ઝગમગે છે.
ત્વયા શોભા યશોદાયા નન્દસ્ય નન્દનન્દન । યથા શાખાફલસ્કન્ધૈસ્તરુરાજિર્વિરાજતે
નંદનંદન, તારા સાથે યશોદાની સુંદરતા ઉજળી ઊઠે છે, જેમ ફળ, ડાળ અને થડથી વૃક્ષોની પંક્તિ શોભે છે.
ત્વયા કાર્ધ ગોકુલેશ સોભા ગોકુલવાસિનામ્ । યથા સર્વા લોકરાજી રાજેન્દ્રેણ વિરાજતે
ગોકુલના સ્વામી, તારી સાથે ગોકુલવાસીઓની સુંદરતા ઉજાગર થાય છે, જેમ મહારાજાની હાજરીમાં બધા લોકોએ શોભા મળે છે.
રામસ્યાપિ ચ રાસેશ ત્વયા શોભા મનોહરા । રાજતે દેવરાજેન યથા સ્વર્ગેઽમરાવતી
રાસના સ્વામી, રામાની સુંદરતા પણ તારા સાથે મનમોહક બને છે, જેમ સ્વર્ગમાં દેવરાજ સાથે અમરાવતી ઝગમગે છે.
વૃન્દાવનસ્ય વૃક્ષાણાં ત્વં ચ શોભા પતિર્ગતિઃ । અન્યોષાં ચ વનાનાં ચ બલવાન્કેસરી યથા
વૃંદાવનના વૃક્ષોની તું જ સુંદરતા, સ્વામી અને આશ્રય છે; જેમ જંગલના પ્રાણીઓમાં અને વનોમાં સિંહ બળવાન હોય છે.
ત્વયા વિના યશોદા ય નિમગ્ના શોકસાગરે । અપ્રાપ્ય વત્સં મુરભિઃ ક્રોશન્તી વ્યાકુલા યથા
તારા વિના યશોદા દુઃખના સાગરમાં ડૂબી જાય છે, જાણે વત્સ વિના ગાય મુરાના માણસો દ્વારા પીડાઈને વ્યાકુળ થઈ રડતી હોય છે.
આન્દોલયન્તિ નન્દસ્ય પ્રાણા દગ્ધં ચ માનસમ્ । ત્વયા વિના તપ્તપાત્રે યથા ધાન્યસમૂહકઃ
નંદજીના પ્રાણ તો તડપે છે, મન પણ દુઃખથી બળી રહ્યું છે. જેમ ગરમ વાસણમાં ધાન બળી જાય, એમ તારી વિયોગમાં એ વ્યથિત છે.
ઇત્યુક્ત્વા પરમપ્રેમ્ણા સા પતન્તી હરેઃ પદે । પુનરાધ્યાત્મિકેનૈવ બોધયામાસ તાં વિભુઃ
આવી વાત પ્રેમથી કહીને, એ હરિના પગે પડી ગઈ. પછી ભગવાને એને આધ્યાત્મિક જ્ઞાનથી સમજાવ્યું.
આધ્યાત્મિકો મહાયોગી મોહસંછેદકારણમ્ । યથા પર્શુશ્ચ વૃક્ષાણાં તીક્ષ્ણધારશ્ચ નારદ
નારદ, મહાન યોગજ્ઞાન એ મોહ દૂર કરવાનું સાધન છે, જેમ તીખા કાપવાળું કુહાડું વૃક્ષને કાપે છે.
નારદ ઉવાચ આધ્યાત્મિકં મહાયોગં વદ વેદવિદાં વર । શોકચ્છેદં ચ લોકાનાં શ્રોતું કૌતુહલં મમ
નારદે કહ્યું: હે વેદના શ્રેષ્ઠ જાણનાર, એ મહાયોગ અને સર્વ લોકોના દુઃખ દૂર કરનાર જ્ઞાન વિશે મને કહો, મને સાંભળવાની ઉત્સુકતા છે.
નારાયણ ઉવાચ આધ્યાત્મિકો મહાયોગો ન જ્ઞાતો યોગિનામવિ । સ ચ નાનાપ્રકારશ્ચ સર્વં વેત્તિ હરિઃ સ્વયમ્
નારાયણે કહ્યું: એ મહાયોગજ્ઞાન તો યોગીઓને પણ જાણીતું નથી; એના અનેક પ્રકાર છે અને હરિ પોતે બધું જાણે છે.
