મન્ત્રાદ્યુદ્ગિરણેનૈવ ગુરુરિત્યુચ્યતે બુધૈઃ । અન્યો વન્દ્યો ગુરુરયમન્યશ્ચારોપિતો ગુરુઃ
મંત્ર અને શિક્ષણ આપવાથી જ વિદ્વાનો તેને ગુરુ કહે છે; એક ગુરુ વંદનીય છે, બીજાને માત્ર નામ માટે ગુરુ બનાવવામાં આવ્યો છે.
અજ્ઞાનતિમિરાન્ધસ્ય જ્ઞાનાઞ્જનશલાકયા । ચક્ષુરુન્મીલિતં યેન તસ્મૈ શ્રીગુરવે નમઃ
જે revered ગુરુએ અજ્ઞાનના અંધકારમાં ડૂબેલા શિષ્યની આંખો જ્ઞાનના કાજલથી ખોલી દીધી, એવા શ્રી ગુરુને વંદન છે.
અદીક્ષિતસ્ય મૂર્ખસ્ય નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ નિ શ્ચિતમ્ । સર્વકર્મસ્વનર્હસ્ય નરકે તત્પશોઃ સ્થિતિઃ
જેને દીક્ષા નથી અને જે અજ્ઞાન છે, તેના માટે કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી; એવો માણસ બધા કર્મોમાં અયોગ્ય છે અને પશુની જેમ નરકમાં રહે છે.
જન્મદાતાઽન્નદાતા ચ માતાઽન્યે ગુરવાસ્તથા । પારં કર્તું ન શક્તાસ્તે ઘોરસંસારસાગરે
માતા, પિતા અને અન્ય ગુરુઓ, જે જન્મ અને અન્ન આપે છે, તેઓ ભયાનક સંસારના સાગર પાર કરાવી શકતા નથી.
વિદ્યામન્ત્રજ્ઞાનદાતા નિપુણઃ પારકર્મણિ । સ શક્તઃ શિષ્યમુદ્ધર્તુમીશ્વરશ્ચેશ્વરાત્પરઃ
જે વિદ્યા, મંત્ર અને જ્ઞાન આપવામાં કુશળ છે અને સર્વોચ્ચ કર્મમાં નિપુણ છે, એવો ગુરુ શિષ્યને ઉદ્ધાર કરવા સમર્થ છે—એવો ગુરુ દેવો કરતાં પણ મહાન છે.
ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ । ગુરુર્ધર્મો ગુરુઃ શેષઃ સર્વાત્મા નિર્ગુણો ગુરુઃ
ગુરુ એટલે વિષ્ણુ, ગુરુ એટલે બ્રહ્મા, ગુરુ એટલે મહાદેવ; ગુરુ એટલે ધર્મ, ગુરુ એટલે શેષ, ગુરુ એટલે સર્વવ્યાપી અને ગુણરહિત.
સર્વતીર્થાશ્રયશ્ચૈવ કર્વદેવાશ્રયો ગુરુઃ । સર્વવેદસ્વરુપશ્ચ ગુરુરૂપી હરિઃ સ્વયમ્
ગુરુ બધા તીર્થો અને દેવતાઓનો આશ્રય છે; ગુરુ બધા વેદોનું સ્વરૂપ છે—હરિ પોતે ગુરુના રૂપે પ્રગટ થાય છે.
અભીષ્ટદેવે રુષ્ટે ચ ગુરુઃશક્તો હિ રક્ષિતુમ્ । ગુરૌ રુષ્ટેઽભીષ્ટદેવો ન હિ શક્તશ્ચ રક્ષિતુમ્
જ્યારે ઇચ્છિત દેવ રીસાય છે ત્યારે ગુરુ બચાવી શકે છે; પણ જો ગુરુ રીસાય જાય તો ઇચ્છિત દેવ પણ બચાવી શકતા નથી.
સર્વે ગ્રહાશ્ચ યં રુષ્ટા યં રુષ્ટા દેવબ્રાહ્મણાઃ । ત્વમેવ રુષ્ટો ભવસિ ગુરુરેવ હિ દેવતાઃ
બધા ગ્રહો, દેવો અને બ્રાહ્મણો રીસાય જાય તો પણ ગુરુ જ રીસાય છે—કારણ કે ગુરુ જ સાચા દેવતા છે.
ન ગુરોશ્ચ પ્રિયશ્ચાઽઽત્મા ન ગુરોશ્ચ પ્રિયઃ સુતઃ । ધનં પ્રિયં ચ ન ગુરોર્ન ચ ભાર્યા પ્રિયા તથા
આત્મા ગુરુ કરતાં પ્રિય નથી, પુત્ર પણ ગુરુ કરતાં પ્રિય નથી; ધન કે પત્ની પણ ગુરુ કરતાં વધુ પ્રિય નથી.
