બ્રહ્મોવાચ ત્વયૈવ સૃષ્ટં સૃષ્ટેશ્ચ સમારમ્ભે જગદ્ગુરો ।। 4.48.
બ્રહ્માએ કહ્યું: જગતના ગુરુ, સર્જનના આરંભે તું જ સર્વનું સર્જન કરનાર છે.
આશુતોષ મહાભાગ પ્રસીદ ભક્તવત્સલ
હે સહેલાઈથી પ્રસન્ન થનાર, મહાભાગ્યશાળી અને ભક્તપ્રેમી, કૃપા કર.
બ્રહ્મસ્વરૂપ ભગવન્સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારણ
હે ભગવાન, બ્રહ્મસ્વરૂપ, સર્જન, પાલન અને સંહારના કારણ તું જ છે.
સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયં શેષો ધર્મઃ સૂર્યો હુતાશનઃ
તું જ બ્રહ્મા છે, તું જ શેષ છે, ધર્મ છે, સૂર્ય છે અને અગ્નિ પણ તું જ છે.
ઋષયો મુનયશ્ચૈવ ત્વાં નિષેવ્ય તપોધનાઃ
ઋષિઓ અને મુનિઓ, જેઓ તપમાં સમૃદ્ધ છે, તેઓ તારી ઉપાસના કરે છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્મા તં સૂર્યમાનીય ભક્તિતઃ
આ રીતે બોલીને બ્રહ્માએ ભક્તિપૂર્વક સૂર્યને ત્યાં લાવ્યો.
શંભુસ્તમાશિષં કૃત્વા વિધિં નત્વા જગદ્વિધિઃ
શંભુએ આશીર્વાદ આપ્યા પછી, જગતના સર્જનહાર બ્રહ્માએ પણ તેમને નમસ્કાર કર્યો.
ઇતિ ધાતૃકૃતં સ્તોત્રં સંકટે યઃ પઠેન્નરઃ
જે મનુષ્ય સંકટના સમયે બ્રહ્માએ રચેલું આ સ્તોત્ર વાંચે છે,
રાજદ્વારે શ્મશાને ચ મગ્નપોતે મહાર્ણવે
રાજાના દરવાજે, સ્મશાનમાં, ડૂબતી નૌકામાં કે વિશાળ સમુદ્રમાં,
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે શ્રીકૃષ્ણરાધાસંવાદે અષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણજન્મ વિભાગમાં, નારાયણ અને નારદ તથા શ્રીકૃષ્ણ અને રાધાના સંવાદમાં અડતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
સૂર્યઃ પ્રણમ્ય બ્રહ્માણં મુદાયુક્તસ્તદાજ્ઞયા
સૂર્યદેવે આનંદપૂર્વક બ્રહ્માજીને નમસ્કાર કર્યો અને તેમના આદેશથી નમ્યા.
અથ વહ્નેરુપાખ્યાનં સાવધાનં નિશામય
હવે અગ્નિદેવની વાર્તા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો.
ત્રૈલોક્યં ભસ્મસાત્કર્તુમેકદાઽગ્નિઃ સમુદ્યતઃ
એક વખત અગ્નિદેવે ત્રણેય લોકને ભસ્મ કરી નાખવાનો ઉદ્દેશ કર્યો.
ક્ષુભિતઃ કુપિતશ્ચૈવ ભૃગોઃ શાપસ્ય કારણાત્
ભૃગુના શ્રાપને કારણે તેઓ વ્યાકુળ અને ક્રોધિત થયા હતા.
એતસ્મિન્નન્તરે વિષ્ણુરાજગામાવલીલયા
એ સમયે વિષ્ણુ ભગવાન રમતાં રમતાં આવ્યા.
માયયા શિશુરૂપી ચ તમુવાચ જનાર્દનઃ
માયાથી બાળકનું રૂપ ધારણ કરીને જનાર્દને અગ્નિદેવને કહ્યું.
