સર્વેષામાશ્રમાણાં ચ પ્રધાનઃ પુણ્યવાન્ગૃહી
બધા આશ્રમોમાં પુણ્યવાન ગૃહસ્થ સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.
પિતરઃ પૂર્વકાલે ચ તિથિકાલે ચ દેવતાઃ
પહેલાંના સમયમાં પિતૃઓ અને તિથિ સમયે દેવતાઓ,
નિત્યં નૈમિત્તિકં કામ્યં કુર્વન્તિ ગૃહિણઃ સદા 1.23.
ગૃહસ્થો હંમેશા દૈનિક, વિશેષ અને ઇચ્છિત વિધિઓ કરે છે.
જીવન્મુક્તો ગૃહસ્થશ્ચ સ્વધર્મપરિપાલકઃ
જીવતો મુક્ત અને પોતાનો ધર્મ રક્ષનાર ગૃહસ્થ છે.
યશસ્વી કીર્તિમાન્યો હિ મૃતો જીવતિ સન્તતમ્
એ યશસ્વી અને કીર્તિમાન છે; મૃત્યુ પછી પણ સતત જીવતો રહે છે.
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા નારદો મુનિસત્તમઃ
બ્રહ્માના વચન સાંભળીને મહાન મુનિ નારદે,
નારદ ઉવાચ હાનિર્બભૂવ દૈવેન મહતી વાઽયશસ્કરી
નારદ બોલ્યા: ભાગ્યથી મોટી હાની થઈ, અને ઘણું અપમાન આવ્યું.
મયા પ્રાપ્તં ચ ત્વચ્છાપાદ્ગાન્ધર્વં શૌદ્રમેવ ચ
તમારા શાપથી મને ગાંધર્વ અને શૂદ્ર રૂપ મળ્યું.
બભૂવ શાપો મુક્તો મે કાલે તે ભવિતા વિધે
મારો શાપ હવે દૂર થયો છે; તમારા સમયમાં એ પૂર્ણ થશે, હે સર્જનહાર.
સ પિતા સ ગુરુર્બન્ધુઃ સ પુત્રઃ સમધીશ્વરઃ
એ પિતા છે, એ ગુરુ છે, એ બંધુ છે, એ પુત્ર છે અને એ ધ્યાનનો સ્વામી છે.
અસદ્વર્ત્મનિ ચાજ્ઞાનાદ્ગચ્છન્તિ યદિ બાલકાઃ
જો બાળકો અજ્ઞાનથી ખોટા માર્ગે જાય,
કારયિત્વા કૃષ્ણપાદે ભક્તિત્યાગં ચ યઃ પિતા
પિતા જે બાળકોને કૃષ્ણના પગે સમર્પિત કરે અને મમતા ત્યાગે,
દારગ્રહો હિ દુઃખાય કેવલં ન સુખાય ચ 1.23.
પત્ની લેવું માત્ર દુઃખ આપે છે, સુખ તો નથી આપતું.
યોષિતસ્ત્રિવિધા બ્રહ્મન્ગૃહિણાં મૂઢચેતસામ્
હે બ્રહ્મા, ગૃહસ્થોમાં મૂઢ મનવાળાં સ્ત્રીઓ ત્રણ પ્રકારની હોય છે.
પરલોકભિયા સાધ્વી તથેહ યશસાઽઽત્મનઃ
પરલોકના ભયથી સતી સ્ત્રી કાર્ય કરે છે; અને અહીં પોતાનું યશ જાળવે છે.
ભોગ્યા ભોગાર્થિની શશ્વત્કામસ્નેહેન કેવલમ્
એ ભોગ્ય છે અને ભોગની ઇચ્છા રાખે છે; હંમેશા કામ અને સ્નેહથી ચાલે છે.
વસ્ત્રાલંકારસમ્ભોગસુસ્નિગ્ધાહારમુત્તમમ્
સુંદર વસ્ત્રો, આભૂષણો, આનંદ અને ઉત્તમ, પોષક ખોરાક.
કુલાઙ્ગારસમા નારી કુલટા કુલનાશિની
કુટુંબમાં કલંક જેવી સ્ત્રી, કુટુંબને બગાડનાર અને દુશ્મન છે.
સદા પુંયોગમાશંસુર્મનસા મદનાતુરા
એ હંમેશા પુરુષ સાથે મિલન માટે તરસે છે, મનમાં કામથી પીડાયેલી રહે છે.
જારાર્થે સ્વપતિં તાત હન્તુમિચ્છતિ પુંશ્ચલી
પિતા, પોતાના પ્રેમી માટે, અશુદ્ધ સ્ત્રી પોતાના પતિને મારવાની ઈચ્છા રાખે છે.
કથિતા યોષિતઃ સર્વા ઉત્તમાધમમધ્યમાઃ
બધી સ્ત્રીઓનું વર્ણન થયું છે — શ્રેષ્ઠ, નીચ અને મધ્યમ.
હૃદયં ક્ષુરધારાભં શરત્પદ્મોત્સવં મુખમ્
એનું હૃદય વાળની ધાર જેવું છે; એનું મુખ શરદના કમળ જેવું છે.
પ્રકોપે વિષતુલ્યં ચ વિશ્વાસે સર્વનાશનમ્ 1.23.
રાગમાં એ ઝેર જેવી છે; વિશ્વાસમાં એ સર્વનાશ લાવે છે.
સદા તાસામવિનયઃ પ્રબલં સાહસં પરમ્
એ હંમેશા અણશાસિત હોય છે, અને ખૂબ જ દૃઢ અને સાહસિક હોય છે.
પુંસશ્ચાષ્ટગુણઃ કામઃ શશ્વત્કામો જગદ્ગુરો
પુરુષનો કામ આઠ પ્રકારનો છે, જગતના ગુરુ, અને એ હંમેશા રહે છે.
કોપઃ પુંસઃ ષડ્ગુણશ્ચ વ્યવસાયશ્ચ નિશ્ચિતમ્
પુરુષનો રાગ છ પ્રકારનો છે, અને એનો નિશ્ચય પક્કો હોય છે.
કા ક્રીડા કિં સુખં પુંસો વિણ્મૂત્રમલવેશ્મનિ
મલ, મૂત્ર અને ગંદકીથી ભરેલા ઘરમાં પુરુષ માટે શું રમણ, શું આનંદ?
ધનક્ષયોઽતિપ્રીતૌ ચાત્યાસક્તૌ ચ વપુઃક્ષયઃ સર્વનાશશ્ચ વિશ્વાસે બ્રહ્મન્નારીષુ કિં સુખમ્
અતિ પ્રેમથી ધનનો નાશ થાય છે; અતિ આસક્તિથી રૂપ જાય છે; વિશ્વાસથી સર્વનાશ થાય છે — બ્રાહ્મણ, સ્ત્રીઓમાં શું સુખ છે?
યાવદ્ધની ચ તેજસ્વી સશ્રીકો યોગ્યતાપરઃ
જ્યાં સુધી એ ધનવાન, તેજસ્વી, ભાગ્યશાળી અને યોગ્યતા ધરાવે છે,
રોગિણં નિર્દ્ધનં વૃદ્ધં યોષિદ્વૈ પ્રેક્ષતેઽપ્રિયમ્
સ્ત્રી રોગી, ગરીબ કે વૃદ્ધ પુરુષને અપ્રિય માને છે.