નિર્મલં મણ્ડલાકારં સણિરાજવિરાજિતમ્ । હસ્તલક્ષપરિમિતં ચતુરસ્રં ચ સુન્દરિ
આ વાસણ એકદમ શુદ્ધ છે, ગોળ આકારનું છે, હાથની રેખાઓથી શોભાયમાન છે અને ચારે બાજુથી ચોરસ છે, હે સુંદરે.
પદ્માપદ્માસનં શ્રેષ્ઠં પ્રેષ્ઠં તસ્યા સુદુર્લભમ્ । ધ્રુવં તુમ્યં પ્રદાસ્યામિ કૃત્વા પદ્માલયાવ્રતમ્
હું તને સર્વોત્તમ અને અત્યંત દુર્લભ કમળાસન આપીશ, જે સ્થિર અને શ્રેષ્ઠ છે, પણ એ માટે તારે કમળાવાસિનીનું વ્રત કરવું પડશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા નહુષઃ કૃત્વા વર્ત્મનિરૌધનમ્ । પુનઃ પપાત ચરણે મહેન્દ્રાણ્યા મુહુર્મુહુઃ
આ રીતે કહીને નહુષે માર્ગ રોકી લીધો અને વારંવાર મહેન્દ્રાણીના પગે પડી ગયો.
નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા । તમુવાચ મહેન્દ્રાણી સ્મારં સ્મારં ગુરું હરિમ્
રાજાના વચન સાંભળીને, ગળો, હોઠ અને તાળું સુકાઈ ગયેલા મહેન્દ્રાણીએ, પોતાના પ્રિય ભગવાન હરિને વારંવાર સ્મરણ કરીને, તેને કહ્યું.
શચ્યુવાચ અચેતનસ્ય મૂઢસ્ય કાર્યાકાર્યમજાનતઃ । શ્રોષ્યામ્યદ્ય કતિવિધાં કથાં કામાતુરસ્ય ચ
શચીએ કહ્યું: આ મૂર્ખ અને અવિચારી માણસ પાસેથી, જે શું કરવું અને શું ન કરવું એ જાણતો નથી અને કામવાસનાથી અંધ છે, આજે કેટલાય પ્રકારની વાતો સાંભળવી પડશે?
મધુમત્તઃ સુરાસત્તઃ કામમત્તો દિચેતનઃ । મૃત્યું ન ગણચેત્કામી કામેન હૃતમાનસઃ
મધથી, દારૂથી અને કામથી મત્ત થયેલો, જેણે બુદ્ધિ ગુમાવી છે, એવો માણસ, જેને કામે મન હરી લીધું છે, તે મૃત્યુની પણ ચિંતા કરતો નથી.
ત્યજ મામધ હે મત્ત માતૃતુલ્યાં રજક્વલામ્ । ઋતોઃ પ્રથામો દિવસો હ્યદ્ય હે નૃપ મે ધ્રુવમ્
હે મત્ત, મને છોડ, હું તારી માતા જેવી અને અશુદ્ધ છું; આજે મારા ઋતુનો પહેલો દિવસ છે, હે રાજા, આ નિશ્ચિત છે.
પ્રથમે દિવસે સ્ત્રી ચ ચાણ્ડાલી સા રજસ્વલા । દ્વિતીયે દિવસે મ્લેચ્છા તૃતીયે રજકી તથા
પ્રથમ દિવસે સ્ત્રી રજસ્વલા અને ચંડાળિ સમાન ગણાય છે; બીજા દિવસે તે મ્લેચ્છ જેવી હોય છે અને ત્રીજા દિવસે ધોબણ સમાન ગણાય છે.
શુદ્ધા ભર્તુશ્ચતુર્યેઽહ્નિ ન શુદ્ધા દૈવપૈ યયૌઃ । અસચ્છૂદ્રાસમા સા ચ તદ્દિને ચ પરં પ્રતિ
ચોથા દિવસે સ્ત્રી પતિ માટે શુદ્ધ ગણાય છે, પણ દેવકર્મ માટે શુદ્ધ નથી; એ દિવસે તે બીજાઓ માટે અસચ્ચૂદ્ર જેવી ગણાય છે.
પ્રથમે દિવસે કાન્તાં યો હિ ગચ્છેદ્રજસ્વલામ્ । બ્રહ્મહત્યાચતુર્થાશં લભતે નાત્ર સંશયઃ
જે પુરુષ પ્રથમ દિવસે રજસ્વલા પત્ની પાસે જાય છે, તેને બ્રાહ્મણહત્યાનો ચોથો ભાગ પાપ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
સ પુમાન્ન રિ કર્માર્હોં દૈવે પિત્ર્યે ચ કર્મણિ । અધમઃ સ ચ સર્વેષાં નિન્દિતશ્ચ યશસ્કરઃ
એવો પુરુષ દેવકર્મ કે પિતૃકર્મ માટે લાયક નથી; તે બધા કરતાં નીચો અને નિંદિત ગણાય છે.
