પૂર્વજારં પતિં પુત્રં ભ્રાતરં પિતરં પ્રસૂમ્
એના પૂર્વ પ્રેમી, પતિ, પુત્ર, ભાઈ, પિતા અને માતા—
ન દાનેન ન માનેન સત્યેન સ્તવનેન વા
ન દાનથી, ન સન્માનથી, ન સત્યથી, ન સ્તુતિથી,
શયને ભોજને ચાપિ સ્વપ્ને જ્ઞાને દિવાનિશમ્
શયનકક્ષામાં, ભોજન સમયે, સપનામાં, જ્ઞાનમાં, દિવસ-રાત,
શૃઙ્ગારનિપુણાનાં ચ ધ્યાનસાધ્યા ચિરં પરમ્
પ્રેમકૌશલ્ય ધરાવનારાઓ માટે પણ, એમના પર ધ્યાન લાંબા સમય પછી જ સ્થિર થાય છે.
સર્વાસાં કુલટાનાં ચ ચરિત્રં કથિતં મયા 4.23.
બધી દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રીઓનું વર્તન મેં અહીં વર્ણવ્યું છે.
મમ સન્તિ પ્રિયતરા ગન્ધર્વેષુ સુરેષુ ચ
ગંધર્વો અને દેવોમાં પણ મારા માટે કેટલાંક વધારે પ્રિય છે.
વિશેષતઃ શશધરે સ્નેહો મે વિદ્યતે પરઃ
ખાસ કરીને, ચંદ્રમાં મારું સૌથી ઊંડું સ્નેહ છે.
પ્રિયો મે કામસદૃશો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ
મારો પ્રિય કામદેવ જેવો છે; એવો ન તો પહેલાં થયો છે, ન તો પછી થશે.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વમાત્મનો યોષિતામપિ
આ રીતે, મારા અને સ્ત્રીઓના વિષયમાં બધું કહી દીધું છે.
ચન્દ્રસ્થાનાત્તવ સ્થાનં સમાગત્ય સુનિશ્ચિતમ્
ચંદ્રના સ્થાનથી તારો સ્થાન ચોક્કસપણે મળીને આવ્યું છે.
શ્રુત્વૈવં બલિપુત્રશ્ચ જહાસોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ
આ સાંભળીને બલિના પુત્રે ઉંચે અવાજે વારંવાર હસ્યો.
છલેન દર્શયામાસ કઠિનં સ્તનયોર્યુગમ્
તેણી ચાલાકીથી પોતાના કઠોર સ્તન દેખાડ્યા.
શ્રોણીં સુકઠિનાં રમ્યાં રમ્ભાસ્તમ્ભવિનિન્દિનીમ્
તેણીનું કટિપ્રદેશ એટલું સુંદર અને મજબૂત હતું કે કેળાના થાંભલાને પણ શરમાવે.
તસ્ય રૂપં ચ વેષં ચ દર્શંદર્શં પુનઃપુનઃ 4.23.
તે વારંવાર તેના રૂપ અને વસ્ત્ર પર નજર નાખતો રહ્યો.
અતિકામાતુરાં દૃષ્ટ્વા સુપ્રાજ્ઞો બલિનન્દનઃ
તેણે જ્યારે તેને કામવશ થયેલી જોઈ, ત્યારે બુદ્ધિશાળી બલિનંદન—
સાહસિક ઉવાચ કાર્યાન્તરં કરિષ્યામિ સુચિરં સ્થાતુમક્ષમઃ
સાહસી બોલ્યો: 'હું બીજું કામ કરીશ; અહીં લાંબો સમય રહી શકતો નથી.'
કામિનીષુ બલાત્કારો ન ધર્મો ધર્મિણાં પ્રિયે
કામિની પર બળજબરી કરવી ધર્મી લોકોની રીત નથી, પ્રિયે.
શૃઙ્ગારં દેહિ વા ગચ્છ રતિં કર્તું સુરાન્તિકે
મને પ્રેમ આપ અથવા દેવીઓની સામે જઈ આનંદ માણ.
દાનવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા
દાનવના શબ્દો સાંભળતાં જ તેણીનો ગળો, હોઠ અને જીભ સુકાઈ ગઈ.
તિલોત્તમોવાચ કથમેવં બ્રૂહિ ત્વં મે કાન્તઃ પ્રાણાધિકઃ પ્રિયઃ
તિલોત્તમાએ કહ્યું: 'તમે મને, તમારા પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિયને, આવું કેમ બોલો છો?'
ત્વામેવં વિમુખં કૃત્વા યામિ ચન્દ્રાન્તિકં યદિ
હું તમને આવી રીતે મુકી ચંદ્ર પાસે જઇશ તો—
અવમન્ય સ્ત્રિયં મૂઢો યો યાતિ પુરુષાધમઃ
જે મૂર્ખ સ્ત્રીને અવગણે છે અને ચાલ્યો જાય છે, એ પુરુષોમાં સૌથી નીચો છે.
તિલોત્તમાવચઃ શ્રુત્વા જહાસ બલિનન્દનઃ 4.23.
તિલોત્તમાના શબ્દો સાંભળીને બલિનંદન હસ્યો.
ભાવં વિજ્ઞાય ભાવજ્ઞઃ કામશાસ્ત્રવિશારદઃ
તેના ભાવ સમજીને, પ્રેમવિદ્યામાં નિપુણ બલિનંદને તેનું મન જાણ્યું.
જગામ ચ તયા સાર્ધં ગન્ધમાદનગહ્રરમ્
તે તિલોત્તમાને લઈને ગંધમાદન ગુફામાં ગયો.
સંસ્થાપ્ય રત્નદીપાંશ્ચ ધૂપં ચ સુમનોહરમ્
તેણે રત્નથી શોભતા દીવા અને સુગંધિત ધૂપ ગોઠવ્યા.
નાનાપ્રકારશૃઙ્ગારં ચકાર કામમોહિતઃ
કામથી મોહિત થઈને તેણે અનેક પ્રકારના પ્રેમલિલા કર્યા.
વિપરીતરતૌ તુષ્ટા બભૂવ રસિકેશ્વરી
વિપરીત મિલનથી રસિકેશ્વરી તૃપ્ત થઈ.
તિલોત્તમા કામભાવાદ્બલિપુત્રમુવાચ હ
તિલોત્તમા કામના ભાવથી બલિના પુત્રને બોલી.
તિલોત્તમોવાચ એવંભૂતં શુભદિનં કદા મે ભવિતા પુનઃ
તિલોત્તમાએ કહ્યું: આવો શુભ દિવસ ફરી ક્યારે આવશે મારા જીવનમાં?