વિનાશઃ સાપરાધસ્ય ધર્મો નષ્ટશ્ચ ધર્મિણઃ । તેનાધર્મેણ શક્રસ્ય બ્રહ્મહત્યા બભૂવ હ
અપવાદીનો નાશ થાય છે અને ધર્મીનો ધર્મ પણ નષ્ટ થાય છે; એ રીતે અધર્મથી ઇન્દ્રે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ ભોગવ્યો.
ભીતસ્ત્યક્ત્વા સ્વરાજ્યં ચ પ્રયયૌ સરોવરમ્ । સરસઃ બદ્મસૂત્રે ચ નિવાસં ચ ચકાર સઃ
ડરથી ઇન્દ્રે પોતાનું રાજ્ય છોડી દીધું અને સરોવર પાસે ગયો; ત્યાં સરોવરનાં કમળના દાંડીમાં રહેવાનું સ્થળ બનાવ્યું.
ગન્તું ન શક્તા હન્યા ચ પુણ્યં વિષ્ણુસરોવરમ્ । શ્રેષ્ઠં ભરતવર્ષેચ તપઃસ્થાનં તપસ્વિનામ્
બીજે ક્યાંય જઈ શક્યો નહીં, એટલે એ પુણ્યવંત વિશ્નુ સરોવરમાં છુપાયો, જે ભારતભૂમિમાં શ્રેષ્ઠ અને તપસ્વીઓનું તપસ્થળ છે.
તદેવ પુષ્કરં તીર્થં પ્રવદન્તિ પુરાવિદઃ । રાજ્યભ્રષ્ટં હરીં દૃષ્ટ્વા હરિભક્તો નરાધિપઃ
એ જ પુષ્કર તીર્થ તરીકે જાણીતા છે, જે પુરાણજ્ઞો કહે છે; દેવરાજને રાજ્યથી વિહોણો જોઈ, હરિભક્ત મનુષ્યરાજ—
બલાજ્જહાર તદ્રાજ્યં નહુષો નામ ધાર્મિકઃ । દૃષ્ટ્વા શચીં વરારોહા મનપત્યાં ચ સુન્દરીમ્
એ ધર્મી નાહુષ નામના રાજાએ બળજબરીથી એ રાજ્ય હડપ્યું; અને પતિ વિના પણ સુંદર અને રૂપાળી શચીને જોઈ.
સ્વર્ગગઙ્ગં ચ ગચ્છન્તીં હૃદયેન વિદૂયતા । નવયૌવનસંપન્નાં રત્નાલંકારભૂષિતામ્
શચી સ્વર્ગગંગા તરફ જઈ રહી હતી, મન દુઃખી, નવયૌવનથી ભરપૂર અને રત્નોથી શોભાયમાન હતી.
સુકોમલં તાં સુદતીં વદન્તીં ચ મહાસતીમ્ । મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ રાજાન્દ્રઃ કામેન યૌવનેન ચ
સુકોમળ, સુંદર દાંતવાળી, મીઠું બોલતી અને મહાસતી એવી શચીને જોઈને રાજા નાહુષ કામ અને યુવાનીથી મૂર્છિત થઈ ગયો.
નહુષ ઉવાચ થાતુર્ગતિર્વિચિત્રાઽહોન બૌધ્યા ચ સતામપિ
નાહુષ બોલ્યા: હે બુદ્ધિમાન, વિધિનો વાટો ખરેખર વિચિત્ર છે, સારા માણસો માટે પણ.
ઈદૃશી સ્ત્રી ભગાઙ્ગસ્ય લુબ્ધસ્ય પરયોષિતિ । ઈદૃશી સુન્દરી યસ્ય પરભાર્યાસુ તન્મનઃ
એવી સ્ત્રી તો એ લાલચુ પુરુષની છે, જેનું મન પરાયી સ્ત્રીઓ તરફ આકર્ષાય છે; એવી સુંદર સ્ત્રી, જેના વિચારો પરાયી સ્ત્રીઓમાં જ રહે છે.
અસ્યા અગ્રે ચ કા રમ્ભા કોર્વશી કા તિલોત્તમા। કા વા મેના ઘૃતાચી વા રત્નમાલા કલાવતી
આના આગળ કોણ કા છે? કોણ રંભા છે? કોણ ઉર્વશી છે? કોણ તિલોત્તમા છે? કોણ મેનાં કે ઘૃતાચી છે? કોણ રત્નમાળા કે કલાવતી છે?
