અપિ સત્યં ક સંનદ્ધો ન શોકેન હતઃ પ્રભુઃ । અપિ સ્મરતિ માં પાપાં સ્વામિનો દુઃખરૂપિણીમ્
શું એ સાચું છે કે મારા પ્રભુ દુઃખથી તૂટ્યા નથી અને હજી પણ સ્થિર છે? શું તેઓ મને, પાપી અને દુઃખ આપનારીને, યાદ કરે છે?
મદર્થે કતિ દુઃખં વા સંપ્રાપ સ મદીશ્વરઃ । હારો નાઽઽરોર્પિતઃ કણ્ઠે પુરા વ્યવહિતો રતૌ
મારા માટે મારા ઈશ્વરે કેટલું દુઃખ સહન કર્યું હશે? જે હાર કદી મારા ગળે હતો, હવે આપણે વિયોગમાં છીએ એટલે તે પણ અલગ પડી ગયો છે.
અધુનૈવાઽઽવયોર્મધ્યે સમુદ્રઃ શતયોજનઃ । અપિ દ્રક્ષ્યામિ તં રામં કરુણાસાગરં પ્રભુમ્
હવે આપણા વચ્ચે સો યોજનનું સમુદ્ર છે. શું હું ફરીથી મારા દયાસાગર પ્રભુ રામને જોઈ શકીશ?
કાન્તં શાન્તં નિતાન્તં ચ ધર્મિષ્ઠં ધર્મકર્મણિ । અપિ સેવાં કરિષ્યામિ પાદપદ્મે પુનઃ પ્રભોઃ
મારા પ્રિય, શાંત અને સંપૂર્ણ ધર્મનિષ્ઠ એવા પતિના ચરણોમાં શું હું ફરી સેવા કરી શકીશ?
પતિસેવાવિહીનાયા મૂઢાયા જીવનં દૃથા । અપિ મે ધર્મપુત્રશ્ચ સત્યં જીવતિ લક્ષ્મણઃ
પતિની સેવા વગર જીવતી મારી જેવી મૂર્ખ સ્ત્રીનું જીવન તો વ્યર્થ છે. શું એ સાચું છે કે મારા ધર્મનિષ્ઠ દેવર લક્ષ્મણ હજી જીવિત છે?
મચ્છોકસાગરે મગ્નો ભગ્નદર્પો મયા વિના । વીરાણાં પ્રવરો ધર્મી દેવકલ્પશ્ચ દેવરઃ
મારા વિયોગમાં, મારા દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલો, ગર્વ તૂટી ગયેલો, વીરતા અને ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવકદ્રશ્ય દેવર—
અપિ સત્યં સસંન્નદ્ધો સત્પ્રભોરનુજઃ સદા । અપિ દ્રક્ષ્યામિ સત્યં તં લક્ષ્મણં ધર્મલક્ષણમ્
શું એ સાચું છે કે મારા પ્રભુનો નાનામાં નાનો ભાઈ હજી પણ સ્થિર અને ધૈર્યવાન છે? શું હું એ સાચા ધર્મના લક્ષ્ય લક્ષ્મણને ફરી જોઈ શકીશ?
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા દત્ત્વા પ્રત્યુત્તરં શુભમ્ । ભસ્મીભૂતાં ચ તાં લઙ્કાં ચકાર લીલયા મુને
આવા વચન સાંભળી અને યોગ્ય જવાબ આપી, પવનપુત્ર વાનરે રમતમાં જ આખી લંકાને ભસ્મ કરી નાખી.
પુનઃ પ્રબોધં તસ્યૈ ચ દત્તવા વાયુસુતઃ કપિઃ । પ્રયયૌ લીલયા વેગાદ્યત્ર રાજીવલોચનઃ
પછી પવનપુત્ર વાનરે ફરી સીતાજીને આશ્વાસન આપ્યું અને ઝડપથી રમતાં રમતાં કમળનેત્ર રામ જ્યાં હતા ત્યાં પહોંચી ગયો.
સર્વં તત્કથાયામાસ વૃત્તાન્તં માતુરેવ ચ । સીતામઙ્ગલવૃત્તાન્તં શ્રુત્વા રામો રુરોદ ચ
તે બધું રામ અને તેમની માતાને વિગતે કહ્યું. સીતાજીના શુભ સમાચાર સાંભળીને રામ રડી પડ્યા.
રુતોદોચ્ચૈર્લક્ષ્મણશ્ચ સુગ્રીવશ્ચાપિ નારદ । વાનરા રુરુદુઃ સર્વે સહબલપરાક્રમાઃ
લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને નારદે ઉંચા અવાજે રડ્યા અને બધા વાનરોએ પણ પોતાની શક્તિ સાથે રડવાનું શરૂ કર્યું.
