આગમિષ્યતિ દેવો યો નારાયણસહાયવાન્ 4.41.
જે દેવ નારાયણ સાથે છે, એ અહીં આવશે.
યોગીંદ્રાણાં વરેણ્યં તં જ્ઞાનિનાં ચ ગુરોર્ગુરુમ્
તે યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, જ્ઞાનીઓના ગુરુ છે અને બધા ગુરુઓના પણ ગુરુ છે.
વરં દદૌ શિવાયૈ સ શિવશ્ચ તપસઃ સ્થલે
શિવએ તપસ્યા કરનાર શિવાને ત્યાં જ આશીર્વાદ આપ્યો.
બ્રહ્માદિસ્તંબપર્યતં સર્વં નશ્વરમસ્થિરમ્
બ્રહ્માથી માંડીને ઘાસના તણિયા સુધી બધું જ નાશવંત અને અસ્થિર છે.
એકો મહેંદ્રઃ શૈલાનાં પક્ષાંશ્ચિચ્છેદ લીલયા
એક મહાન શૈલરાજે સહેલાઈથી પર્વતોના પાંખો કાપી નાખ્યા.
કે વા શૈલેષુ યોદ્ધારઃ સુરૈઃ સહ હિમાલય
હે હિમાલય, પર્વતોમાં એવા કોણ છે જે દેવતાઓ સાથે યુદ્ધ કરી શકે?
એકાર્થે યદિ શૈલેન્દ્ર સર્વસંપદ્વિનશ્યતિ
હે શૈલરાજ, જો એક જ હિત માટે સર્વ સંપત્તિ નષ્ટ થાય—
શરણાગતરક્ષાર્થં પ્રાણાંશ્ચ દાતુમર્હતિ
શરણમાં આવેલા લોકોની રક્ષા માટે માણસે પોતાનો જીવ પણ આપી દેવો જોઈએ.
દત્ત્વા વિપ્રાય સ્વસુતામનરણ્યો નૃપેશ્વર
રાજા અનરણ્યએ પોતાની દીકરી બ્રાહ્મણને આપી દીધી.
તમાશુ બોધયામાસુર્નીતિશાસ્ત્રવિદો જનાઃ
પછી નીતિશાસ્ત્ર જાણનારા લોકોએ તેમને તરત જ સમજાવ્યા.
ત્વમેવ શૈલરાજેંદ્ર સુતાં દત્ત્વા શિવાય ચ 4.41.
હે પર્વતોના રાજા, તું પોતે જ દીકરી શિવને આપી—
વસિષ્ઠસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય પર્વતેશ્વરઃ
વશિષ્ઠના વચન સાંભળી પર્વતરાજે સ્મિત કર્યું.
હિમાલય ઉવાચ સુતાં દત્ત્વા સ ચ કથમરક્ષત્સર્વસંપદમ્
હિમાલયે પૂછ્યું: દીકરી આપી પછી તેણે કેવી રીતે પોતાની સર્વ સંપત્તિ બચાવી?
વસિષ્ઠ ઉવાચ ચિંરજીવી ધર્મશીલો વૈષ્ણવો વિજિતેંદ્રિયઃ
વશિષ્ઠ બોલ્યા: તે લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતો, ધર્મનિષ્ઠ, વિષ્ણુભક્ત અને ઇન્દ્રિયજિત હતો.
સ્વાયંભુવો મનુઃ પૂર્વં બ્રહ્મપુત્રોઽતિધાર્મિકઃ
પહેલા બ્રહ્માપુત્ર સ્વાયંભુવ મનુ અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ હતા.
તતો જગામ વૈકુણ્ઠં સહિતઃ શતરૂપયા
પછી તેઓ શતરૂપા સાથે વૈકુંઠ ગયા.
એકાદશો મનુશ્રેષ્ઠો ધર્મસાવર્ણિરુચ્યતે 4.41.
અગિયારમો મનુ, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મસાવર્ણિ કહેવાય છે.
અપુત્રકો નૃપશ્રેષ્ઠસ્તપસે પુષ્કરં ગતઃ ।। 4.41.
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પણ સંતાન વિના, પુષ્કર ખાતે તપ કરવા ગયો.
તતઃ સુભગ્નચિત્તઃ સઞ્ચિન્તયન્દારસંગ્રહમ્
પછી, તેનો મન ખૂબ દુઃખી થયો અને તેણે પત્નીઓ ભેગી કરવાની વાત વિચારવા માંડી.
દદર્શ પદ્માં યુવતી પદ્મામિવ મનોરમામ્ 4.41.
તેને એક યુવાન સ્ત્રી દેખાઈ, જે કમળ જેવી સુંદર અને મનોહર હતી.
મહિષીં ચ નૃપસુતાન્કન્યકાનીતિમુત્તમામ્
મહારાણી, રાજાના પુત્રો અને રાજકન્યાઓ — બધા ઉત્તમ ચાલચાલન ધરાવતા હતા.
સુતાં દત્ત્વા ચ મુનયે રક્ષસ્વ સર્વસંપદમ્ 4.41.
પિતાએ પોતાની દીકરી મુનિને આપી અને કહ્યું, 'તમારી બધી સમૃદ્ધિનું રક્ષણ કરજો.'
રાજા સર્વાન્પરિત્યજ્ય જગામ તપસે શુચા
રાજાએ બધું છોડીને, દુઃખમાં તપ કરવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.
ગોલોકનાથં સંસેવ્ય ગોલોકં ચ જગામ હ પુત્રવત્પાલયામાસ પ્રજાઃ સર્વા મહીતલે
ગોલોકના સ્વામીની સેવા કરીને, તે ગોલોકમાં ગયો અને પૃથ્વી પરની પ્રજાને પોતાના પુત્ર સમાન સંભાળી.
વસિષ્ઠ ઉવાચ કર્મણા મનસા વાચા લક્ષ્મીર્નારાયણં યથા
વશિષ્ઠે કહ્યું: લક્ષ્મીએ કર્મ, મન અને વાણી દ્વારા નારાયણની સેવા કરી.
એકદા સ્વર્ણદીં સ્નાતું ગચ્છંતીં સસ્મિતાં સતીમ્
એક વખત, હસતી અને પવિત્ર લક્ષ્મી સુવર્ણ નદીમાં સ્નાન કરવા ગઈ.
ચારુરત્નરથસ્થશ્ચ રત્નાલંકારભૂષિતઃ
સુંદર રત્નોથી શોભિત અને અલંકૃત રથમાં તે બેઠો હતો.
દૃષ્ટ્વા તાં સુન્દરીં રમ્યામુવાચ માયયા વિભુઃ
તે સુંદર અને આકર્ષક સ્ત્રીને જોઈ, પ્રભુએ પોતાની માયાથી તેને સંબોધી.
ધર્મ ઉવાચ અતીવ યૌવનસ્થે ચ કામિનિ સ્થિરયૌવને
ધર્મે કહ્યું: તું યુવાનીના ઉન્નતિ પર છે, અને તારી યુવાની સ્થિર છે.
જરાતુરસ્ય વૃદ્ધસ્ય સમીપે ત્વં ન રાજસે
વૃદ્ધ અને જરાજીર્ણ પુરુષની પાસે તું તેજવી લાગતી નથી.