ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય તામુવાચ ત્રિલોચનઃ
થોડા જ ક્ષણે, શિવે ફરી ચેતના મેળવી અને તેણે એની સાથે વાત કરી.
સાશ્રુનેત્રોઽતિદીનશ્ચ દીનાનાં શરણપ્રદઃ
શિવના આંખોમાં આંસુ હતા, તે ખૂબ જ દુઃખી હતા, પણ એ જ દુઃખીઓના આશ્રયદાતા છે.
શંકર ઉવાચ શઙ્કરોઽહં તવ સ્વામી પશ્ય માં નિકટાગતમ્
શંકરે કહ્યું: હું શંકર, તારો સ્વામી છું; મને જોઈ, હું તારી પાસે આવ્યો છું.
શિવં શિવપ્રદં સર્વસંપદ્રૂપં ચ સિદ્ધિદમ્
હું કલ્યાણરૂપ, કલ્યાણ આપનાર, સર્વ સંપત્તિનો સ્વરૂપ અને સિદ્ધિ આપનાર છું.
શક્તોઽહં ચ ત્વયા સાર્દ્ધં સર્વશક્તિસ્વરૂપયા
હું તારી સાથે, જે સર્વ શક્તિની સ્વરૂપ છે, બધું કરી શકું છું.
યશ્ચ શક્તિં ન જાનાતિ જ્ઞાનહીનશ્ચ નિન્દતિ 4.43.
જેને શક્તિ વિશે જાણ નથી, અને અજ્ઞાનતાથી તેને અપમાન કરે છે—
સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયં વિષ્ણુઃ સાધ્યભૂતા વયં તવ
અમે પોતે બ્રહ્મા, અમે પોતે વિષ્ણુ, અને તારા કારણે જ અસ્તિત્વમાં છીએ.
મધુરાભાસદૃષ્ટ્યા ચ માં દગ્ધં સેચનં કુરુ
મીઠી અને કોમળ નજરથી મને શાંત કર, હું તો દુઃખથી બળીને રહ્યો છું.
કથમદ્યાપિ રુષ્ટેવ વિલપન્તં ન ભાષસે
હું દુઃખમાં રડું છું, છતાં પણ, તું હજુ ગુસ્સે હોય એમ કેમ મને બોલતી નથી?
પરિત્યજ્ય ચ નઃ પ્રાણાન્ગન્તું નાર્હસિ સુન્દરિ
સુંદરિ, તારે અમારો જીવ છોડીને જવું યોગ્ય નથી.
પતિવ્રતે સમુત્તિષ્ઠ કથં માં નાદ્ય સેવસે
પતિવ્રતા, ઊઠ, આજે તું મને કેમ સેવા કરતી નથી?
ઇત્યુક્ત્વા મૃતદેહં ચ પ્રિયાયા વિરહાતુરઃ
આ રીતે કહીને, પ્રિયાની વિયોગથી વ્યાકુળ થઈ, તેણે તેના નિર્જીવ દેહ પાસે ગયો.
અધરે ચાધરં દત્ત્વા વક્ષો વક્ષસિ શઙ્કરઃ
શંકરે પોતાના હોઠ તેના હોઠ પર અને પોતાની છાતી તેની છાતી પર મૂકી.
પુનઃ સ ચેતનાં પ્રાપ્ય વેગાદુત્થાય શોકતઃ
પછી, જ્ઞાન પરત મેળવી, દુઃખમાં ઝડપથી ઊભો થયો.
સપ્તદ્વીપસપ્તસિન્ધું લોકાલોકં ચ કાઞ્ચનમ્
સાતે દ્વીપ, સાતે સમુદ્ર અને સુવર્ણ લોકાલોક પર્વત ઉપર,
શતશૃઙ્ગગિરેઃ પાર્શ્વે જમ્બુદ્વીપે ચ ભારતે 4.43.
શતશૃંગ પર્વતની બાજુએ, જંબુદ્વીપમાં, ભારત દેશમાં,
રુરોદોચ્ચૈઃ સ્વયં કૃત્વા સતિ સાધ્વીત્યુદીર્ય ચ
તે પોતે જ ઉંચે રડી ઉઠ્યો અને બોલ્યો: 'સતી! ઓ સતી સ્ત્રી!'
તન્નેત્રં ચ સરો નામ મુનીનાં તપસઃ સ્થલમ્
તે સ્થળે સરો નામે સરોવર થયું, જ્યાં ઋષિઓ તપસ્યા કરતા.
યત્ર સ્નાત્વા પુનર્જન્મ નરાણાં ન ભવેદ્ગિરે
જ્યાં સ્નાન કર્યા પછી, મનુષ્યોને ફરી જન્મ થતો નથી, હે પર્વત.
ત્યક્ત્વા તાં માનવીં મૂર્તિં નરા યાન્તિ હરેઃ પદમ્
તે માનવી રૂપ છોડી, મનુષ્યો હરિનું ધામ પામે છે.
પૂર્ણમબ્દં મહાયોગી વિરહાતુરમાનસઃ
એક આખું વર્ષ, મહાયોગી, વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ મનથી રહ્યો.
બભૂવ સિદ્ધપીઠાનાં સમૂહો વાઞ્છિતપ્રદઃ
ત્યાં સિદ્ધપીઠોનું સમૂહ ઉભું થયું, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી પાડે છે.
અસ્થિમાલાં વિનિર્માય ચકાર કણ્ઠભૂષણમ્
એમણે હાડકાંની માળા બનાવી અને તેને પોતાના ગળામાં શોભા આપી.
સતિ પ્રાણેશ્વરીત્યુક્ત્વા પુનર્મૂર્ચ્છામવાપ સઃ
'સતી, પ્રાણોની સ્વામિની' એમ બોલી, પછી તેઓ ફરી બેભાન થઈ ગયા.
સ્વાત્મારામઃ પૂર્ણકામો નિશ્ચેષ્ટો વિરહજ્વરાત્
પોતાના મનમાં લીન, સર્વ ઇચ્છાઓથી તૃપ્ત, તેઓ વિયોગના દુઃખથી નિષ્ક્રિય પડી રહ્યા.
દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સમાજગ્મુર્વિસ્મિતાઃ શિવસન્નિધિમ્ 4.43.
આ જોઈને દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ શિવજીની પાસે ભેગા થયા.
રત્નયાનેનાજગામ પદ્માર્ચિતપદામ્બુજઃ
માણકાંથી સજ્જ રથમાં, પદ્મા દ્વારા પૂજિત પાવન પગલાંવાળા, તેઓ આવ્યા.
ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યો વનમાલાવિભૂષિતઃ
હળવી સ્મિતથી તેજસ્વી ચહેરો અને વનફૂલની માળાથી શોભિત તેઓ હતા.
સમૂષુરીશસદસિ લક્ષ્મીકાન્ત પ્રણમ્ય તે રુદન્તં બોધયામાસ જ્ઞાનીશો જ્ઞાનિનાં ગુરુમ્
ઈશ્વરોની સભામાં, લક્ષ્મીપતિએ તમને વંદન કર્યું અને રડતા જ્ઞાનેશ્વરને, જ્ઞાનીના ગુરુને, શાંત કરવા લાગ્યા.
શ્રીભગવાનુવાચ
શ્રીભગવાને કહ્યું: