નિશ્ચેષ્ટા સુખસંભોગાન્નિશ્ચેષ્ટસ્ત્રિદશાધિપઃ
દેવતાઓના રાજા ત્યાં નિષ્ક્રિય રહી આનંદમાં લીન રહ્યો.
દદર્શ ગેહે મિથુનં મૈથુને ચ રતિપ્રિયે
તે ઘરમાં એક દંપતીને રતિમાં લીન જોઈ.
વિજ્ઞાનેનાતિરોષેણ બભઞ્જ સુરતિક્ષણમ્
જ્ઞાન અને ભારે ગુસ્સાથી, તેણે એ સુખનો ક્ષણ તોડી નાખ્યો.
કાલસ્વરૂપં ત્રાસેન દધાર ચરણામ્બુજમ્ ઉવાચ નીતિવચનં ગૌતમઃ શરણાગતમ્
ભયથી તેણે સમયનું રૂપ ધારણ કરી પગે પડી ગયો; ગૌતમએ આશ્રય લીધેલા ને નીતિભર્યા વચન કહ્યા.
પ્રપૌત્ર જગતાં સ્રષ્ટુર્બુદ્ધિસ્તે કથમીદૃશી
વિશ્વના સર્જનહારના પરપૌત્ર, તારો મન એવો કેમ થઈ ગયો?
કર્મસાધ્યઃ સ્વભાવશ્ચ કુલધર્મં પ્રબાધતે 4.47.
કર્મથી બનેલી સ્વભાવ કુળની પરંપરાને પણ દબાવી દે છે.
યોનીનાં ચ સહસ્રં ચ તવ ગાત્રે ભવત્વિહ
તારા શરીર પર અહીં હજાર ગર્ભો ઉપસે.
તતઃ સૂર્યં સમારાધ્ય યોનિશ્ચક્ષુર્ભવિષ્યતિ
પછી, તું સૂર્યની ઉપાસના કરવાથી, તારો ગર્ભ આંખ બની જશે.
મચ્છાપેન ગુરોઃ કોપાદ્ભ્રષ્ટશ્રીર્ભવ સામ્પ્રતમ્
મારા આદેશથી અને ગુરુના ક્રોધથી, તું હવે તારી કીર્તિ ગુમાવશે.
તેજસ્વિનોઽતિબન્ધોર્મે બંધુભેદભિયા સુર
હે દેવ, મારા અતિશય તેજ અને કુટુંબમાં ફૂટની ભયથી—
શુભાશુભં ચ યત્કિંચિત્સર્વં કર્મોદ્ભવં ભવેત્
શુભ કે અશુભ જે કંઈ થાય છે, બધું કર્મથી જ થાય છે.
ચકારારાધનં ભક્ત્યા નૈષ્કૃત્યં ચ ચકાર હ
તેણે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી અને પ્રાયશ્ચિત્ત પણ પૂર્ણ કર્યું.
વનં ગત્વા ચિરં તિષ્ઠ વિધાય મૂર્તિમશ્મનઃ અકામાં ચકમે શક્રઃ સર્વં જાનામ્યહં પ્રિયે
તું જંગલમાં જઈ, લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહે, પથ્થરની મૂર્તિ બનાવી; ઇન્દ્રે તેને ઇચ્છા વિના ઇચ્છી હતી—પ્રિયે, હું બધું જાણું છું.
તથા ચ પરભોગ્યા મે ન ભોગ્યા વ્રજાધમે
એ રીતે, તું મારા માટે નહિ, બીજાઓ માટે ભોગ્ય છે; હવે, વ્રજની નીચ સ્ત્રી, તું જા.
અહલ્યે યાતિ દૈવેન તદુપાયં નિશામય
અહલ્યા દૈવથી વિદાય લે છે; એ રીત જો.
કામભોગેન ત્યાજ્યા સા કર્મભોગેન શુદ્ધ્યતિ 4.47.
કામભોગથી તેને ત્યાગવી, અને કર્મભોગથી તે શુદ્ધ થાય છે.
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ કાલસૂત્રં પ્રયાતિ સા
સાઠ હજાર વર્ષ સુધી, તે સમયના વલયમાં પ્રવેશે છે.
સ્વામિનો વચનાત્સા તુ પ્રણમ્ય સ્વામિનં ભિયા
માલિકના આદેશથી, તે ભયથી માલિકને વંદન કરે છે.
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ભુક્ત્વા ભોગં મુનિપ્રિયા
સાઠ હજાર વર્ષ સુધી ભોગ ભોગવીને, મુનિપ્રિયાએ—
ત્રૈલોક્યમોહનં રૂપં વિધાય મુનિકામિની
ત્રણે લોકને મોહી લે એવું રૂપ ધારણ કરીને, મુનિની પ્રિયાએ—
અથ શક્રસ્ય વૃત્તાંતં પરમં શૃણુ સુન્દરિ
હવે, સુંદરિ, તું ઇન્દ્રની શ્રેષ્ઠ કથા સાંભળ.
એકદા ચ ગુરોઃ કોપાત્પ્રકૃતેરવહેલનાત્
એક વખત ગુરુના ક્રોધ અને સ્વભાવની અવગણનાથી—
શક્રસ્ત્યક્તગુરુર્દૈવગ્રસ્તો દૈત્યનિપીડિતઃ
ઇન્દ્રે ગુરુનો ત્યાગ કર્યો, દૈવના પ્રભાવથી અને દૈત્યોના દુઃખથી પીડાયો.
તદાજ્ઞયા વિશ્વરૂપં ચકાર ચ પુરોહિતમ્
તે આજ્ઞાથી, ઇન્દ્રે વિશ્વરૂપને પોતાનો પુરોહિત બનાવ્યો.
દૈત્યદૌહિત્રસ્ય ભાવં વિજ્ઞાય ચ વિચક્ષણઃ
દૈત્યકન્યાની મનશા સમજીને વિદ્વાન એ બધું જાણી ગયો.
વિશ્વરૂપપિતા ત્વષ્ટા શ્રુત્વા સદ્યશ્ચુકોપ હ 4.47.
વિશ્વરૂપના પિતા ત્વષ્ટાએ આ સાંભળતાં જ ભારે ગુસ્સો કર્યો.
યજ્ઞકુંડાત્સમુત્તસ્થૌ વૃત્રો નામ મહાસુરઃ
યજ્ઞકુંડમાંથી મહાન અસુર વૃત્ર ઊભો થયો.
શક્રો મહામુનેરસ્થ્નાં વજ્રં કૃત્વા સુદારુણમ્
ઇન્દ્રે મહામુનિની હડ્ડીઓમાંથી ભયાનક વજ્ર બનાવ્યો.
બ્રહ્મહત્યા શુનાસીરં દુદ્રાવ હતચેતનમ્
બ્રહ્મહત્યારૂપ શાપ એના પછી, એના હોશ ગુમાવીને તેનો પીછો કરવા લાગી.
સપ્તતાલપ્રમાણા સા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા
એ સ્ત્રી સાત તાળ વૃક્ષ જેટલી ઊંચી હતી અને એના ગળું, હોઠ અને તાળુ સુકાઈ ગયેલા હતા.