અયિ કિં રૂપમાશ્ચર્યં ગુણો વા તવ દાનવ
અરે દાનવ, તારી આ કેવી અદ્ભુત સુંદરતા કે ગુણ છે?
માં વિસ્મરસિ કાલેન પુરુષઃ ષટ્પદો યથા
તમે સમય જતાં મને ભૂલી જાઓ છો, જેમ માણસ મધમાખીને ભૂલી જાય છે.
સત્સંગમઃ શુભદિને પુણ્યાત્પુણ્યવતાં ભવેત્ 4.23.
શુભ દિવસે સજ્જનોની સંગત પુણ્યવાનને જ મળે છે.
પીયૂષભોજનાત્સ્વર્ગવાસાદપિ ચ દુર્લભઃ
એ તો અમૃત પીવાથી કે સ્વર્ગમાં રહેવાથી પણ દુર્લભ છે.
ક્ષણં તિષ્ઠ મહારાજ પુનરાલિંગનં કુરુ
મહારાજ, થોડી વાર રોકો અને ફરી મને વળગી જાવ.
ઇત્યેવમુક્ત્વા કુલટા કૃત્વા વક્ષસિ સાદરમ્
આ રીતે બોલીને, વેશ્યા એ સન્માનપૂર્વક તેને પોતાના હૃદયે વળગી.
કુલટાલિંગનાલાપાત્સોઽતિકામી બભૂવ હ
વેશ્યાના આલિંગન અને મીઠા વચનોથી તે અત્યંત કામાસક્ત થયો.
પુનશ્ચકાર શૃંગારમસુરોઽષ્ટવિધં મુને
પછી એ દાનવે ફરીથી આઠ પ્રકારના શૃંગાર કર્યા, હે મુનિ.
નખદન્તકરૈઃ ક્રીડાં ચકાર વિવિધાં પુનઃ મુનેર્દુર્વાસસસ્તેન ધ્યાનભઙ્ગો બભૂવ હ
એણે નખ અને દાંતથી અનેક રમતો કરી; તેના કારણે મુનિ દુર્વાસાસનું ધ્યાન ભંગાયું.
અદૃષ્ટસ્ય તયોસ્તત્ર વલ્મીકાચ્છાદિતસ્ય ચ
ત્યાં, બંને અજાણ્યા અને વામણાના ઢાંકણામાં છુપાયેલા હતા.
ધ્યાયતશ્ચરણાંભોજં કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ કામાત્મનોર્ન હિ જ્ઞાનં કામેન હતચેતસોઃ
કૃષ્ણ ભગવાનના પાદપદ્મનું ધ્યાન કરતાં, કામવશ થયેલા લોકોનું જ્ઞાન નષ્ટ થઈ જાય છે.
સહસા ચેતનાં પ્રાપ્ય પ્રજ્વલન્બ્રહ્મતેજસા
હઠાત જાગૃતિ આવી અને બ્રહ્મતેજથી તેજસ્વી બન્યા.
દિવાનિશં ન જાનન્તૌ સંયુક્તૌ કામમોહિતૌ 4.23.
કામમોહમાં બંને એકબીજામાં લીન રહી, દિવસ કે રાત શું છે એ જાણ્યા જ નહીં.
ઉવાચ તૌ વિહારાન્તે રક્તપઙ્કજલોચનઃ
રમણના અંતે, કમળ જેવી લાલ આંખો ધરાવનાર એ બંનેને બોલ્યો.
દુર્વાસા ઉવાચ ભક્તપ્રધાનસ્ય બલેઃ પુત્રઃ પશુસમપ્રભઃ
દુર્વાસાએ કહ્યું: ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બલિના પુત્રની કાંતિ પશુ જેવી છે.
દેવો વા માનવો વાઽપિ દૈત્યગન્ધર્વરાક્ષસાઃ
દેવ, માનવ, દૈત્ય, ગંધર્વ કે રાક્ષસ —
જ્ઞાનલજ્જાવિહીના ચ ખરજાતિર્વિશેષતઃ
જ્ઞાન અને લાજથી વંચિત, ખાસ કરીને ગધેડા જેવા.
તિલોત્તમે ત્વમુત્તિષ્ઠ લજ્જાહીના ચ પુંશ્ચલી
પણ તું, તિલોત્તમા, ઊભી થા—લાજ વગરની અને ચંચલ સ્ત્રી.
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ મુનિસ્તસ્થૌ તત્ર રુષા જ્વલન્
આ રીતે કહીને, તે મુનિ ત્યાં ગુસ્સાથી ઊભા રહ્યા.
સાહસિક ઉવાચ હુતાશનસ્ત્વં સૂર્યશ્ચ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તકારકઃ
સાહસિકએ કહ્યું: તમે અગ્નિ છો, અને સૂર્ય પણ, સૃષ્ટિ, સ્થિતિ અને સંહારના કારણ છો.
ક્ષમાપરાધં ભગવન્કૃપાં કુરુ કૃપાનિધે
હે ભગવાન, મારી ભૂલ માફ કરો; દયાના સાગર, કૃપા કરો.
ઇત્યેવમુક્ત્વા દૈત્યેન્દ્રો રુરોદોચ્ચૈઃ પુરો મુનેઃ
આ રીતે કહીને, દૈત્યરાજે મુનિ સામે જોરથી રડ્યા.
તિલોત્તમોવાચ વિધિસૃષ્ટૌ ચ સર્વેષાં મૂઢા સ્ત્રીજાતિરેવ ચ ।। 4.23.
તિલોત્તમાએ કહ્યું: વિધિના બનાવેલી સૃષ્ટિમાં, બધામાં સ્ત્રીજાત જ સૌથી મૂર્ખ છે.
તતોઽતિમત્તા કુલટા સદા કામાતુરા પરા
એથી, ચંચલ સ્ત્રી હંમેશા કામમાં અતિશય મગ્ન રહે છે.
ઇત્યુક્ત્વા રોદનં કૃત્વા જગામ શરણં મુનેઃ તયોર્દૃષ્ટ્વા ચ વૈકલ્યં બભૂવ કરુણા મુનેઃ
આ રીતે કહીને અને રડીને, તે મુનિની શરણે ગઈ; એમની હાલત જોઈને મુનિનું મન દયાથી પિઘળી ગયું.
દુર્વાસા ઉવાચ સત્કીર્તિરપકીર્તિર્વા પ્રાક્તનપ્રભવા ધ્રુવમ્
દુર્વાસાએ કહ્યું: સારા કે ખરાબ નામ, બંને પૂર્વકર્મથી જ મળે છે.
વિષ્ણુભક્તબલેઃ પુત્રઃ સદ્વંશપ્રભવો જનઃ
બલિનો પુત્ર, જે વિષ્ણુભક્ત છે અને સારા કુળમાં જન્મેલો છે—
જનકસ્ય સ્વભાવો હિ જન્યે તિષ્ઠતિ નિશ્ચિતમ્
પિતાનું સ્વભાવ સંતાનમાં ચોક્કસ રહે છે.
સંપ્રાપ્ય ગાર્દભીં યોનિં વત્સ નિર્વાણતાં વ્રજ
ગાધેડીની યોનિ મળ્યા પછી, બાલક, તું મોક્ષ પામશે.
વૃન્દારણ્યં તાલવનં વ્રજ શીઘ્રં વ્રજાન્તિકમ્
વૃંદાવનના તાળવનમાં, ઝડપથી વ્રજની નજીક જઈને રહે.