ન ગુરોશ્ચ પ્રિયો ધર્મો ન ગુરોશ્ચ પ્રિયં તપઃ । ન ગુરોશ્ચ પ્રિયં સત્યં ન પુણ્યં ચ ગુરોઃ પરમ્
ધર્મ કે તપ ગુરુ કરતાં પ્રિય નથી; સત્ય કે પુણ્ય પણ ગુરુ કરતાં મહાન નથી.
ગુરોઃ પરો ન શાસ્તા ચ ન હિ બન્ધુર્ગુરોઃ પરઃ । દેવો રાજા ચ શાસ્તા ચ શિષ્યાણાં ચ સદા ગુરુઃ
ગુરુ કરતાં શ્રેષ્ઠ શીખવનારો કોઈ નથી, ગુરુ કરતાં મોટો સંબંધ પણ કોઈ નથી; શિષ્યો માટે ગુરુ હંમેશા દેવ, રાજા અને શાસ્ત્ર છે.
યાવચ્છક્તો દાતુમન્નં તાવચ્છાસ્તા તદન્નદઃ । ગુરુઃ શાસ્તા ચ શિષ્યાણાં પ્રતિજન્મનિ જન્મનિ
જ્યાં સુધી કોઈને અનાજ આપવાની શક્તિ હોય, ત્યાં સુધી અનાજ આપવું જોઈએ; જે અનાજ આપે છે, એ સાચો ગુરુ છે. ગુરુ દરેક જન્મમાં શિષ્યોના માર્ગદર્શક બને છે.
મન્ત્રો વિદ્યા ગુરુર્દેવઃ પૂર્વલબ્ધો યથા પતિઃ । પ્રતિજન્મનિ બન્ધેન સર્વેષામુપરિ સ્થિતઃ
મંત્ર, વિદ્યા, ગુરુ અને દેવ — એકવાર પ્રાપ્ત થાય પછી, એ બધાં પતિની જેમ છે; અગાઉના જન્મના બંધનથી, એ બધા સર્વ ઉપર રહે છે.
પિતા ગુરુશ્ચ વન્દ્યશ્ચ યત્ર જન્મનિ જન્મદઃ । ગુરવોઽન્યે તથા માતા ગુરુશ્ચ પ્રતિજન્મનિ
પિતા અને ગુરુ, જે દરેક જન્મમાં જન્મદાતા છે, તેમને વંદન કરવો જોઈએ; અન્ય ગુરુઓ અને માતા પણ દરેક જન્મમાં ગુરુ સમાન છે.
વિપ્રાણાં ત્વં વરિષ્ઠશ્ચ ગરિષ્ઠશ્ચ તપસ્તિનામ્ । બ્રહ્મિષ્ઠૌ બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મન્ ધર્મિષ્ઠઃ સર્વધર્મિણામ્
બ્રાહ્મણોમાં તું શ્રેષ્ઠ છે અને તપસ્વીઓમાં પણ સૌથી મહાન છે; તું બ્રહ્મમાં સૌથી વધુ તલીન, બ્રહ્મજ્ઞાની અને સર્વ ધર્મીઓમાં સૌથી ધર્મનિષ્ઠ છે.
તુષ્ટો ભવ મુનિશ્રેષ્ઠ માં ચ શક્રં ચ સંપ્રતમ્ । ત્વયિ તુષ્ટે સદા તુષ્ટા ભવન્તિ ગ્રહદેવતાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મારા પર અને ઇન્દ્ર પર પ્રસન્ન થો; જ્યારે તમે પ્રસન્ન રહો છો, ત્યારે ગ્રહદેવતાઓ પણ હંમેશા પ્રસન્ન રહે છે.
ઇત્યુક્ત્વા કા શચી બ્રહ્મન્પુનરુચ્ચૌ રુરોદ હ । દૃષ્ટ્વા તદ્રોદનં તારા રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ
આ રીતે કહીને, શચીએ ફરી રડી ઊઠી; તેને રડતું જોઈ, તારાએ પણ વારંવાર ઉંચે અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું.
પપાત ચરણે તારા રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ । અપરાધં ક્ષમેત્યુક્ત્વા ગુરુસ્તુષ્ટોઽપ્યુવાચ તામ્
તારાએ તેના પગે પડીને વારંવાર રડી; 'મારો અપરાધ માફ કરો' એમ કહી, ગુરુ પ્રસન્ન હતા છતાં, તેણે તારાને કહ્યું.
ગુરુરુવાચ ઉત્તિષ્ઠ તારે શચ્યાશ્ચ સર્વ ભદ્રં ભવિષ્યતિ । સદ્યઃ પ્રાપ્સ્યતિ ભર્તારં મહેન્દ્રં ચ મદાશિષા
ગુરુએ કહ્યું: 'તારા, ઊભી થા, શચી માટે બધું શુભ થશે; મારી આશીર્વાદથી તે તરત જ પતિ મહેન્દ્રને પાછો મેળવે છે.'
