હિતમધ્યાત્મસારં ચ દુઃખશોકનિકૃન્તનમ્
હું તને કલ્યાણકારી અને આત્માનું સાર, દુઃખ અને શોક દૂર કરનાર વચન કહું છું.
તથાપિ બોધયામિ ત્વાં સર્વજ્ઞં વેધસો વિધિમ્
તુ સર્વજ્ઞ અને જગતના સર્જનહાર હોવા છતાં પણ, હું તને સમજાવું છું.
વ્યવહારોઽસ્તિ લોકેષુ સર્વઃ સર્વપરસ્પરમ્ .
બધા લોકોમાં સર્વે પરસ્પર વ્યવહાર કરે છે.
વિષ્ણુમાયા બલવતી ગુણયુક્તં પ્રબાધતે
વિષ્ણુની માયા બહુ શક્તિશાળી છે; ગુણોથી ભરપૂર છે અને બધાને વશ કરે છે.
તત્રાતીતે કુતસ્તાનિ સુદિને ચ સમાગતે
પહેલાં જે થયું તે હવે ક્યાં છે? અને શુભ દિવસ આવે ત્યારે શું રહે છે?
સર્વાણ્યેતાનિ ગણ્યન્તે સ્વપ્નાનીવ વિપશ્ચિતઃ 4.43.
જ્ઞાની લોકો માટે આ બધું સપનાની જેમ ગણાય છે.
ચેતનાં કુરુ ભદ્રં તે સતીં પ્રાપ્સ્યસિ નિશ્ચિતમ્
તારી ચેતના જગાડ, તું નિશ્ચિતપણે સતીને ફરીથી મેળવશે.
તેજઃ સૂર્યં મહીં ગન્ધો તથા ત્વાં ચ સતી શિવ
સૂર્યનું તેજ, ધરતી, સુગંધ અને તું, સતી, હે શિવ.
નેત્રાણ્યુન્મીલનં કૃત્વા ત્રિનેત્રઃ શ્રૂયતામિતિ કસ્ત્વં તેજઃસ્વરૂપોઽસિ ક ઇમે તવ સન્નિધૌ
ત્રણે આંખવાળાએ આંખો ખોલી કહ્યું: 'શ્રવણ કરો, તું કોણ છે, તેજમય સ્વરૂપવાળો? અને તારી સાથે કોણ છે?'
કિન્નામ ભવતશ્ચૈષાં કાનિ નામાનિ કા સતી
તેમના નામ શું છે અને તારા નામ શું છે? સતી કોણ છે?
ક્વ યાસ્યસિ ક્વ યાસ્યામિ ક્વ ગચ્છન્ત ઇમે વદ
તું કયા જશે? હું કયા જઉં? અને આ બધા કયા જાય છે? મને કહો.
નેત્રનીરૈસ્ત્રિનેત્રં તં રુદન્તં પ્રસિષેચ સઃ
તેણે પોતાના ત્રણેય આંખોમાંથી વહેતા આંસુઓથી રડતા તેને ભીંજવી દીધો.
બભૂવ સરસાં શ્રેષ્ઠં તીર્થં ભુવનપાવનમ્
એ સ્થળ જગતમાં શ્રેષ્ઠ સરોવર અને પવિત્ર તીર્થ બની ગયું.
સ્થલં બભૂવ તપસાં મુક્તિબીજં તપસ્વિનામ્
એ સ્થાન તપસ્યા દ્વારા તપસ્વીઓ માટે મુક્તિનું બીજ બની ગયું.
શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં મુનીનામૂર્ધ્વરેતસામ્ શૃણુ શંકર વક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનંદ સનાતન
બધા દેવતાઓ અને ઊંચા વ્રત ધરાવતા ઋષિઓની હાજરીમાં, હે શંકર, સાંભળ, હું જ્ઞાન, આનંદ અને સનાતનતાની વાત કહું છું.