દ્વિતીયે દિવસે નારીં યો વ્રજેચ્ચ રજસ્વલામ્ । કામતઃ પરિપૂર્ણાઞ્ચ ગોહત્યાં લભતે ધ્રુવમ્
જે પુરુષ બીજા દિવસે રજસ્વલા સ્ત્રી પાસે કામવશ જાય છે, તેને નિશ્ચિતપણે ગોહત્યાનો પાપ મળે છે.
આજીવનં નાધિકારી પિતૃવિપ્રસુરાર્ચને । અમનુષ્યોઽયશસ્યઃ સ્યાદિત્યાઙ્ગિરસભાષિતમ્
એવો માણસ જીવનભર પિતૃ, બ્રાહ્મણ કે દેવોની પૂજા માટે લાયક નથી; તે અયોગ્ય અને બદનામ ગણાય છે, એવું અંગિરાએ કહ્યું છે.
દૃતીયે દિવસે જાયાં યો હિ ગચ્છેદ્રજસ્વલામ્ । સ મૂઢો ભ્રૂણહત્યાં ચ લભતે નાત્ર સંશયાઃ
જે પુરુષ ત્રીજા દિવસે પોતાની રજસ્વલા પત્ની પાસે જાય છે, એ મૂર્ખને નિશ્ચિતપણે ભ્રૂણહત્યાનું પાપ મળે છે.
પૂર્વવત્પતિતઃ સોઽપિ ન ચાર્હઃ સર્વકર્મસુ । અસચ્છૂદ્રા ચતુર્થેઽહ્નિ ન ગચ્છેત્તાં વિચક્ષણઃ
પહેલાની જેમ, એ પણ સર્વ કર્મોમાં અયોગ્ય અને પતિત ગણાય છે; ચોથા દિવસે પણ વિદ્વાન પુરુષે એવી સ્ત્રી પાસે જવું જોઈએ નહીં, કારણ કે એ દિવસે તે અસચ્ચૂદ્ર જેવી ગણાય છે.
ઋતાવતીતે દિવસે ગમનં ચ કરિષ્યસિ । શચ્યાશ્ચ વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય નહુષસ્તયા
ઋતુ પૂરી થયા પછી જ મિલન કરવું, એવું શચીના વચન સાંભળીને નહુષે હસી જવાબ આપ્યો.
ઉવાચ મધુરં શાન્તઃ શક્રકાન્તાં ચ સુવ્રતામ્ । દેવપત્ની સદા શુદ્ધા તન્ન્યૂનં માનવં પ્રતિ
શાંત અને મીઠા સ્વરે, તેણે ઇન્દ્રાણી પાસે કહ્યું, "દેવરાજની પત્ની હંમેશા પવિત્ર છે, એ કોઈ માનવી સ્ત્રી કરતાં ઓછી નથી."
શયને ભોજને દેવી નાશુદ્ધા માનવં પ્રતિ । રજસ્વલાયાઃ સંભોગે કર્મક્ષેત્રે ચ ભારતે
હે ભારત, દેવી શયનકક્ષામાં કે ભોજન સમયે પણ માનવીની સામે અશુદ્ધ નથી; માત્ર રજસ્વલા સ્ત્રી સાથે સંયોગમાં કે કર્મક્ષેત્રમાં જ અશુદ્ધિ થાય છે.
ત્વયોક્તં ચ ભવેત્પા પં નાત્ર દુ (સ્વ)ર્ગે ચ સુન્દરિ । કર્મક્ષેત્રેઽપિ તત્કર્મ યદ્વેદોક્તં શુભાશુભમ્
હે સુંદરિ, જે પાપ તું કહ્યુ છે, એ સ્વર્ગમાં લાગુ પડતું નથી; કર્મક્ષેત્રમાં પણ જે કર્મ થાય છે, તે તો વેદ પ્રમાણે શુભ કે અશુભ હોય છે.
ન ભવેદ્વૈષ્ણવાનાં ચ જ્વલતાં બ્રહ્મતેજસા । યથા પ્રદીપ્તે વહ્નૌ ચ શુષ્કાણિ ચ તૃણાનિ ચ
જે વૈષ્ણવો બ્રહ્મતેજથી પ્રજ્વલિત છે, તેમને માટે પાપ રહેતું નથી; જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં સુકાં ઘાસ બળી જાય છે.
