નેદુર્દુન્દુભયઃ સ્વર્ગે પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ
સ્વર્ગમાં દુન્દુભી વાગી નહીં, પરંતુ ફૂલવર્ષા થઈ.
તનું ત્વક્વા સ જીવશ્ચ વિલીનો બ્રહ્મવિગ્રહે
તેનું શરીર, ચામડી અને જીવ બ્રહ્મના રૂપમાં લય પામ્યા.
આવિર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સ્વેચ્છયા નિત્યદેહિનામ્
શાશ્વત શરીર ધરાવનારાઓ માટે, પ્રગટ થવું કે છુપાઈ જવું એમ બધું તેમની ઇચ્છા પ્રમાણે થાય છે.
સૌતિરુવાચ મરીચિમિશ્રૈમુનિભિઃ સાર્દ્ધં કણ્ઠાદ્બભૂવ સઃ
સૌતિએ કહ્યું: મરીચિ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે, તે ગળામાંથી પ્રગટ થયો.
વિધેર્નારદનામ્નશ્ચ કણ્ઠદેશાદ્બભૂવ સઃ
વિધીના ગળાના ભાગમાંથી, નારદ નામે પણ પ્રગટ થયો.
યઃ પુત્રશ્ચેતસો ધાતુર્બભૂવ મુનિપુંગવઃ
ધાતૃના મનમાંથી જન્મેલો પુત્ર મહાન ઋષિ હતો.
બભૂવ ધાતુર્યઃ પુત્રઃ સહસા દક્ષપાર્શ્વતઃ
ધાતૃનો પુત્ર અચાનક દક્ષના બાજુમાં જન્મ્યો.
વેદેષુ કર્દમઃ શબ્દશ્છાયાયાં વર્ત્તતે સ્ફુટઃ
વેદોમાં, કર્દમનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે, જે છાયામાં શબ્દરૂપે છે.
તેજોભેદે મરીચિશ્ચ વેદેષુ વર્ત્તતે સ્ફુટમ્
મરીચિનો વેદોમાં તેજના વિભાજન તરીકે સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ મળે છે.
ક્રતુસંઘશ્ચ બાલેન કૃતો જન્માન્તરેઽધુના
બીજા જન્મમાં, બાલાએ યજ્ઞોનું સમૂહ કર્યું છે, હવે.
પ્રધાનાઙ્ગમુખં ધાતુસ્તતો જાતશ્ચ બાલકઃ
ધાતૃના મુખ્ય અંગમાંથી, પછી એક બાળક જન્મ્યો.
અતિતેજસ્વિનિ ભૃગુર્વર્ત્તતે નાગ્નિ શૌનક
શૌનક, અતિ તેજસ્વી ભૃગુ હાજર છે, અગ્નિ નથી.
બાલોઽપ્યરુણવર્ણશ્ચ જાતઃ સદ્યોઽતિતેજસા 1.22.
બાળક હોવા છતાં, તે તુરંત જ અતિ તેજસ્વી અને લાલ રંગનો હતો.
હંસા આત્મવશા યસ્ય યોગેન યોગિનો ધુવમ્
હંસો, જેમના ઇચ્છાથી યોગ દ્વારા, યોગીઓ હંમેશા સ્થિર રહે છે.
વશીભૂતશ્ચ શિષ્યશ્ચ જાતઃ સદ્યો હિ બાલકઃ
બાળક તુરંત જ નિયંત્રિત અને શિષ્ય બની ગયો.
સન્તતં યસ્ય યત્નં ચ તપઃસુ બાલકસ્ય ચ પુલસ્તપઃસુ વેદેષુ વર્ત્તતેઽહઃ સ્ફુટેઽપિ ચ
પુલસ્ત્ય બાળકનું સતત પ્રયત્ન અને તપ, આજે પણ વેદોમાં સ્પષ્ટ રીતે છે.
સ્ફુટસ્તપઃસમૂહશ્ચ પુલહસ્તેન બાલકઃ તપઃસંઘસ્વરૂપશ્ચ પુલસ્ત્યસ્તેન બાલકઃ
પુલહાએ બાળક સાથે સ્પષ્ટ તપનો સમૂહ રચ્યો; અને પુલસ્ત્યે પણ બાળક સાથે તપના સમૂહરૂપે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
ત્રિગુણાયાં પ્રકૃત્યાં ત્રિર્વિષ્ણાવશ્ચ પ્રવર્ત્તતે
ત્રણ ગુણવાળી પ્રકૃતિમાં અને વિષ્ણુના ત્રણ સ્વરૂપોમાં તે કાર્ય કરે છે.
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm અત્રિ શબ્દોપરિ ટિપ્પણી] જટા વહ્નિશિખારૂપાઃ પઞ્ચ સન્તિ ચ મસ્તકે
મસ્તક પર પાંચ જટાઓ છે, જે અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવી દેખાય છે.
અપાન્તરતમે દેશે તપસ્તેપેઽન્યજન્મનિ
અંતરતમ પ્રદેશમાં, તેણે બીજા જન્મમાં તપ કર્યું.
સ્વયં તપઃ સમાપ્નોતિ વાહયેત્પ્રાપયેત્પરાન્
પોતે તપસ્યામાં સફળ થાય છે અને બીજા લોકોને પણ તપસ્યામાં આગળ વધવા માટે પ્રેરિત કરે છે.
તપસસ્તેજસા બાલો દીપ્તિમાન્સતતં મુને
તપસ્યાની શક્તિથી એ બાળક હંમેશા તેજસ્વી રહે છે, હે મુનિ.
કોપકાલે બભૂવુર્યે સ્રષ્ટુરેકાદશ સ્મૃતાઃ 1.22.
કોપના સમયે જે ઉત્પન્ન થયા, તેઓ સર્જનહારના અગિયાર રૂપ તરીકે ઓળખાય છે.
શૌનક ઉવાચ ભવાન્પુરાણતત્ત્વજ્ઞઃ સન્દેહં છેત્તુમર્હતિ
શૌનકએ કહ્યું: આપ પુરાણોના તત્ત્વ જાણો છો, મારા સંશયને દૂર કરો.
સૌતિરુવાચ તમોગુણાસ્તે રુદ્રાશ્ચ દુર્નિવારા ભયંકરાઃ
સૌતિએ કહ્યું: એ રુદ્રો, અંધકારના ગુણથી યુક્ત, અટકાવવા મુશ્કેલ અને ભયજનક છે.
કાલાગ્નિરુદ્રઃ સંહર્ત્તા તેષ્વેકઃ શંકરાંશકઃ
કાળાગ્નિ રુદ્ર એમાં વિનાશક છે, અને એમાં શંકરનો અંશ છે.
અન્યે કૃષ્ણસ્ય ચ કલાસ્તાવંશૌ વિષ્ણુશંકરૌ
બીજા બધા કૃષ્ણના અંશ છે; વિષ્ણુ અને શંકર એના બે મુખ્ય અંશ છે.
ઉક્તં રુદ્રોદ્ભવે કાલે કથં વિસ્મરતિ દ્વિજ
કહવામાં આવ્યું છે કે રુદ્ર સમય પ્રમાણે જન્મ્યા; એ કેમ ભૂલી જાય છે, હે દ્વિજ?
સનકશ્ચ સનંદશ્ચ તૃતીયશ્ચ સનાતનઃ
સનક, સનંદ અને ત્રીજો સનાતન—
સનકશ્ચ સનન્દશ્ચ તૌ દ્વાવાનન્દવાચકૌ
સનક અને સનંદ—આ બંને આનંદના અર્થમાં છે.