જ્ઞાનં જ્ઞાનનિધે શોકાદ્વિસ્મૃતોઽસિ પરાત્પર 4.43.
હે જ્ઞાનના ખજાના, તું દુઃખના કારણે જ્ઞાન ભૂલી ગયો છે, જે સર્વોપરી છે.
સર્વેષાં પ્રાકૃતાનાં ચ તે બીજે સુખદુઃખયોઃ
બધા પ્રાણીઓના મૂળમાં તને સુખ અને દુઃખ મળે છે.
રાગ ઐશ્વર્યકામશ્ચ વિદ્વેષશ્ચ નિરન્તરમ્
લગાવ, વૈભવની ઇચ્છા અને સતત દ્વેષ—
હતાન્યેતાનિ સર્વાણિ હતે બીજે મહેશ્વર
હે મહેશ્વર, જ્યારે મૂળ નાશ પામે છે ત્યારે આ બધું નાશ પામે છે.
તત્કર્મ તપસા સાધ્યં કર્મણા ચ શુભાશુભમ્
એ કર્મ તપસ્યા દ્વારા પૂર્ણ થાય છે અને સારા કે ખરાબ કર્મથી ફળ મળે છે.
સંસર્ગસાધ્યો ઽધ્યાસશ્ચ સંસર્ગઃ પુણ્યતો ભવેત્
સંગથી જ મમત્વ થાય છે અને સારા કર્મથી સંગ મળે છે.
મનઃ શંભો મમાંશશ્ચ સર્વેંદ્રિયપુરઃસરમ્
હે શંભુ, મન પણ મારું જ અંશ છે અને બધા ઇન્દ્રિયો પણ તેના સાથે છે.
બ્રહ્રૈકં મૂર્તિભેદસ્તુ ગુણભેદેન સંતતમ્
બ્રહ્મ એક છે; ગુણોના ભેદથી જ રૂપોમાં ફર્ક દેખાય છે અને બધામાં વ્યાપે છે.
માયાશ્રિતો યઃ સગુણો માયાઽતીતશ્ચ નિર્ગુણઃ
જે માયામાં આધાર રાખે છે તે ગુણવાળો છે અને જે માયાને પાર કરે છે તે ગુણરહિત છે.
ઇચ્છાશક્તિશ્ચ પ્રકૃતિર્નિત્યા સર્વપ્રસૂઃ સદા
ઇચ્છાશક્તિ અને પ્રકૃતિ સદા શાશ્વત છે અને સર્વ સૃષ્ટિનું મૂળ છે.
કેચિદ્વદન્તિ દ્વિવિધં બ્રહ્મ પ્રકૃતિપૂર્વકમ્ 4.43.
કેટલાંક કહે છે કે બ્રહ્મ દ્વિધા છે અને પ્રકૃતિ પહેલાં આવે છે.
તસ્માદ્ભવતિ તૌ દ્વૌ ચ તદ્બ્રહ્મ સર્વકારણમ્
એથી એ બે ઉત્પન્ન થાય છે અને એ બ્રહ્મ સર્વનું કારણ છે.
ઇચ્છાશક્તિશ્ચ પ્રકૃતિઃ સર્વશક્તિપ્રસૂઃ .સદા
ઇચ્છાશક્તિ અને પ્રકૃતિ હંમેશાં સર્વ શક્તિઓનું મૂળ છે.
સર્વેશ્વરઃ સર્વસાક્ષી સર્વત્રાસ્તિ ફલપ્રદઃ
સર્વના સ્વામી, સર્વનું જાણનારા, સર્વત્ર હાજર છે અને કર્મોના ફળ આપનાર છે.
નિત્યં વિનાશરહિતં નશ્વરં પ્રાકૃતં સદા
એ સદા અવિનાશી છે, જ્યારે નાશ પામનાર વસ્તુઓ હંમેશાં પ્રાકૃતિક હોય છે.