શાશ્વત્પિબતિ શાન્તિશ્ચ વિષ્ણુભક્તિરસામૃતમ્ । જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિશોકસંતાપનાશનમ્
જેને વિષ્ણુભક્તિનું અમૃતરૂપ શાંતિસ્વરૂપ પીવાનું સુખ સતત મળે છે, એના જન્મ, મૃત્યુ, વૃદ્ધાવસ્થા, રોગ, દુઃખ અને તકલીફ બધું જ દૂર થઈ જાય છે.
અથ ષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ નારાયણ ઉવાચ શાચોસ્તોત્રં સમાકર્ણ્ય પરિતુષ્ટો બૃહસ્પતિઃ । ઉવાચ મધુરં શાન્તઃ કાન્તામિન્દ્રસ્ય નારદ
નારાયણ કહે છે: શોકથી ભરેલું સ્તોત્ર સાંભળીને બૃહસ્પતિ ખૂબ જ પ્રસન્ન થયા; શાંત મનથી તેમણે ઇન્દ્રની પ્રિયાને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું, હે નારદ.
બૃહસ્પતિરુવાચ ત્યજ વત્સે ભયં સર્વ ભયં કિં તે મયિ સ્થિતે । યથા કચસ્ય પત્ની મે તથા ત્વમપિ શોભને
બૃહસ્પતિ બોલ્યા: બાલા, બધું ભય છોડ દે; હું હાજર છું ત્યારે તને શું ડરવું? જેમ કચા મારી પત્ની હતી, તેમ, હે સુંદરે, તું પણ મારી જ બનશે.
યથા પુત્રશ્તથા શિષ્યો ન ભેદઃ પુત્રશિષ્યયોઃ । તર્પણે પિતૃદાને ચ પાલને પરિતોષણો
જેમ પુત્ર, તેમ શિષ્ય—પુત્ર અને શિષ્યમાં કોઈ ફરક નથી; પિતૃ તર્પણ, દાન, સંભાળ અને સંતોષમાં બંને સમાન જ છે.
યથાઽગ્નિદાતા પુત્રશ્ચ તથા શિષ્યશ્ચ નિશ્ચિતમ્ । ઇતીદં કણ્વશાખાયામુવાચ કમલોદ્ભવઃ
જેમ અગ્નિદાતા પુત્ર ગણાય છે, તેમ શિષ્ય પણ નિશ્ચિતપણે પુત્ર સમાન છે; આવું કણ્વ શાખામાં કમલમાંથી જન્મેલા ભગવાને કહ્યું છે.
પિતા માતા ગુરુર્ભાર્યા શિશુશ્ચાનાથબાન્ધવાઃ । એતે પુંસાં નિત્યપોષ્યા ઇત્યાહ કમલોદ્ભવઃ
પિતા, માતા, ગુરુ, પત્ની, સંતાન અને અનાથ સંબંધીઓ—આ બધા પુરુષે હંમેશાં પોષવા જોઈએ, એવું કમલોદ્ભવ ભગવાને કહ્યું છે.
યશ્ચૈતાંશ્ચ ન પુષ્ણાતિ ભસ્માન્તં તસ્ય સૂતકમ્ । દૈવે પિત્ર્યે ન કર્માર્હઃ મોઽપીત્યાહ મહેશ્વરઃ
જે આ બધાનું પોષણ કરતો નથી, તેની અશુદ્ધિ મૃત્યુ સુધી રહે છે; તે neither દૈવિક કે પિતૃ કર્મ માટે યોગ્ય નથી, અને ખાવા પણ લાયક નથી, એમ મહેશ્વરે કહ્યું છે.
કુરુતે નરબુર્દ્ધિ ચ માતરં પિતરં ગુરુમ્ । અયશસ્તસ્ય સર્વત્ર વિધ્ન એવ પદે પદે
જે મનુષ્ય પોતાની માતા, પિતા કે ગુરુની અવગણના કરે છે, તેને સર્વત્ર અપમાન મળે છે અને દરેક પગલે અવરોધો આવે છે.
સંપન્મત્તો યઃ કરોતિ સ્વગુરોશ્ચ પરાભવમ્ । અચિનાત્સર્વનાશાશ્ચ ભવેત્તસ્ય સુનિશ્ચિતમ્
જે ધનના ઘમંડમાં આવી પોતાના ગુરુનું અપમાન કરે છે, તેની આખી જિંદગી બરબાદ થવી નિશ્ચિત છે.