કાલિકા સુન્દરી ભદ્રાવતી ચમ્પાવતી તથા । એદાશ્ચાપ્સરસશ્ચાન્યાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્
કાળિકા, સુંદરિ, ભદ્રાવતી કે ચંપાવતી કોણ છે? એ બધી અપ્સરાઓ પણ એની સામે સૌંદર્યમાં સોળમાસનું પણ પ્રમાણ નથી ધરાવતી.
ઇમાં વિહાય મૂઢોઽન્યાં કથં ગચ્છતિ મન્દધીઃ । અસ્માકં યોબિતોઽસ્યાશ્ચ ચેટિતુલ્યાશ્ચ નિશ્ચિતમ્
એવીને છોડીને મૂર્ખ અને મંદબુદ્ધિ માણસ બીજાની પાસે કેમ જાય છે? અમારી સ્ત્રીઓ અને એની સ્ત્રીઓ તો ચોક્કસ દાસીઓ જેવી જ છે.
માં ભજસ્વ વરારોહે સુપ્રીત ભવ કિંકરમ્ । યથા રાધા ચ ગોલોકે કૃષ્ણવક્ષસિ રાજતે
હે સુન્દરી, મને ભજ અને પ્રસન્ન રહીને મને તારો દાસ બનાવી લે, જેમ ગોલોકમાં રાધા કૃષ્ણના હૃદય પર શોભે છે.
વૈકુણ્ઠોરસિ વૈકુણ્ઠે યથા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી । બ્રહ્મલોકે ચ બ્રહ્માણી યથૈવ બ્રહ્મવક્ષસિ
જેમ વૈકુંઠમાં વિષ્ણુના હૃદય પર લક્ષ્મી અને સરસ્વતી છે, અને બ્રહ્મલોકમાં બ્રહ્માના હૃદય પર બ્રાહ્મણી છે.
યથા મૂર્તિર્મહાસાધ્વી ધર્મવક્ષઃસ્થલસ્થિતા । પાતાલતલલક્ષ્મીર્વા યથૈવાઽનન્તવક્ષસિ
જેમ મહાસતી ધર્મના હૃદય પર છે, અથવા પાતાળલક્ષ્મી અનંતના હૃદય પર છે.
યથા પુષ્ટિર્ગણેણે ચ દેવસેના ચ કાર્તિકે
જેમ પુષ્ટિ ગણેશ સાથે છે, અને દેવસેના કાર્તિકેય સાથે છે.
યથારતિઃકામદેવે યથા સંજ્ઞા દિનેશ્ક્રે । વાયોઃપત્ની યથા વાયૌ યથા ચન્દ્રે ચ રોહિણી
જેમ રતિ કામદેવ સાથે છે, સંજ્ઞા સૂર્ય સાથે છે, વાયુની પત્ની વાયુ સાથે છે, અને રોહિણી ચંદ્ર સાથે છે.
યથાઽદિતિર્દેવમાતા તવ શ્વશ્રૂશ્ચ કશ્યપે । યથા હિમાલયે મેના પિતૃકન્યા ચ માનસી
જેમ અદિતિ દેવમાતા કશ્યપ સાથે છે, જે તમારી સાસુ છે; જેમ મેનાં હિમાલય સાથે છે, અને માનસી, જે પિતાની દીકરી છે.
લોપામુદ્રા યથાઽગસ્ત્યે યથા તારા બૃહસ્પતૌ । કર્દમે દેવહૂતિશ્ચ વસિષ્ઠેઽરુન્ધતી યથા
જેમ લોપામુદ્રા અગસ્ત્ય સાથે છે, તારા બૃહસ્પતિ સાથે છે, દેવહૂતિ કર્દમ સાથે છે, અને અરુંધતી વશિષ્ઠ સાથે છે.
મનૌ ચ શતરુપેવ દમયન્તી નલે યથા । તથા ભવ ત્વં સૌભાગ્યા મમ વક્ષસિ સુન્દરિ
જેમ મનુ સાથે શતરૂપા છે, અને નલ સાથે દમયંતી છે, તેમ હે સુંદરિ, તું પણ મારા હૃદય પર સૌભાગ્યવતી બની રહે.