શિશુરુવાચ ત્રૈલોક્યં ભસ્મસાત્કર્તુમુદ્યતોઽસિ નિરર્થકમ્
બાળકે કહ્યું: 'તમે ત્રણેય લોકને ભસ્મ કરવાની કોશિશ કરો છો, પણ એ વ્યર્થ છે.'
ત્વમેવ ભૃગુણા શપ્તો ભૃગોશ્ચ દમનં કુરુ
'તમને તો ભૃગુએ શ્રાપ આપ્યો છે; હવે ભૃગુના શ્રાપને શાંત કરો.'
વિશ્વં ચ બ્રહ્મણા સૃષ્ટં તસ્ય પાતા સ્વયં હરિઃ
'આ જગત બ્રહ્માએ સર્જ્યું છે અને તેનો રક્ષક સ્વયં હરિ છે.'
તત્કથં ભસ્મસાત્કર્તુમીશ્વરે શંકરે સ્થિતે 4.49.
'પછી ભગવાન શંકર હાજર હોય ત્યારે તમે તેને કેમ ભસ્મ કરી શકો?'
ઇત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણબટુઃ શરપત્રં પુરઃ સ્થિતમ્
આ રીતે કહ્યું પછી, બ્રાહ્મણ બાળકે અગ્નિદેવ સામે એક સુકું પાન મૂકી દીધું.
દૃષ્ટ્વા શુષ્કેન્ધનો વહ્નિર્લેલિહાનો ભયાનકઃ
સૂકું પાન જોઈને ભયાનક અગ્નિદેવ જ્વાળાઓથી ચાટતા તેને નિહાળવા લાગ્યા.
ન ચ દગ્ધં શુષ્કપત્રં લોમૈકં ચ શિશોસ્તથા
છતાં પણ એ સૂકું પાન સળગ્યું નહીં અને બાળકનું એક પણ વાળ બળ્યું નહીં.
કૃત્વા વહ્નેર્દર્પભઙ્ગમન્તર્ધાનં ચકાર સઃ
અગ્નિદેવનો અહંકાર તોડી, તે બાળક અદૃશ્ય થઇ ગયો.
ઉક્તો વહ્નેર્દર્પભઙ્ગઃ પરં વૈ શ્રોતુમિચ્છસિ
હું અગ્નિનું અહંકાર તૂટી ગયું તે કહ્યું છે; હવે તું વધુ સાંભળવા ઈચ્છે છે.
શ્રીરાધિકોવાચ કથાપીયૂષધારાંતે શ્રુત્વા તૃપ્યેત કો ભુવિ
શ્રીરાધિકાએ કહ્યું: આવી અમૃત જેવી વાર્તા સાંભળીને ધરતી પર કોણ તૃપ્ત થઈ શકે?
શ્રીનારાયણ ઉવાચ કથાં કથિતુમારેભે શ્રુત્વા રમ્યાં પુરાતનીમ્
શ્રીનારાયણે કહ્યું: તારી ઈચ્છા સાંભળી, મેં એ સુંદર અને પ્રાચીન વાર્તા કહેવાનું શરૂ કર્યું.
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે શ્રીકૃષ્ણજન્મખણ્ડે નારાયણનારદસંવાદે અગ્નિદર્પમોચનં નામૈકોનપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત મહાપુરાણના શ્રીકૃષ્ણ જન્મખંડમાં નારાયણ અને નારદ સંવાદમાં અગ્નિનો અહંકાર તૂટી ગયો એ નામે એકાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
દુર્વાસસો દર્પભઙ્ગં કથયામિ શૃણુ પ્રિયે
હવે હું દુર્વાસાનો અહંકાર તૂટી ગયો તે કહું છું; પ્રિયે, સાંભળ.
એકદા ચામ્બરીષશ્ચ કૃત્વા ચ દ્વાદશીવ્રતમ્
એક વખત અંબરીષ રાજાએ દ્વાદશીનું વ્રત કર્યું હતું.