કિંચિદાધ્યાત્મિકં ચૈવ ગોનોકે રાધિકેશ્વરઃ । સુપ્રીતઃ કથાયામાસ ત્રિપુરારિં યથા મુને
ગોલોકમાં, રાધાના સ્વામી પ્રસન્ન થઈને, મુનિ, જેમ ત્રિપુરારીને કહ્યું હતું તેમ, એમાંથી થોડું જ્ઞાન કહેલું.
સહસ્રેન્દ્રનિપાતાન્તં તપઃ કુર્વન્તમીશ્વરમ્ । શ્રેષ્ઠં જ્યેષ્ઠં વૈષ્ણવાનાં વરિષ્ઠં ચ તપસ્વિનામ્
એ ભગવાને, જે વૈષ્ણવોમાં શ્રેષ્ઠ અને વયમાં મોટા હતા, અને તપસ્વીઓમાં પણ શ્રેષ્ઠ હતા, હજાર ઇન્દ્રના સમય સુધી તપ કર્યું હતું.
પુષ્કરે દુષ્કરં તપ્ત્વા પાદ્મે પાદ્મં ચ પદ્મજઃ । દૃષ્ટ્વા તં સાદરં કૃષ્ણ ઉવાચ કિંચિદેવતમ્
પુષ્કરમાં કઠિન તપ કરીને અને પદ્મમાં પદ્મજએ શ્રદ્ધાથી એને જોયો, ત્યારે કૃષ્ણે એ દેવતાને થોડું કહ્યું.
શતેન્દ્રપાતપર્યન્તં કઠોરેણ કૃશોદરમ્ । નિશ્ચેષ્ટમસ્થિસારં ચ કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ
સો ઇન્દ્રના સમય જેટલું કઠિન તપ કરીને, દેહ હાડપિંજર થઈ ગયો હતો, છતાં દયાના સાગર ભગવાને દયા કરીને વાત કરી.
સિંહક્ષેત્રે પુરા ધર્મં મત્તાતં ધર્મિણાં વરમ્ । ચતુર્દશેન્દ્રાવચ્છિન્નં તપસ્તપ્ત્વા કૃશોદરમ્
અગાઉ સિંહક્ષેત્રમાં, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા મારા પિતાએ, ચૌદ ઇન્દ્રના સમય જેટલું તપ કરીને દેહ ક્ષીણ કર્યો હતો.
પપાઠાઽઽયાત્મિકં કિંચિત્કૃપયા ચ કૃપાનિધિઃ । કિચિચ્છતેન્દ્રાવચ્છિન્નં માં તપન્તમુવાચ સઃ
કૃપાના સાગરે થોડું આધ્યાત્મિક જ્ઞાન સંભળાવ્યું, અને જ્યારે હું સો ઇન્દ્રના સમય જેટલું તપ કરતો હતો, ત્યારે એણે મને કહ્યું.
કિંચિત્સનત્કુમારં ચ તપન્તં સુચિરં પરમ્ । સુતપન્તમનન્તં ચ કિંચિચ્ચોવાચ નારદ
એમણે લાંબા અને ઉત્તમ તપમાં લીન રહેલા સનતકુમારને પણ થોડું કહ્યું, અને અનંતને પણ, જે મહાન તપમાં હતો, હે નારદ.
ચિરં તપન્તં કપિલં હિમશૈલે તપસ્વિનમ્ । પુષ્કરે ભાસ્કરે કિંચિત્તપન્તં દુષ્કરં તપઃ
લાંબા સમયથી હિમશૈલ પર તપ કરતા કપિલને, અને પુષ્કરમાં કઠિન તપ કરતા ભાસ્કરને પણ એમણે થોડું કહ્યું.
ઉવાચ કિંચિત્પ્રહ્લાદં કિંચિદ્દુર્વાસસં ભૃગુમ્ । એવં નિગૂઢં ભક્તં ચ કૃપ્યા ભક્તવત્સલઃ
એમણે પ્રહલાદને, દુર્વાસાને અને ભૃગુને પણ થોડું કહ્યું; એમ રીતે, ભક્તવત્સલ ભગવાને દયા કરીને પોતાના ગુપ્ત ભક્તને પણ સંબોધ્યા.
