સુયજ્ઞનૃપતેઃ કન્યાં રત્નમાલાવતીં મુદા
સુયજ્ઞ રાજાના પુત્રી રત્નમાલાવતી સાથે તેણે આનંદપૂર્વક લગ્ન કર્યા.
સ્થાને સ્થાને ચ રહસિ શતવર્ષં તયા સહ
વિવિધ સ્થળોએ અને ગુપ્ત રીતે, તેણે તેની સાથે સો વર્ષ વિતાવ્યા.
કાલાન્તરે સ વિરતો બભૂવ મુનિપુંગવઃ
સમય જતાં, એ મહાન મુનિ વૈરાગી બની ગયો.
ઉત્થાય રાત્રૌ શયનાદ્વિરક્તશ્ચ તપોધનઃ
રાત્રે શયનમાંથી ઉઠીને, એ તપસ્વી વૈરાગ્યથી દૂર ચાલ્યો ગયો.
નિદ્રાં ત્યક્ત્વા ચ તત્કાન્તા ન દૃષ્ટ્વા સ્વામિનં સતી
પત્નીએ ઊંઘ ત્યજી અને પતિને નજરે ન જોઈ, તો એ સતી—
ઉત્તિષ્ઠન્તી નિર્વિશન્તી રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ
એ ઉઠી અને શોધવા લાગી, વારંવાર ઉંચે રડવા લાગી.
આહારં ચ પરિત્યજ્ય પ્રાણાંસ્તત્યાજ સુન્દરી
એ સુંદર સ્ત્રીએ ખોરાક છોડી દીધો અને પોતાનું પ્રાણ ત્યજી દીધું.
તપશ્ચકાર સ મુનિર્ગન્ધમાદનગહ્વરે
એ મુનિ ગંધમાદન પર્વતની ગુફામાં તપ કરવા લાગ્યા.
તં દદર્શ હ દૈવેન રમ્ભા શૃંગારલોલુપા
દૈવક્રમથી, પ્રેમમાં લિપ્ત રંભાએ તેને જોયો.
સા ચ તં કથયામાસ નિર્જને સમુપસ્થિતા 4.30.
પછી, એકાંતમાં નજીક આવી, તેણે તેની સાથે વાત શરૂ કરી.
રમ્ભોવાચ ત્યક્ત્વા કઠોરં રહસિ ભજ માં સુખદાયિકામ્
રંભાએ કહ્યું: એકાંતમાં તું તારો કઠોરપણ છોડ અને મને, આનંદ આપનારને, સ્વીકાર.
ત્વં વરેષુ વરઃ પૃથ્વ્યાં વરારોહા સ્વયંવરા
પૃથ્વી પરના બધા પુરુષોમાં તું શ્રેષ્ઠ છે, અને હું સુંદરતામાં સર્વોપરી છું, પોતે પતિ પસંદ કરનારી છું.
યજ્ઞં કુર્વન્તિ ભૂપાલા ભારતે સ્વર્ગહેતુકમ્
ભારતમાં રાજાઓ સ્વર્ગ માટે યજ્ઞ કરે છે.
સ્તનયોર્યુગ્મમૂર્વોર્મે સુન્દરં મુખપંકજમ્
મારા ઉન્નત સ્તન, પહોળા જાંઘ અને સુંદર કમળ જેવું મુખ—
સ્ત્રીરસઃ સુખસારશ્ચ મુનીનામભિવાઞ્છિતઃ
સ્ત્રીસ્વરૂપનો આનંદ, સુખનો સાર—even ઋષિઓ પણ તેને ઇચ્છે છે.
દેવો વા માનવો વાઽપિ ગન્ધર્વો વાઽથ રાક્ષસઃ
દેવ હોય કે માનવ, ગંધર્વ કે રાક્ષસ—
રહસ્યુપસ્થિતાં કાન્તાં ન ભજેદ્યો જિતેન્દ્રિયઃ
જે પુરુષે ઇન્દ્રિયજય કરીને, એકાંતમાં આવી પ્રિય સ્ત્રીને સ્વીકારતો નથી—
સત્યં તસ્યાશ્ચ વધભાક્તચ્છાપેન પ્રણશ્યતિ
સાચે, તેના શાપથી તે પુરુષ વંચિત રહીને નષ્ટ થાય છે.
યેન ત્યક્તોપસ્થિતા તં યથા પશ્યતિ પુંશ્ચલી
જેમ એક ચંચલ સ્ત્રી, પોતાની પાસે આવનારને ત્યાગનારને જુએ છે—
પરં પ્રિયં ચ સર્વેષાં જારં જાનાતિ પુંશ્ચલી 4.30.
ચંચલ સ્ત્રી હંમેશાં પોતાના પ્રેમીને બધામાં સૌથી વધુ પ્રિય માને છે.
પુંશ્ચલી હિંસ્રજન્તુભ્યો નવઘાતિભ્ય એવ ચ
ચંચલ સ્ત્રી હિંસક પ્રાણીઓ અને નવા હત્યારાથી પણ વધુ ભયંકર છે.
ત્યજ ધ્યાનં મુનિશ્રેષ્ઠ ભુંક્ષ્વેદં તપસઃ ફલમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, ધ્યાન છોડ અને તારા તપનું ફળ ભોગવી લે.
સ રમ્ભાવચનં શ્રુત્વા તામુવાચ ભયાકુલઃ
રંભાના શબ્દો સાંભળી, તે ભયથી વ્યાકુળ થઈને જવાબ આપ્યો.
દેવલ ઉવાચ કુલધર્મોચિતં સત્યં બ્રાહ્મણાનાં તપસ્વિનામ્
દેવલએ કહ્યું: બ્રાહ્મણ અને તપસ્વીઓ માટે યોગ્ય વર્તન એ જ સાચું છે.
ધર્મોઽયં યુક્તકાલે ચ સ્વયોષિતિ રતો દ્વિજઃ
ધર્મ એ છે કે યોગ્ય સમયે દ્વિજ પુરુષ પોતાની પત્ની સાથે સુખ માણે.
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો યો રતઃ પરયોષિતિ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય જો બીજા પુરુષની પત્ની સાથે સંબંધ રાખે—
ગ્રાહ્યા ચોપસ્થિતા સ્ત્રી ચ ગૃહિણા ન તપસ્વિના
ગૃહસ્થ પુરુષ પાસે આવે તેવી સ્ત્રીને તે સ્વીકારી શકે, પણ તપસ્વી એ સ્વીકારી શકતો નથી.
બ્રહ્મા જગદ્વિધાતાઽપિ ન વિરક્તઃ કલત્રવાન્
જગતના સર્જનહાર બ્રહ્મા પણ પત્ની હોય ત્યારે વૈરાગ્ય રાખી શકતા નથી.
સ્વભાર્યાં ચ પરિત્યજ્ય યો ગૃહ્ણાતિ પરસ્ત્રિયમ્ 4.30.
જે પોતાની પત્નીને છોડી, બીજાની પત્ની સાથે સંબંધ બાંધે છે,
ભુવિ નાસ્તિ યશો યસ્ય જીવનં તસ્ય નિષ્ફલમ્
એવા માણસને ધરતી પર કોઈ પ્રતિષ્ઠા મળતી નથી અને તેનું જીવન વ્યર્થ જાય છે.