માં ચ દૃષ્ટવા સભામધ્યે નોત્તસથૌ પાકશાસનઃ । તત્ફલં ભુજ્યતે સાક્ષાત્સદ્યઃ પશ્ય ચ સાંપ્રતમ્
ઇન્દ્રે સભામાં મને જોઈને ઉઠ્યું નહીં; તેનું ફળ તેને હમણાં જ સીધું ભોગવવું પડી રહ્યું છે, તું આ ક્ષણે જોઈ શકે છે.
અહં કરોમિ મોક્ષં ચ તવ રક્ષાં સુનિશ્ચિતમ્ । શાસિતું રક્ષિતું શક્તઃ સ એવ સુરુચ્યતે
હું તને મુક્તિ પણ આપીશ અને નિશ્ચિતપણે રક્ષાવું પણ; દેવોમાં સાચી પ્રતિષ્ઠા તેને જ મળે છે, જે શાસન અને રક્ષણ કરી શકે.
ન પશ્યતિ સતીત્વં ચ હૃચ્છુદ્ધાયાશ્ચ યોષિતઃ । યન્માનસે વિકલ્પશ્ચ તસ્ય ધર્મશ્ચ નશ્યતિ
જે સ્ત્રીના પવિત્ર હૃદય અને પતિનિષ્ઠા ઓળખતો નથી, તેના મનમાં જે શંકા આવે છે, એના કારણે તેનું ધર્મ પણ નાશ પામે છે.
ભવિષ્યતિ પ્રભાવસ્તે દુર્ગાયાશ્ચ સમઃ સતિ । લક્ષ્મીસમા પ્રતિષ્ઠા ચ યશસ્તદ્યશસા સમમ્
તારી શક્તિ દુર્ગા જેટલી થશે, તારો દરજ્જો લક્ષ્મી સમાન રહેશે અને તારી ખ્યાતિ પણ લક્ષ્મી જેટલી જ પ્રસિદ્ધ થશે.
સૌભાગ્યં રાધિકાતુલ્યં તત્સમં પ્રેમભર્તરિ । તત્તુલ્યં ગૌરવં માન્યં પ્રીતિઃ પ્રાધાન્યમીશ્વરે
તારું સૌભાગ્ય રાધિકા જેટલું હશે, પતિ માટેનું પ્રેમ પણ એવડું જ, તારો માન અને સન્માન પણ એજ રીતે રહેશે અને ભગવાન સામે તારી પ્રીતિ અને મહત્વ પણ સમાન રહેશે.
રોહિણ્યાશ્ચ સમાપેક્ષા પૂજ્યા ચ ભારતીસમા । શુદ્ધા નિરુપમા શશ્વત્સાવિત્રીસદૃશી સદા
તને રોહિણી જેવી માન્યતા મળશે, ભારતી જેવી પૂજા મળશે, તું હંમેશાં શુદ્ધ, અનન્ય અને સાવિત્રી જેવી રહેશે.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર આગતો નહૃષાચ્ચરઃ । ઉવાચ વચનં ભીતો વાક્પતેર્ગોંચરે તતઃ
એ જ સમયે ત્યાં નહુષનો દૂત આવ્યો; ડરથી તેણે ગૌવાળાની હાજરીમાં વાક્પતિને કહ્યું.
દૂત ઉવાચ ઉત્તિષ્ઠ દેવિ શીઘ્રં ત્વં ગચ્છસ્વ નહુષં પ્રતિ । ક્રીડાં કર્તુ ચ રહસિ રમ્યે નન્દનકાનને
દૂત બોલ્યો: દેવી, તું જલદી ઊઠ અને નહુષ પાસે જા; સુંદર નંદનવનમાં ગુપ્ત રીતે તેની સાથે વિહાર કર.
દૂતસ્ય વચનં શ્રુતવા તમુવાચ બૃહસ્પતિઃ । કમ્પિતાવયવઃ કોપાદ્રક્તપઙ્કજલોચનઃ
દૂતના શબ્દો સાંભળીને બૃહસ્પતિ ગુસ્સાથી કાંપતા અને આંખો લાલ કરી, તેને કહ્યું.
ગુરુરુવાચ નહુષં વદ ગત્વા ત્વં શચીં ચે દ્ભોક્તુમિચ્છસિ । અપૂર્વ યાનમારુહ્ય નિશાયામાગમિષ્યસિ
ગુરુએ કહ્યું: તું જઈને નહુષને કહે કે જો તારે શચીને મેળવવી હોય તો રાતે એક અનોખા વાહન પર ચઢીને આવવું પડશે.