ભવન્તિ ભસ્મીભૂતાનિ તથા પાપાનિ વૈષ્ણપે । વહ્નિસૂર્યબ્રાહ્મણેભ્યસ્તેજયાન્વૈષ્ણપઃ સદા
એ જ રીતે, વૈષ્ણવના પાપો પણ ભસ્મ થઈ જાય છે; વૈષ્ણવ હંમેશા અગ્નિ, સૂર્ય અને બ્રાહ્મણ કરતાં વધુ તેજસ્વી હોય છે.
રક્ષિતો વિષ્ણુચક્રેણ સ્વતન્ત્રો મત્તકુંજરઃ । ન વિચારો ન ભોગશ્ચ પૈષ્મવાનાં સ્વકર્મણામ્
વિષ્ણુના ચક્રથી રક્ષિત અને સ્વતંત્ર એવા વૈષ્ણવના કર્મોનું ફળ કે વિચાર થતો નથી, એ તો ઉન્મત્ત હાથી જેવો નિર્ભય છે.
નિખિતં સામ્નિ કૌથુમ્યાં કુરુ પ્રશ્નં બૃહસ્પતીમ્ । અસ્માંશ્ચ સર્વે જાનન્તિ ચન્દ્રવંશ્યાંશ્ચ વૈષ્ણવાન્
તારે જો પૂછવું હોય તો, સામવેદના કુઠુમ શાખાના જાણકાર બૃહસ્પતિને પ્રશ્ન પુછ; ચંદ્રવંશીઓ અને વૈષ્ણવોએ આ બધું જાણ્યું છે.
દેવમન્યં ન સેવન્તે ચન્દ્રવંશ્યા હરિં વિના । સદ્વંશપ્રભવો યો હિ બ્રહ્મણઃ ક્ષત્રિયોઽથવા
ચંદ્રવંશીઓ હરિ સિવાય બીજાં કોઈ દેવતાની સેવા કરતા નથી; તેઓ બ્રાહ્મણ કે ક્ષત્રિય હોય, પણ સદા સારા વંશના જ સંતાન છે.
વિષ્ણુમન્ત્રં ન ગૃણ્હાતિ વઞ્ચિતો દેવમાયયા । કો વા મન્ત્રશ્ચ કે દેવા ન હિ શાસ્તા યમો મમ
જે વિષ્ણુમંત્રનું સ્મરણ કરતો નથી, તે દેવમાયાથી મોહિત થાય છે; મંત્ર શું છે, દેવો કોણ છે? યમ તો મારો શાસક નથી.
સર્વાઞ્છાસ્તું સમર્થોઽહં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાન્વિના । શય્યાં કૃરુ ગુહં ગત્વા શીઘ્રં યાસ્યામિ તે ગૃહમ્
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ સિવાય, હું બધી ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરી શકું છું; તું તારી શયનકક્ષામાં કે એકાંતમાં જા, હું તરત જ તારા ઘેર આવીશ.
ઋતુપાપં મયિ ભવેત્તવ કિં ગચ્છ શોભને । ઇત્યુક્ત્વા નહુષો રાજા પ્રફુલ્લવદનેક્ષણઃ
હે સુંદરે, ઋતુનો પાપ મારા પર આવો, તારા પર નહીં; આવું કહીને નહુષ રાજાએ પ્રસન્ન ચહેરે તેની તરફ જોયું.
રત્નયાનં સમારુહ્ય યયૌ નન્દનકાનનમ્ । ન યયૌ સા શચી ગેહં પ્રજગામ ગુરોર્ગૃહમ્
નહુષે રત્નોથી શોભતા રથમાં બેસી નંદનવન તરફ ગયો; પણ શચી પોતાના ઘેર ગઈ નહીં, એ ગુરુના ઘેર ગઈ.
ગત્વ કૂશાસનસ્યં ચ દદર્શ ચ બૃહસ્પતિમ્ । તારાસેવિતપાદાબ્જં જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા
ત્યાં પહોંચી, તેણે કુશાસન પર બેઠેલા બૃહસ્પતિને જોયા, જેમના ચરણો તારા સેવા કરતી હતી અને જે બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી હતા.
જપમાલાકરં શશ્વજ્જપન્તં કૃષ્ણમીપ્સિતમ્ । પરમં પરમાનન્દં પરમાત્માનમીશ્વરમ્
તેઓ હંમેશા જપમાળા હાથમાં રાખીને કૃષ્ણના નામનું જાપ કરતા, પરમ આનંદ અને પરમાત્મા, સર્વોચ્ચ ભગવાન હતા.