ઇત્યેવમુક્ત્વા જીવશ્ચ મૌનીભૂતો બભૂવ હ
આવું કહીને જીવ ચૂપ થઈ ગયો.
સ્વાત્મારામો મહાજ્ઞાની જહાર ચેતનામહો 4.24.
મહાન જ્ઞાની, પોતાના આત્મામાં આનંદ પામતો, પોતાની ચેતના ખેંચી લીધી—આ કેટલી અદભુત વાત છે!
ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય પ્રાણાંસ્ત્યક્તું સમુદ્યતઃ
થોડી જ વારમાં ચેતના પાછી મળી અને તેણે પ્રાણ છોડવાની તૈયારી કરી.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર જગામ બ્રાહ્મણોઽર્ભકઃ
એ જ સમયે ત્યાં એક યુવાન બ્રાહ્મણ આવ્યો.
સસ્મિતઃ શ્યામવર્ણશ્ચ પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા
તે હસતો હતો, શ્યામવર્ણનો હતો અને બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી દેખાતો હતો.
દૃષ્ટ્વા તં સંભ્રમેણૈવ દુર્વાસાઃ પ્રણનામ હ
તેને જોઈને દુર્વાસા ભય અને આશ્ચર્યમાં નમસ્કાર કરવા લાગ્યા.
ઉવાચ બ્રાહ્મણવટુર્દત્ત્વા તસ્મૈ સદાશિષમ્
યુવાન બ્રાહ્મણે તેને હંમેશા શુભ આશીર્વાદ આપી, પછી વાત કરી.
શિશુરૂપં ક્ષણં સ્થિત્વા તમુવાચ વિચક્ષણઃ
જાણકાર એ ક્ષણ માટે બાળકનું રૂપ ધારણ કરી, તેને કહ્યું.
શિશુરુવાચ કિં તત્ત્વં ત્વામહં વિપ્ર પૃચ્છામિ શોકકાતરમ્
બાળકે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, દુઃખથી વ્યથિત થયેલા તને હું પૂછું છું, સાચું તત્વ શું છે?
બ્રાહ્મણાનાં તપો ધર્મસ્તપઃસાધ્યં જગત્ત્રયમ્
બ્રાહ્મણોનું તપ એ જ ધર્મ છે; ત્રણેય લોક તપથી પ્રાપ્ત થાય છે.
કા કસ્ય પત્ની કઃ કાન્તઃ કસ્યા વા ભુવનત્રયે
ત્રણે લોકમાં કોણ કોની પત્ની છે? કોણ કોનો પ્રિય છે?
મિથ્યા પત્ની તવેયં ચ ક્ષણાત્તેન ગતાધુના 4.24.
જેને તું તારી પત્ની માને છે, એ તો મૃગજળ જેવી છે; એક પળમાં તને છોડીને ગઈ ગઈ.
એકાનંશા ચ ભગિની વસુદેવસુતા હરેઃ
એ હરિની બહેન, વસુદેવની દીકરી અને એક અંશરૂપ છે.
કલ્પે કલ્પે સુન્દરી સા તવ પત્ની ભવિષ્યતિ
દરેક યુગમાં એ સુંદર સ્ત્રી તારી પત્ની બનશે.
કન્દલી કદલીજાતિર્ભવિષ્યતિ મહીતલે
પૃથ્વી પર એ કેળાની જાતિમાં જન્મ લેશે.
કલ્પાન્તરે શાન્તરૂપા તવ પત્ની ભવિષ્ય તિ
બીજા યુગમાં એ શાંત સ્વરૂપે તારી પત્ની બનશે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા શીઘ્રં ચ વિપ્રરૂપી જનાર્દનઃ
આ રીતે કહીને, જનાર્દન બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરી તરત જ ચાલ્યા ગયા.
મુનિઃ સર્વભ્રમં ત્યક્ત્વા તપસ્યાયાં મનો દધે
મુનિએ બધો ભ્રમ છોડીને તપસ્યામાં મન લગાવ્યું.
દૈત્યસ્તાલવનં ગત્વા બભૂવ ગર્દભાકૃતિઃ
દૈત્ય તાળવનમાં ગયો અને ત્યાં ગધેડાનું રૂપ ધારણ કર્યું.
દૈત્યેન્દ્રો વિષ્ણુચક્રેણ પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા સુવાઞ્છિતમ્
દૈત્યરાજે વિષ્ણુના ચક્રથી ઘાયલ થઈ, પોતાની ઈચ્છાથી પ્રાણ છોડી દીધા.
કાલે તિલોત્તમા ભૂત્વા જગામ સ્વાલયં પુનઃ
સમય આવતા, તે તિલોત્તમા બનીને ફરી પોતાના લોકે ગઈ.
ઇત્યેવં કથિતં શ્રુત્વા શ્રીકૃષ્ણાખ્યાનમુત્તમમ્ 4.24.
આ રીતે શ્રીકૃષ્ણની ઉત્તમ કથા સાંભળી.
વિશેષતસ્તવ મુખે હ્યતીવ સુમનોહરમ્
ખાસ કરીને, તારો ચહેરો તો અત્યંત મોહક છે.
મૃતાયાં મુનિકન્યાયાં શાપાદ્દુર્વાસસો મુનેઃ
મુનિની દીકરીના મૃત્યુનું કારણ દુર્વાસા મુનિનો શ્રાપ હતો.
પપાત ધૌતમૂર્ધ્વાચ્ચ ધાર્યમાણં ચ વાયુના
પવન દ્વારા ઉપર ઉંચકાયેલું અને ધોઈને શુદ્ધ થયેલું તે કપડું નીચે પડી ગયું.
પૃથિવ્યાં પતિતે વસ્ત્રે તપસ્ત્યક્ત્વા મુનીશ્વરઃ
જ્યારે કપડું જમીન પર પડ્યું, ત્યારે મહાન મુનિએ પોતાનું તપ ત્યજી દીધું.
જગામ શોકાવિષ્ટોઽપિ તૂર્ણં જામાતુરાશ્રમમ્
દુઃખથી ઘેરાયેલા હોવા છતાં, તેણે ઝડપથી પોતાના જમાઈના આશ્રમ તરફ રવાના થયો.
ગત્વાઽઽલયસમીપં ચ વિપ્રઃ કાતરમાનસઃ
જ્યારે બ્રાહ્મણ ઘર નજીક પહોંચ્યો, ત્યારે તેના મનમાં ભય છવાઈ ગયો.
શ્વશરસ્ય સ્વરં જ્ઞાત્વા દુર્વાસા ભયવિહ્વલઃ
પિતૃસ્વામીનો અવાજ ઓળખીને દુર્વાસાને ભારે ભય લાગ્યો.
પ્રણમ્ય શ્વશુરં શોકાદ્વિલલાપ ભૃશં પુનઃ
તે પિતૃસ્વામીને વંદન કરીને, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈને ફરીથી ખૂબ રડવા લાગ્યો.