નિબધ્ય સેતું લઙ્કાં ચ પ્રયયૌ રઘુનન્દનઃ । સસૈન્યઃ સાનુજઃ શીઘ્રં સંનદ્ધશ્ચાપિ નારદ
પછી રઘુનંદન રામે સેતુ બાંધ્યો અને પોતાના ભાઈ અને સેનાની સાથે ઝડપથી લંકા તરફ કૂચ કરી, હે નારદ.
નિહત્ય રાવણં રામો રણં કૃત્વા સબાન્ધવમ્ । ચકાર મોક્ષણં બ્રહ્મન્ સિતાયશ્ચ શુભેક્ષણે
રામે યુદ્ધમાં રાવણ અને તેના સગાંઓને માર્યા અને પછી, હે બ્રાહ્મણ, શુભ દૃષ્ટિવાળી સીતાજીને મુક્ત કરી.
કૃત્વા પુષ્પકયાનેન સીતાં સત્યપરાયણામ્ । અયોધ્યાં પ્રયયૌ શીઘ્રં ક્રીડાકૌતુકમઙ્ગલૈઃ
પછી સત્યપરાયણ સીતાને પુષ્પક વિમાને બેસાડી, રામ આનંદ અને શુભ પ્રસંગોમાં રમતાં રમતાં ઝડપથી અયોધ્યા પહોંચ્યા.
ક્રીડાં ચકાર ભગવાન્ સીતાં કૃત્વા ચ વક્ષસિ । વિજહૌ વિરહજ્વાલાં સીતા રામશ્ચ તત્ક્ષણમ્
ભગવાને સીતાને હૃદય પર રાખી રમ્યા; એ ક્ષણે જ સીતાજી અને રામે વિયોગની અગ્નિ છોડીને આનંદ અનુભવ્યો.
સપ્તદ્વીપેશ્વરો રામો બભૂવ પૃથિવીતલે । બભૂવ નિખિલા પૃથ્વી આધિવ્યાધિવિવર્જિતા
રામે પૃથ્વી પર સાતેય દ્વીપોના સ્વામી બની, આખી ધરતી દુઃખ અને રોગથી મુક્ત થઈ ગઈ.
બભૂવતૂ રામપુત્રૌ ધાર્મિકૌ ચ કુશીલવૌ । તયોશ્ચ પુત્રૈઃ પૌત્રેશ્ચ સૂર્યવંશોદ્ભવા નૃપાઃ
રામના બે ધર્મપ્રિય પુત્રો, કુશ અને લવ, જન્મ્યા; અને તેમના પુત્રો તથા પૌત્રો પાસેથી સૂર્યવંશના રાજાઓ ઉત્પન્ન થયા.
ઇતિ તે કથિતં વત્સ શ્રીરામચરિતં શુભમ્ । સુખદં મોક્ષદં સારં પારપોતં ભવાર્ણવે
પ્યારા, હું તને શ્રીરામની શુભ કથા કહી છે, જે સુખ આપે છે, મુક્તિ આપે છે, જીવનનો સાર છે અને સંસારના સમુદ્રને પાર કરાવનાર નાવ છે.
અથ ત્રિષષ્ટિતમોધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ અથ કંસો વિચિન્ત્યૈવં દૃષ્ટ્વા દુઃસ્વપ્નમેવ ચ । સમુદ્વિગ્નો મહાભીતો નિરાહારો નિરુત્સુકઃ
નારાયણ બોલ્યા: પછી કંસે આમ વિચાર કરીને અને દુષ્કપનુ સ્વપ્ન જોઈને, ખૂબ ગભરાઈ ગયો, ભયથી ભરાયો, ખાવાનું મન ન થયું અને કોઈ ઉત્સાહ રહ્યો નહીં.
પુત્રં મિત્રં બન્ધુગણં બાન્ધવં ચ પુરોહિતમ્ । સમાનીય સભામધ્યે તાનુવાચ સુદુઃખિતઃ
કંસે પોતાના પુત્ર, મિત્રો, સગાં, બાંધવો અને પુરોહિતને બોલાવીને સભામાં બધાને ખૂબ દુઃખી મનથી સંબોધન કર્યું.
