ન વિશેષં સમાસં ચ શ્રુતં ન વ્યાસમીપ્સિતમ્
મારે વિશેષતા, સારાંશ કે વ્યાસની ઇચ્છા વિશે કશું સાંભળ્યું નથી.
કિં કિં તપઃ કઠોરં ચ ચકાર પાર્વતી સ્વયમ્
પાર્વતીએ પોતે કયા કઠિન તપ કર્યા હતા?
રતિઃ કેન પ્રકારેણ જીવયામાસ મન્મથમ્
રતિએ કઈ રીતે મનમથને જીવંત કર્યો?
તયો રહસિ સંભોગં પાપિનાં પાપમોચનમ્
તેમનો ગુપ્ત મિલન પાપીઓને પાપમાંથી મુક્તિ આપે છે.
દમ્પતીવિરહોક્તિશ્ચ કર્ણજ્વાલા ચ યોષિતઃ
પતિ-પત્નીના વિયોગની વાતો અને સ્ત્રીઓના કાનમાં થતી અગ્નિ જેવી જ્વાળા—
અગ્નિજ્વાલા વિષજ્વાલા ક્ષમા સોઢું ચ યોષિતઃ
અગ્નિની જ્વાળા, વિષની જ્વાળા—સ્ત્રીઓ એ બધું કેવી રીતે સહન કરે છે?
રાધિકાવચનં શ્રુત્વા વિસ્મિતશ્ચકિતાનનઃ
રાધિકાના શબ્દો સાંભળીને તે આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયો અને તેના ચહેરા પર વિસ્મય છવાઈ ગયો.
દમ્પતીવિરહોક્તિં ચ યાં રાધા શ્રોતુમક્ષમા
પતિ-પત્નીના વિયોગની એવી વાતો, જે રાધા સાંભળી શકતી નહોતી.
ઇત્યેવં માનસે કૃત્વા માયેશો માયયાઽન્વિતઃ 4.40.
આ રીતે મનમાં નિશ્ચય કરીને, માયાના સ્વામી, માયા સાથે જોડાઈ ગયા.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ પ્રાણાધિદેવિ પ્રાણેશિ પ્રાણાધારે મનોહરે
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: હે પ્રાણની દેવી, હે પ્રાણની માલિક, હે પ્રાણને ધારણ કરનાર, હે મનમોહક,
વટમૂલાદ્ગતે રુદ્રે પાર્વતી તપસે યયૌ
વટવૃક્ષની છાયામાંથી રુદ્ર જતાં, પાર્વતી તપ કરવા નીકળી.
ગત્વા સા સ્વર્ણદીતીરં સ્નાત્વા ત્રિષવણં મુદા
પાર્વતી સુવર્ણ નદીના કિનારે પહોંચી, આનંદથી દરરોજ ત્રણ વખત સ્નાન કરતી.
વર્ષમેકં ચ સંપૂર્ણમનાહારા સ્વભક્તિતઃ
એક વર્ષ સુધી, પાર્વતી ભોજન લીધા વિના, સંપૂર્ણ ભક્તિથી તપ કરતી રહી.
ગ્રીષ્મે ચ પરિતો વહ્નિં પ્રજ્વલન્તં દિવાનિશમ્ કૃત્વા પ્રતસ્થૌ તન્મધ્યે સંતતં જપતી મનુમ્
ઉનાળામાં, દિવસ-રાત આસપાસ અગ્નિ પ્રગટાવી, તે વચ્ચે ઊભી રહી સતત મંત્ર જપતી.
શશ્વત્સ્મશાને વર્ષાસુ કૃત્વા યોગાસનં શિવા
વરસાદમાં, શિવા હંમેશા સ્મશાનમાં યોગાસન સ્થાપી તપ કરતી.
શીતે જલાન્તરે શશ્વત્પ્રતસ્થૌ ભક્તિપૂર્વકમ્
શિયાળામાં, તે સતત પાણીમાં ઊભી રહી ભક્તિપૂર્વક તપ કરતી.
એવં કૃત્વા પરં વર્ષમપ્રાપ્ય શંકરં સતી
આ રીતે બીજું વર્ષ પણ તપ કરીને, સતીને શંકર મળ્યા નહીં.
તામગ્નિકુણ્ડં વિશતીં તપસાઽતિકૃશાં સતીમ્
તપથી અત્યંત દુર્બળ બનેલી સતી, અગ્નિકુંડમાં પ્રવેશી ગઈ.
અતીવ વામનો બાલો વિપ્રરૂપી સ્વતેજસા 4.40.
એ સમયે, ખૂબ નાનો અને કુમાર વયનો, બ્રાહ્મણ જેવો તેજસ્વી બાળક ત્યાં આવ્યો.
શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લવાસાશ્ચ સસ્મિતઃ
સફેદ યજ્ઞોપવીત અને સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, સ્મિત સાથે ઊભો હતો.
નિર્જને બાલકં દૃષ્ટ્વા સ્નિગ્ધા સાપિ જગાદ હ
એ એકાંત સ્થળે એ બાળકને જોઈ, સતી સ્નેહથી તેને બોલાવી.
કો ભવાનિતિ પપ્રચ્છ તં શિશું પુરતઃ સ્થિતમ્
એ બાળક સામે ઊભો હતો, ત્યારે સતીએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'
શ્રુત્વા શૈલસુતા પ્રશ્નં પ્રહસ્ય પરમેશ્વરઃ
પર્વતપુત્રીનો પ્રશ્ન સાંભળી, પરમેશ્વરે હળવી સ્મિત કરી.
શંકર ઉવાચ કા ત્વં કાન્તાઽતિકાન્તારે તપશ્ચરસિ સુન્દરિ
શંકર બોલ્યા: 'હે સુંદર, આ ઘન અરણ્યમાં તું કોણ છે, તું તપશ્ચર્યા કેમ કરે છે?'
વદ કસ્ય કુલે જાતા કસ્ય કન્યા ચ કાઽભિધા
મને કહો, તું કયા કુળમાં જન્મી? કોની દીકરી છે? તુંનું નામ શું છે?
અહો વા તપસાં રાશિઃ સ્વયં મૂર્તિમતી સતી
અરે, કેટલું મોટું તપ! સતી સ્વયં સાકાર રૂપે મારી સામે ઉભી છે.
સ્વયં તેજઃસ્વરૂપા વા મૂલપ્રકૃતિરીશ્વરી
શું તમે પોતે તેજથી ભરપૂર સ્વરૂપ છો કે મૂળ પ્રકૃતિ સ્વરૂપે સર્વશક્તિમાન સ્ત્રી છો?
કિં વા ત્રિલોકે લક્ષ્મીસ્ત્વં સંપદ્રૂપા સનાતની
કે તમે ત્રણેય લોકમાં લક્ષ્મી છો, સદા સુખ-સમૃદ્ધિ આપનારી શાશ્વત સ્વરૂપા છો?
કિં વામ્બિકા ત્વં દેવાનાં સ્વયં મૂર્તિમતી સતી 4.40.
કે તમે અંબિકા છો, દેવતાઓની સ્વયં પ્રગટ થયેલી સતી સ્વરૂપા છો?
રાગાધિષ્ઠાતૃદેવી વા સ્વયં સાક્ષાત્સરસ્વતી
કે તમે રાગની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છો, કે સ્વયં સાક્ષાત્ સરસ્વતી છો?