વાસુકિસ્તત્સમાકર્ણ્ય પ્રજ્વલન્નતિકોપતઃ
વાસુકિએ આ સાંભળતાં જ ભારે ગુસ્સાથી અગ્નિ જેવો પ્રજ્વલિત થયો.
સર્પસેનાગ્રણીનાં ચ મુખ્યાન્પઞ્ચ વિશારદાન્
એણે સાપોની સેના વચ્ચેના પાંચ મુખ્ય અને કુશળ નેતાઓને બોલાવ્યા.
સર્વે નાગાઃ સમાજગ્મુર્યત્ર ધન્વન્તરિઃ સ્વયમ્ 4.51.
બધા નાગો ત્યાં ભેગા થયા જ્યાં ધન્વંતરી સ્વયં હાજર હતા.
નાગનિશ્વાસવાતેન સર્વે શિષ્યા મૃતા ઇવ
નાગોના શ્વાસની પવનથી બધા શિષ્યો મરણ પામ્યા હોય તેમ લાગતા હતા.
ધન્વન્તરિશ્ચ ભગવાન્પીયૂષવર્ષણેન ચ
અને ધન્વંતરી ભગવાને અમૃત વરસાવીને,
ચેતનાં કારયિત્વા ચ શિષ્યાણાં ચ જગદ્ગુરુઃ
જગતગુરુએ શિષ્યોને ફરીથી ચેતના આપી.
સર્વે બભૂવુર્નિશ્ચેષ્ટા જૃંભિતાસ્તે મૃતા ઇવ
ત્યાં પણ બધા એકદમ નિષ્ક્રિય અને જડ બની ગયા, જાણે મરી ગયા હોય.
વાસુકિર્બુબુધે સર્વં સર્વજ્ઞઃ સર્વસંકટમ્
વાસુકિ, જે બધું જાણે છે, એ સમગ્ર સંકટને સમજી ગયો.
વાસુકિરુવાચ જગત્ત્રયે મહાભાગે પૂજા તવ ભવિષ્યતિ
વાસુકિએ કહ્યું: 'ત્રણે લોકમાં, હે મહાભાગ્યશાળી, તારી પૂજા થશે.'
વાસુકેર્વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્યોવાચ કન્યકા
વાસુકિની વાત સાંભળી, કન્યાએ સ્મિત કરી અને બોલી.
મનસોવાચ ભદ્રાભદ્રં દૈવસાધ્યં કરિષ્યામિ યથોચિતમ્
એણે મનમાં કહ્યું: 'શુભ કે અશુભ જેવું ભાગ્યે લખાયું છે, તે હું કરીશ.'
તં શત્રું સંહરિષ્યામિ લીલયા સમરસ્થલે
'એ શત્રુને હું રમતમાં જ યુદ્ધભૂમિ પર નાશ કરી દઈશ.'
યદિ બ્રહ્માદયો દેવાઃ સમાયાન્તિ રણસ્થલે 4.51.
'ભલે બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ પણ યુદ્ધમાં આવી જાય—'
ગુરુર્મે ભગવાઞ્છેષઃ સિદ્ધમન્ત્રં ચ દત્તવાન્
'મારા ગુરુ ભગવાન શેષ છે, જેમણે મને સિદ્ધ મંત્ર આપ્યો છે.'
બિભર્મિ કવચં કણ્ઠે પરં ત્રૈલોક્યમઙ્ગલમ્
'હું મારા ગળામાં ત્રણેય લોક માટે કલ્યાણકારી કવચ ધારણ કરું છું.'
શિષ્યાઽહં મંત્રશાસ્ત્રેષુ શંભોર્ભગવતઃ પુરા
'હું પ્રાચીનકાળથી ભગવાન શંભુના મંત્રશાસ્ત્રોમાં શિષ્યા છું.'
શંભોશ્ચ શિષ્યો ગરુડો ગણયામિ ન તં ધ્રુવમ્
'શંભુના શિષ્ય ગરુડ પણ છે, પણ હું એને સાચો શિષ્ય માનતી નથી.'
ઇત્યુક્ત્વા સા જગામૈકા ત્યક્ત્વા નાગગણાન્રુષા
આવી રીતે કહી, એ કન્યા ગુસ્સામાં નાગોના સમૂહને છોડી એકલી જતી રહી.
યત્ર ધન્વન્તરિર્દેવઃ પ્રસન્નવદનેક્ષણઃ
જ્યાં ધન્વંતરિ દેવ પ્રસન્ન અને તેજસ્વી ચહેરા સાથે હાજર હતા,
દૃષ્ટિમાત્રેણ સર્વાશ્ચ જીવયામાસ સુન્દરી
માત્ર તેમની નજરથી જ તમામ સુંદરાઓને જીવંત કરી દીધા.
ધન્વન્તરિસ્તુ ભગવાન્મન્ત્રશાસ્ત્રવિશારદઃ
ધન્વંતરિ ભગવાન, મંત્રવિદ્યામાં પારંગત,
દૃષ્ટ્વા ધન્વંતરિં દેવી પ્રહસ્યોવાચ સત્વરમ્
ધન્વંતરિને જોઈને દેવી હસીને તરત બોલી,
મનસોવાચ વદ જાનાસિ કિં સિદ્ધ શિષ્યોઽસિ ગરુડસ્ય ચ ।। 4.51.
દેવી મનમાં બોલી: કહો, શું તું સિદ્ધ છે કે ગરુડનો શિષ્ય છે?
અહં ચ વૈનતેયશ્ચ શિષ્યૌ શંભોશ્ચ વિશ્રુતૌ
હું અને વૈનતેય, અમે બંને શંભુના વિખ્યાત શિષ્ય છીએ.
ઇત્યુક્ત્વા સરસઃ પદ્મં સમાનીય જગત્પ્રસૂઃ
આ રીતે કહીને જગતજનનીએ સરોવરમાંથી એક કમળ લાવ્યું.
દૃષ્ટ્વાઽઽગતં પદ્મપુષ્પં જ્વલદગ્નિશિખોપમમ્
આવેલું કમળનું પુષ્પ, અગ્નિની જ્યોતિ જેવી તેજસ્વી, જોઈને,
તચ્ચ ધન્વતરિર્દૃષ્ટ્વા સમંત્રરેણુમુષ્ટિના
ધન્વંતરિએ તેને મંત્રોચ્ચાર સાથે મુઠીથી લઈ લીધું.
દેવી જગ્રાહ શક્તિં ચ ગ્રીષ્મસૂર્યસમપ્રભામ્
દેવીએ ઉનાળાના સૂર્ય જેવી તેજસ્વી શક્તિ ઉઠાવી.
દૃષ્ટ્વા જાજ્વલ્યમાનાં તાં શક્તિં ધન્વતરિઃ સ્વયમ્
એ શક્તિ જ્વલંત જોઈને, ધન્વંતરિએ પોતે,
તાં ચ શક્તિં વૃથા દૃષ્ટ્વા પ્રજજ્વાલેશ્વરી રુષા
એ શક્તિ નિષ્ફળ થઈ ગઈ જોઈને, દેવી ક્રોધથી જ્વલંત થઈ.