કંસ ઉવાચ મયા દૃષ્ટો નિશીથે યો દુઃસ્વપ્નો હિ ભયપ્રદઃ । નિબોધત બુધાઃ સર્વે બાન્ધવાશ્ચ પુરોહિતાઃ
કંસે બોલ્યા: મેં મધરાતે એક ભયજનક દુષ્કપનુ સ્વપ્ન જોયું છે; બધા બુદ્ધિમાન, સગાં અને પુરોહિતો, સાંભળો.
બિભ્રતી રક્તપુષ્પાણાં માલાં સા રક્તચન્દનમ્ । રક્તામ્બનં ખડ્ગતીક્ષ્ણં ખર્પરં ચ ભયંકરમ્
તે સ્ત્રી લાલ ફૂલોની માળા, લાલ ચંદન, લાલ કપડાં પહેરી હતી, હાથમાં તીક્ષ্ণ તલવાર અને ભયંકર ખોપરી રાખી હતી.
પ્રકૃત્યાટ્ટાટ્ટહાસં ચ લોલજિહ્વા ભયંકરી । અતીવ વૃદ્ધા કૃષ્ણાઙ્ગી નગરે મમ નૃત્યતિ
તે સ્ત્રી સ્વભાવથી જોરથી હસતી, જીભ બહાર કાઢેલી, ભયંકર, ખૂબ જ વૃદ્ધ અને કાળાં શરીરવાળી, મારા શહેરમાં નૃત્ય કરતી હતી.
મુક્તકેશી છિન્નનાસા કૃષ્ણા કૃષ્ણામ્બારપ્રિયા । વિધવા સા મહાશૂદ્રી મામાલિઙ્ગિતુમિચ્છતિ
તેની વાળ ખુલ્લી, નાક કટેલી, કાળી, કાળા કપડાં ગમતા, વિધવા અને નીચ જાતિની, મને અંકલાવવા ઈચ્છતી હતી.
મલિનં ચૈલખણ્ડં ચ બિભ્રતી રૂક્ષમૂર્ધજાન્ । દધતી ચૂર્ણતિલકં કપોલૈ મમ વક્ષસિ
તે ગંદા કપડાં પહેરી, વાળ ખરાબ અને રુક્ષ, ગાલ પર ચૂર્ણનો ટિલક લગાવેલો, અને એ ગાલો મારા છાતી પર દબાવી રહી હતી.
કૃષ્ણવર્ણાનિ પક્વાનિ ચ્છિન્નભિન્નાનિ સત્યક । પતન્તિ કૃત્વા શબ્દાંશ્ચ શશ્વત્તાલફલાનિ ચ
સત્યક, કાળા, પાકેલા, તૂટેલા અને ફાટેલા તાળના ફળો વારંવાર અવાજ કરતા મારી સામે પડતા હતા.
કુચૈલો વિકૃતાકારો મ્લેચ્છો હિ રૂક્ષમૂર્ધજઃ । દદાતિ મહ્યં ભૂષાયાં છિન્નભિન્નકપર્દકાન્
એક પુરુષ, ગંદા કપડાંમાં, વિકૃત રૂપમાં, વિદેશી અને રુક્ષ વાળવાળો, મને તૂટેલા અને ફાટેલા કાવડાં ભૂષણ તરીકે આપતો હતો.
મહારુષ્ટા ચ દિવ્યા સ્ત્રી પતિપુત્રવતી સતી । બભઞ્જ પૂર્ણકુમ્ભં ચ સાઽભિશપ્ય પુનઃ પુનઃ
એક દિવ્ય, ખૂબ ગુસ્સેમાં, પતિ અને પુત્રવાળી સતી સ્ત્રી, મને વારંવાર શાપ આપી અને ભરેલો કુંભ ફોડતી હતી.
અમ્લાનામોંડૂમાલાં ચ રક્તચન્દનચર્ચિતામ્ । દદાતિ મઙ્યં વિપ્રશ્ચ મહારુષ્ટોઽતિશપ્ય ચ
એક ગુસ્સે ભરેલા બ્રાહ્મણ, મને બહુ શાપ આપી, સુકાઈ ગયેલી દુર્વાની માળા, લાલ ચંદન લગાવેલી, મને આપતો હતો.
ક્ષણમઙ્ગારવૃષ્ટિશ્ચ ભસ્મવૃષ્ટિઃ ક્ષણં ક્ષણમ્ । ક્ષણં ક્ષણં રક્તવૃષ્ટિર્ભવેચ્ચ નગરે મમ
એક ક્ષણ માટે અંગારની વરસાદ, પછી એક ક્ષણ માટે ભસ્મની વરસાદ, અને ક્યારેક ક્યારેક લાલ રંગની વરસાદ મારા શહેરમાં થતી હતી.