નિદ્રાદયઃ શક્તયો યાસ્તાઃ સર્વાઃ પ્રકૃતેઃ કલાઃ
નિંદ્રા વગેરે જે શક્તિઓ છે, એ બધું પ્રકૃતિની કલાઓ છે.
મમ કલ્યાણાધિદેવો હર્ષરૂપો ગણેશ્વરઃ 4.36.
મારા શુભતાનો અધિદેવ હરષરૂપ ગણેશ્વર છે.
સર્વૈશ્વર્યાધિદેવી મે સર્વગોલોકવાસિનઃ
મારા સર્વૈશ્વર્યની અધિદેવી અને બધા ગોલોકવાસી પણ મારા છે.
ગોપાઙ્ગનાસ્તવ કલા અત એવ મમ પ્રિયાઃ
ગોપાંગનાઓ તારી કલાઓ છે, તેથી જ એ મને પ્રિય છે.
તેજઃસ્વરૂપઃ સૂર્યશ્ચ પ્રાણા મે વાયવઃ સ્મૃતાઃ
સૂર્ય તેજરૂપ છે અને પવન મારા પ્રાણ તરીકે ઓળખાય છે.
મમ શૂન્યો મહાકાશો મદનો માનસોદ્ભવઃ
મહાકાશ મારું શૂન્ય છે અને મનથી ઉત્પન્ન મદન પણ મારો છે.
એતાનિ સૃષ્ટિબીજાનિ મહદાદીનિ ચૈવ હિ
આ બધું મહત વગેરેથી શરૂ થતી સૃષ્ટિના બીજ છે.
જીવો મે પ્રતિબિમ્બશ્ચ કર્મભોગાધિકારકઃ
જીવ મારું પ્રતિબિંબ છે, જે કર્મફળ ભોગવાનો અધિકારી છે.
ભક્તધ્યાનાર્થદેહોઽયં મમ સ્વેચ્છામયસ્ય ચ
આ શરીર ભક્તિ અને ધ્યાન માટે છે અને મારી સ્વેચ્છાથી છે.
ઇત્યેવં કથિતં રાધે શિવદર્પવિમોચનમ્
હવે રાધે, શિવના અહંકારના મુક્તિનું વર્ણન થયું છે.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ પપ્રચ્છ રાધિકા દેવી નિગૂઢમભિવાઞ્છિતમ્
શ્રીનારાયણે કહ્યું: રાધિકા દેવીએ અંતરમાં રહેલી ગુપ્ત ઇચ્છા સાથે પ્રશ્ન કર્યો.
શ્રીરાધિકોવાચ વદ મે વાઞ્છિતં પ્રશ્નં સર્વસંદેહભઞ્જનમ્ ।। 4.36.
શ્રીરાધિકા બોલી: મારા મનગમતા પ્રશ્નને કહો, જે સર્વ સંદેહ દૂર કરે છે.
સર્વજ્ઞાનાધિદેવશ્ચ શંકરઃ સર્વતત્ત્વવિત્
શંકર સર્વજ્ઞાનના અધિદેવ અને સર્વ તત્વોને જાણનારા છે.
કથં વિભૂતિગાત્રશ્ચ પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિલોચનઃ
કેવી રીતે એ, જેનું શરીર વિભૂતિથી ભરેલું છે, પાંચ મુખ અને ત્રણ આંખો ધરાવે છે?
વૃષેણાટતિ દેવેન્દ્રો વિહાય વરવાહનમ્
દેવતાઓના રાજા ઇન્દ્રે પોતાનું ભવ્ય વાહન છોડી, વાછ પર ફરતો રહે છે.
વહ્નિશુદ્ધાંશુકં ત્યક્ત્વા ધત્તે શાર્દૂલચર્મકમ્
અગ્નિથી શુદ્ધ થયેલા કપડાં ઉતારીને, એ વાઘની ખાલ પહેરે છે.
નાસ્તિ રત્નકિરીટેચ્છા જટાયાં પ્રીતિરુત્તમા
મણિથી શોભતા મુગટની ઈચ્છા નથી, જટામાં જ એનું સર્વોત્તમ આનંદ છે.
ચન્દનાગુરુકસ્તૂરીસુગંધિકુસુમાનિ ચ
ચંદન, અગર, કસ્તૂરી અને સુગંધિત ફૂલો—
એતદ્વેદિતુમિચ્છામિ વ્યાસેન કથય પ્રભો
આનું કારણ હું જાણવું ઈચ્છું છું; હે પ્રભુ, કૃપા કરીને વ્યાસજી દ્વારા મને કહો.
રાધિકાવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ
રાધાજીના વચન સાંભળી મધુસૂદન હળવાશથી સ્મિત કરે છે.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ વિરરામ પૂર્ણતમો ધ્યાત્વા માં મનસા મુદા
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: એ પૂર્ણાત્માએ આનંદપૂર્વક મનથી મારું ધ્યાન કરીને, શાંતિ પામી.
એતસ્મિન્નન્તરે માં ચ દદર્શ પુરતઃ સ્થિતમ્ ।।4.36.૮૦. ન બભૂવ વિતૃષ્ણશ્ચ લોચનાભ્યાં ત્રિલોચનઃ
એ દરમ્યાન, તેણે મને સામે ઊભેલો જોયો; ત્રિનયન પોતાની આંખોથી તૃપ્ત થયો નહીં.
પશ્યન્નિમેષરહિત ઇતિ મત્વા સ્વમાનસે
મનમાં વિચાર્યું: 'એ આંખ મીંચ્યા વિના સતત જુએ છે.'
સહસ્રવદનોઽનન્તો ભાગ્યવાંશ્ચ ચતુર્મુખઃ
હજારો મુખ ધરાવનારો અનંત અને ચાર મુખવાળો સુખી બ્રહ્મા—
પશ્યામિ કિં વા કિં સ્તૌમિ સંપ્રાપ્ય નાથમીદૃશમ્
હવે હું શું જોઉં, કે શું સ્તુતિ કરું, જ્યારે આવો સ્વામી મળ્યો છે?
સ્વ માનસે કુર્વતીદં શંકરે ચ તપસ્વિનિ
આ બધું પોતાના મનમાં અને મહાન તપસ્વી શંકરમાં પણ થયું.
એકૈકવક્ત્રં શુશુભે લોચનૈશ્ચ ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ। બભૂવ તેન તન્નામ પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિલોચનઃ
દરેક મુખ ત્રણ ત્રણ આંખોથી તેજસ્વી લાગતું; એથી એનું નામ પડ્યું—પાંચમુખી ત્રિનયન.
સ્તવનાદધિકપ્રીતિઃ શિવસ્ય દર્શને મમ
મારી શિવજીના દર્શનમાં આનંદ સ્તુતિથી વધુ વધી જાય છે.
ચક્ષૂંષિ ગુણરૂપાણિ તસ્ય બ્રહ્મસ્વરૂપિણઃ
તે બ્રહ્મસ્વરૂપના ગુણ અને રૂપ જ એની આંખો છે.
સત્ત્વાંશેન દૃશા શંભુઃ પશ્યન્પાતિ ચ સાત્ત્વિકાન્
સત્ત્વના ભાગથી, શંભુ પોતાની દૃષ્ટિથી સાત્ત્વિક લોકોની રક્ષા કરે છે.