ઇત્યુક્ત્વા સ ગુરુસ્તત્ર વિરરામ ચ નારદ । પપાત ચરણે તારા પુનરેવ રુરોદ ચ
આ રીતે કહીને, ગુરુ ત્યાં શાંત થયા, નારદ; તારાએ ફરી તેના પગે પડીને રડવાનું શરૂ કર્યું.
ગુહીત્વા ચ શચીં તારા સંસ્થાપ્ય ચ સ્વવક્ષકિ । બોધયામાસ વિવિધમાધ્યાત્મિકમનુત્તમમ્
તારાએ શચીને એકાંતમાં લઈ જઈને, પોતાની છાતી પર બેસાડી, તેને વિવિધ શ્રેષ્ઠ આત્મજ્ઞાન શીખવાડ્યું.
શચીકૃતં ગુરુસ્તોત્રં પૂજાકાલે ચ યઃ પઠેત્ । ગુરુશ્ચાભીષ્ટદેવશ્ચ સંતુષ્ટઃ પ્રતિજન્મનિ
જે કોઈ પૂજાના સમયે શચીએ રચેલું ગુરુ સ્તોત્ર પઠન કરે છે, તેના પર ગુરુ અને ઇષ્ટદેવ બંને દરેક જન્મમાં પ્રસન્ન રહે છે.
ગ્રહદેવદ્વિજાસ્તં ચ પરિતુષ્ટાશ્ચ સંતતમ્ । રાજાનો બાન્ધવાશ્ચૈવ સંતુષ્ટાઃ સર્વતઃ સદા
ગ્રહદેવતાઓ, દ્વિજ અને બીજા બધા હંમેશા તેના પર પ્રસન્ન રહે છે; રાજાઓ અને સગાં-સંબંધીઓ પણ સર્વ રીતે હંમેશા ખુશ રહે છે.
ગુરુભક્તિં વિષ્ણુભક્તિં વાઞ્છિતં લભતે ધ્રુવમ્ । સદા હર્ષો ભવેત્તસ્ય ન ચ શોકઃ કદાચન
તેને ચોક્કસ ગુરુભક્તિ, વિષ્ણુભક્તિ અને ઇચ્છિત ફળ મળે છે; તે હંમેશા આનંદિત રહે છે અને ક્યારેય દુઃખ અનુભવતો નથી.
પુત્રાર્થો લભતે પુત્રં ભાર્યાર્થો લભતે પ્રિયમ્ । સુસ્વરુપાં ગુણવતીં સતીં પુત્રવતીં ધ્રુવમ્
પુત્રની ઈચ્છા કરનારને પુત્ર મળે છે; પત્ની ઈચ્છનારને મનપસંદ, સુંદર, ગુણવતી, પતિવ્રતા અને પુત્રવતી પત્ની ચોક્કસ મળે છે.
રોગાર્તોં મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યોત બન્ધનાત્ । અસ્પષ્ટકીર્તિઃ સુયશા મૂર્ખોભવતિ પણ્ડિતઃ
રોગી રોગમાંથી મુક્ત થાય છે; બંધાયેલો બંધનમાંથી છૂટે છે; જેની ખ્યાતિ સ્પષ્ટ નથી, તેને સારા નામ મળે છે; મૂર્ખ પંડિત બની જાય છે.
કદાચિદ્બન્ધુવિચ્છેદો ન ભવેત્તસ્ય નિશ્ચિતમ્ । નિત્યં તદ્વર્ધતે ધર્મોં વિપુલં નિર્મલં યશઃ
તેના માટે ક્યારેય સગાં-સંબંધીઓથી વિયોગ થતો નથી; તેનો ધર્મ હંમેશા વધે છે અને તેની ખ્યાતિ વિશાળ અને નિર્મળ બને છે.
લભતે પરમૈશ્વર્યં પુત્રપૌત્રધનાન્વિતમ્ । ઇહ સર્વસુખં ભુક્ત્વા પ્રાપ્યતે શ્રીહરેઃ પદમ્
તેને સર્વોચ્ચ ઐશ્વર્ય, પુત્ર-પૌત્ર અને ધન મળે છે; અહીં સર્વ સુખ ભોગવીને, તે શ્રીહરિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે.
ન ભવેત્તત્પુનર્જન્મ હરિદાસ્યં લભેદ્ધ્રુવમ્ । વિષ્ણુભક્તિનમાબ્ધૌ ચ નિમગ્નશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્
તેનું પુનર્જન્મ થતું નથી; તે ચોક્કસ શ્રીહરિનો દાસપદ મેળવે છે અને વિષ્ણુભક્તિના મહાસાગરમાં લીન થઈ જાય છે.