અતીવ નિર્જનં રમ્યં વાયુના સુરભીકૃતમ્
તે સ્થળ અત્યંત એકાંત અને મનોહર હતું, જ્યાં પવન સુગંધ ફેલાવતો હતો.
પુષ્પતલ્પસમાકીર્ણે પરપુષ્ટરુતશ્રુતે
આ આસપાસ ફૂલોથી છવાયેલું હતું અને વિવિધ પક્ષીઓની મીઠી ટહૂક સાંભળાતી હતી.
કૃષ્ણસંભોગમાત્રેણ સુખસંમૂર્ચ્છિતા ચ સા
કૃષ્ણજીના સંગથી માત્ર, તે આનંદમાં એટલી લીન થઈ ગઈ હતી કે બધું ભૂલી ગઈ.
તસ્થતુસ્તત્ર સંયુક્તૌ રાધારાસેશ્વરૌ મુને
મુનિ, ત્યાં રાસનૃત્યના સ્વામી રાધા અને કૃષ્ણજી એકસાથે ઊભા રહ્યા.
ઇત્યેવં મઙ્ગલં કર્મ યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ
જે કોઈ આ શુભ કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળે છે—
મહાશોકાર્ણવે મગ્નો ભેદે પુત્રકલત્રયોઃ
પુત્ર અને પત્નીથી વિયોગના ભારે દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલો હોય તો પણ—
સૂત ઉવાચ પુનઃ સંપ્રષ્ટુમારેભે દેવર્ષિઃ કૌતુકાન્વિતઃ
સૂતાએ કહ્યું: એ સમયે દેવર્ષિ ફરી ઉત્સુકતાથી પૂછવા લાગ્યા.
નારદ ઉવાચ કાં કથાં કથયામાસ કથ્યતાં કરુણાનિધે
નારદે કહ્યું: તેણે કઈ વાર્તા કહી? દયાના સાગર, કૃપા કરીને એ કહો.
ઉવાસ મલયદ્રોણીં વટમૂલે મનોહરે
તે મનોહર મલય પર્વતની વાદીમાં, વટવૃક્ષ નીચે રહ્યો.
રાધા તં પરિપપ્રચ્છ સસ્મિતં સુમનોહરમ્
સુંદર સ્મિત સાથે, રાધાજીએ તેને સાવ ધ્યાનથી પૂછ્યું.
શ્રુતં યશઃ શૂલભૃતો દર્પભઙ્ગશ્ચ દૈવતઃ
ત્રિશૂલધારી ભગવાનનું યશ અને દેવતાની અહંકારભંગની કથા સાંભળી છે.
અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ દર્પભઙ્ગં હરેર્હરે
હવે, હે હરિ, હું તમારી અહંકારભંગની વાત સાંભળવા ઈચ્છું છું.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ કર્ણપીયૂષમતુલં સુન્દરં શૃણુ સુન્દરિ
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે સુંદરિ, કાનને અમૃત જેવું અને અનન્ય આ સુંદર કથન સાંભળો.
પુરા શતમખો દર્પાત્કૃત્વા શતમખાન્મુદા
પહેલાં, ઇન્દ્રે અહંકારથી આનંદપૂર્વક સો યજ્ઞો કર્યા હતા.
દિનેદિને તદૈશ્વર્યં વર્દ્ધતે તપસાં ફલાત્
પ્રતિદિન તેના તપના ફળે તેનું રાજ્ય વધતું ગયું.
સ જજાપ મહામન્ત્રં પુષ્કરે શતવત્સરમ્
તેને પુષ્કર ખાતે સો વર્ષ સુધી મહામંત્રનો જાપ કર્યો.
બ્રહ્મસ્વરૂપાં પ્રકૃતિં સંપન્મૂઢો ન મન્યતે ।।4.47.
પણ ભ્રમિત થઈને, બ્રહ્મસ્વરૂપા પ્રકૃતિને તે ઓળખી શક્યો નહીં.
એકદા પ્રકૃતેઃ શાપાદ્ધતબુદ્ધિઃ સ્વસંસદિ
એક વખત પ્રકૃતિના શાપથી, તેની બુદ્ધિ નષ્ટ થઈ ગઈ અને પોતાની સભામાં—
બૃહસ્પતિસ્તતઃ કોપાન્નોવાસ ગૃહમાયયૌ
પછી બૃહસ્પતિ ગુસ્સામાં ઘર તરફ ચાલ્યા ગયા.
ઉવાચ મનસા દીનો યાતુ સંપદ્ધરેરિતિ
મનથી દુઃખી થઈ તેણે કહ્યું: 'એ સંપત્તિ હવે હરિ પાસે જ જાય.'
ઇત્યુક્ત્વા વેગતઃ પીઠાજ્જગામ તારકાન્તિકમ્
આવું કહી, તે ઝડપથી પોતાનું આસન છોડી તારા પાસે ગયો.
સર્વં નિવેદનં કૃત્વા રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ
બધું કહીને, તે ઉંચે ઉંચે વારંવાર રડવા લાગ્યો.
વત્સ ગચ્છ ગૃહં નૈવ ગુરું દ્રક્ષ્યસિ સામ્પ્રતમ્
બાળક, હવે ઘરે જા; તું આ સમયે તારો ગુરુને જોઈ શકીશ નહીં.
અધુના કર્મણાં ભોગં ભુઙ્ક્ષ્વ મૂઢ દુરાશય
હવે, મૂર્ખ અને ખોટી આશાવાળો, તું તારા કર્મોના ફળ ભોગવી લે.
સુદિનં દુર્દિનં શક્ર કારણં સુખદુઃખયોઃ
શક્ર, સારા અને ખરાબ દિવસો સુખ-દુઃખનું કારણ બને છે.
જગામ શક્રઃ સ્નાનાર્થં સ્વર્ણદીં સુમનોહરામ્
શક્ર સુંદર સોનાની નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો.
સસ્મિતાં સકટાક્ષાં તામહલ્યાં ગૌતમપ્રિયામ્ 4.47.
ત્યાં તેણે હસતી અને આડેધડ નજરે જોતી, ગૌતમની પ્રિય અહલ્યાને જોઈ.
સ તસ્યાઃ શક્રઃ સંપશ્યન્મુમોહ કામમોહિતઃ
શક્ર, તેને નિહાળતા, કામના વશ થઈ મોહિત થઈ ગયો.
મૂર્તિં વિધાય તદ્ભર્તુસ્તત્સમીપં જગામ હ
તે તેના પતિનું રૂપ ધારણ કરી, તેના નજીક ગયો.
ચકાર વિવિધં તત્ર શૃંગારં સુમનોહરમ્
ત્યાં તેણે વિવિધ મનોહર પ્રેમભર્યા કૃત્યો કર્યા.