લીલયા ચ સહસ્રેન્દ્રાઞ્છેતું શક્તોઽહમીશ્વરઃ । નારી વાઞ્છતિ જારં ચ સ્વામિનો બલવત્તરમ્
મારી લીલાથી હું હજારો ઇન્દ્રને હરાવી શકું છું, છતાં સ્ત્રી તો પોતાના પતિ કરતાં વધુ શક્તિશાળી પ્રેમીને જ ઇચ્છે છે.
સુમેરુગિરિકૂટે ચ દુર્ગમેતિ રહઃસ્યલે । અથવા મલયે રમ્યે રમ્યે ચન્દનવાયુના
સુમેરુ પર્વતની ટોચ પર, દુર્ગમ અને ગુપ્ત સ્થળે, અથવા મલય પર્વતના સુખદ ચંદનવાયુમાં.
વિશ્રમ્ભકે સુરસને કિંવા નન્દનકાનને । નિકટે શતશ્રૃઙ્ગસ્ય પુષ્પભદ્રાનદીતટે
વિશ્વ્રંભકમાં, સુરસનામાં, કે નંદનવનમાં; શતશૃંગ પાસે, પુષ્પભદ્રા નદીના કિનારે.
ગોદાવરીતીરનીરે સમીપે શીતવાયુના । ચમ્પાવતીનદીતીરે રમ્યે ચમ્પકકાનને
ગોદાવરીના પાણી પર, ઠંડા પવનની નજીક; ચંપાવતી નદીના કિનારે, સુખદ ચંપકવનમાં.
શ્મશાનેઽતિશ્મશાને ચ રમ્યેઽતિનિર્જને વને । શૈલે શૈલેઽતિરહસિ કંદરે કંદરે વને
સ્મશાનમાં કે અત્યંત એકાંત અને સુંદર વનમાં; દરેક પર્વત પર, દરેક ગુપ્ત ગુફામાં.
દ્વીપે દ્વીપે દુર્ગદુર્ગૈ નદ્યાં નદ્યાં નદે નદે । સમુદ્રપુલિને રમ્યે સર્વજન્તુવિવર્જિતે
દરેક દ્વીપ પર, દરેક કિલ્લામાં, દરેક નદીમાં, દરેક નાળામાં; અને દરિયાના સુંદર કિનારે, જ્યાં કોઈ જીવ નથી.
વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમો નિર્જને સુખઃ । પુષ્પચન્દનશય્યાયાં પુષ્પચન્દનચર્ચિતે
વિદગ્ધ સ્ત્રી અને વિદગ્ધ પુરુષ જ્યારે એકાંતમાં મળે છે, ત્યારે ફૂલ અને ચંદનથી શણગારીને, સુગંધિત શય્યાએ, તેમનો સંગાથ ખૂબ આનંદદાયક બને છે.
માં ગૃહીત્વી કુરુ રતિં પુષ્પચન્દનચર્ચિતમ્ । બ્રહ્મણશ્ચ વરૈર્દેવિ જરામૃત્યુવિવર્જિતમ્
મને લઈ, ફૂલ અને ચંદનના લપકાથી શોભિત શરીરે, પ્રેમ કર; બ્રહ્માના આશીર્વાદથી, હે દેવી, હું વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુથી મુક્ત છું.
માં કુરુષ્વ પતિં ભદ્રે નિત્યં સુસ્થિરયૌવનમ્ । સુવેષં સુન્દરં ધીરં કામશાસ્ત્રવિશારદમ્
હે શુભે, મને પતિ રૂપે સ્વીકાર, હું હંમેશા યુવાન, સુંદર વેશમાં, મનોહર, સ્થિર અને પ્રેમકલા જાણનારો છું.
શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં ચન્દ્રવંશસમુદ્ભવમ્ । આગતામૃર્વશીં મહ્યાં ત્યક્તવન્તં ચ યાચાતીમ્
મારો ચહેરો શરદપૂર્ણિમાના ચાંદની જેવો છે, હું ચંદ્રવંશમાંથી જન્મેલો છું, મારી પાસે આવેલી ઉર્વશીને છોડી દીધી છે અને જે મારે માટે વિનંતી કરતી હતી તેને પણ ત્યજી છે.