સપ્તર્ષીણાં ચ સ્કન્ધે ચ દત્વા સ્વશિવિકાં શુભામ્ । તામારુહ્ય સુવેષશ્ચ ગમનં કર્તુમર્હસિ
સાત ઋષિઓના ખભા પર તારી શુભ પલકી મૂકીને, એમાં બેસી, સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને તું ત્યાં જા.
વાક્પતેર્વચનં શ્રુત્વા ગત્વોવાચ નૃપં તદા । દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્યોવાચ કિંકરમ્
વાકપટુના શબ્દો સાંભળી દૂત રાજા પાસે ગયો અને કહ્યું; દૂતના વચન સાંભળી રાજાએ હસીને પોતાના સેવકને કહ્યું:
ગચ્છ ગચ્છ ત્વરન્ ગચ્છ સપ્તર્ષીઞ્છીઘ્રમાનય । ઉપાયં ચ કરિષ્યામિ તૈઃ સાર્ધં સાપ્રતં ચર
જા, જા, જલદી જા, સાત ઋષિઓને તરત લઈ આવ. હું બધું ગોઠવીશ, તું પણ એમની સાથે જલદી કામ કર.
નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા ગત્વા દૂતસ્તદન્તિસમ્ । ઉવાચ સર્વાંસ્તત્રૈવ યથોક્તં નહુષેણ ચ
રાજાના આદેશ સાંભળી દૂત ઋષિઓ પાસે ગયો અને નહુષે જે કહ્યું હતું એ બધું એમને કહી દીધું.
દૂતસ્ય વચનં શ્રુત્વા યયુઃ સપ્તર્ષયો મુદા । રાજા દૃષ્ટ્વા ચ તાન્સર્વાન્નનામોવાચ સાદરમ્
દૂતના શબ્દો સાંભળી સાતે ઋષિઓ આનંદથી ગયા; રાજાએ એમને જોઈને આદરપૂર્વક નમસ્કાર કર્યો અને વાત કરી.
નહુષ ઉવાચ યૂયં ચ બ્રહ્મણઃ પુત્રા જ્વલન્તો બ્રહ્મતેજસા । બ્રહ્મણઃ મદૃશાઃ સર્વે સતતં ભક્તવત્સલાઃ
નહુષે કહ્યું: તમે બધા બ્રહ્માના પુત્રો છો, બ્રહ્માનો તેજ તમારી અંદર ઝળહળી રહ્યો છે; તમે બધા મારા જેવા ભક્તોને હંમેશા પ્રેમ કરો છો.
નારાયણપરાઃ શશ્વચ્છુદ્ધસત્તવસ્વરૂપિણઃ । મોહમાત્સર્યહીનાશ્ચ દર્પાહંકારવર્જિતાઃ
તમે હંમેશા નારાયણના ભક્ત, શુદ્ધ અને સત્વગુણથી ભરપૂર, મોહ અને ઈર્ષ્યા વગરના, અહંકાર અને દંભથી રહિત છો.
નારાયણસમાઃ સર્વે તેજસા યશસા સદા । ગુણેન કૃપયા પ્રેમ્ણા વરદાનેન નિશ્ચિતમ્
તમે બધા તેજ અને યશમાં નારાયણ સમાન છો, ગુણ, દયા, પ્રેમ અને આશીર્વાદ આપવા માં પણ નિષ્ઠિત છો.
ઇત્યુક્તવા પ્રણતો રાજા તુષ્ટાવ ચ રુરોદ ચ । દૃષ્ટવા તે કાતરં ભૂપમૂચુઃ પરહિતૈષિણઃ
આ રીતે બોલી રાજાએ નમન કર્યું, સ્તુતિ કરી અને રડી પડ્યો; રાજાને દુઃખી જોઈને પરહિત ઇચ્છનાર ઋષિઓએ કહ્યું:
ઋષય ઊચુઃ વરં પૃણીષ્વ હે વત્સ યત્તે મનસિ વાઞ્છિતમ્ । સર્વં દાતું વયં શક્તા નાસાર્ધ્ય નશ્ચ કિંચન
ઋષિઓએ કહ્યું: વત્સ, તારે મનમાં જે ઇચ્છા હોય તે વર માગ; અમારે માટે કંઈ અઘરું નથી, બધું આપી શકીએ.
ઇન્દ્રત્વં વા મનુત્વં વા ચિરાયુર્વા તતઃ પરમ્ । સપ્તદ્ધીપેશ્વરત્વં ચાપ્યતીવ સુચિરં સુખમ્
ઇન્દ્રપદ, મનુપદ, લાંબી આયુષ્ય કે સાત દ્વીપોના રાજપદ, કે બહુ લાંબી અને સુખી આયુષ્ય—