ક્રીડાકનોવરે રમ્યે યદુવાચ કૃપાનિધિઃ । શોકાર્તાં રાધિકાં તચ્ચ કથાયામિ નિશામય
રમણીય વિહાર વનમાં, કૃપાના સાગર યદુએ કહ્યું: દુઃખથી વ્યાકુળ રાધિકાની વાત હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
વિરસં રસિકાં દૃષ્ટ્વા વાસયિત્વા ચ વક્ષસિ । ઉવાચાઽઽધ્યાત્મિકં કિંચિદ્યોગિનીં યોગિનાં ગુરુઃ
રસની જાણકાર પણ હવે વિરક્ત દેખાઈ, ત્યારે એને છાતીથી લગાવી, યોગીઓના ગુરુએ એ યોગિનીને થોડું આધ્યાત્મિક જ્ઞાન સંભળાવ્યું.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ જાતિસ્મરે સ્મરાઽઽત્માનં કથં વિસ્મરસિ પ્રિયે । સર્વં ગોલોકવૃત્તાન્તં સુદામ્નઃ શાપમેવ ચ
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે જન્મોનું સ્મરણ રાખનારી, પ્રિયે, તું પોતાને કેમ ભૂલી ગઈ? ગોલોકની બધી ઘટનાઓ અને સુદામાનું શાપ પણ તને ખબર છે.
શાપાત્કિંચિદ્દિનં દીને ત્વદ્વિચ્છેદો મયા સહ । ભવિષ્યતિ મહાભાગે મેલનં પુનરાવયોઃ
શાપના કારણે, હે મહાભાગ્યવતી, થોડા દિવસ માટે આપણું વિયોગ થશે; પણ પછી આપણું મિલન ફરીથી થશે.
પુનરેવ ગમિષ્યામિ ગોલોકં તં નિજાલયમ્ । ગત્વા ગોપાઙ્ગનાભિશ્ચ ગોપૈર્ગોલોકવાસિભિઃ
હું ફરીથી ગોલોકમાં, જે મારું પોતાનું નિવાસસ્થાન છે, ત્યાં જઇશ, અને ગોલોકમાં રહેતી ગોપીઓ અને ગોપાલો સાથે જઇશ.
અધુનાઽઽધ્યાત્મિકં કિંચિત્તવાં વદામિ નિશામય । શોકધ્નં હર્ષદં સારં સુખદં માનસસ્ય ચ
હવે હું તને એક ઊંચી આત્મિક વાત કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ; એ વાત મનનો દુઃખ દૂર કરે છે, આનંદ આપે છે અને સાચું સુખ આપે છે.
અહં સર્વાન્તરાત્મા ચ નિર્લિપ્તઃ સર્વકર્મસુ । વિદ્યમાનશ્ચ સર્વેષુ સર્વત્રાદૃષ્ટ એવ ચ
હું બધાનો આંતરિક આત્મા છું, બધા કર્મોથી અસ્પૃશ્ય છું; હું બધામાં, સર્વત્ર છું, પણ કોઈને દેખાતો નથી.
વાયુશ્ચરતિ સર્વત્ર યથૈવ સર્વવસ્તુષુ । ન ચ લિપ્તસ્તથૈવાહં સાક્ષી ચ સર્વકર્મણામ્
જેમ પવન બધે બધામાં ફરે છે પણ કોઈ વસ્તુ સાથે ચોંટતો નથી, એમ હું પણ બધાના કર્મોનો સાક્ષી છું અને અસ્પૃશ્ય છું.
જીવો મત્પ્રતિબિમ્બશ્ચ સર્વત્ર સર્વજીવિષુ । ભોક્તા શુભાશુભાનાં ચ કર્તા ચ કર્મણાં સદા
બધા જીવોમાં જીવ એટલે મારું પ્રતિબિંબ છે; એ સારા-ખરાબ ફળનો ભોગવે છે અને હંમેશા કર્મ કરે છે.
યથા ચલઘટેષ્વેવ મણ્ડલં ચન્દ્રમુર્યયોઃ । ભગ્નેષુ તેષુ સંશ્લિષ્ટસ્તયોરેવ તથા મયિ
જેમ ચલતા ઘડામાં ચાંદની છબી દેખાય છે અને ઘડો તૂટી જાય ત્યારે એ છબી ચાંદ્રમામાં જ એકરૂપ થાય છે, એમ જ મારું પણ છે.