સર્વેષામપિ દુર્જ્ઞેયં ચરિતં યોષિતામપિ
સ્ત્રીઓનું વર્તન બધાને સમજવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે.
વેદવેદાઙ્ગશાસ્ત્રાન્તં સર્વં જાનાતિ પંડિતઃ
પંડિત માણસ વેદ, વેદાંગ અને શાસ્ત્રનો અંત સુધી બધું જાણે છે.
વિષાદપ્યપ્રિયો વૃદ્ધો રત્નાદપિ ચ યોષિતામ્
ઝેર કરતાં પણ વૃદ્ધ પુરુષ સ્ત્રીઓને વધુ અપ્રિય લાગે છે, અને સ્ત્રીઓ માટે રત્નો બધાથી વધારે પ્રિય હોય છે.
યુવાનં સુન્દરં દૃષ્ટ્વા હ્યાર્તા ભવતિ પુંશ્ચલી
જ્યારે દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રી યુવાન અને સુંદર પુરુષને જુએ છે, ત્યારે એના મનમાં બેચેની થાય છે.
નિમેષરહિતા તસ્ય લોચનાભ્યાં પિબેન્મુખમ્ 4.23.
એ સ્ત્રી આંખ પણ ન ઝપકાવી, એના ચહેરા તરફ સતત જુએ છે.
મનોઽતિલોલમસ્થૈર્યં સર્વાઙ્ગાનિ ચકમ્પિરે
એના મનમાં ભારે અશાંતિ અને અસ્થિરતા થાય છે, અને એના આખા શરીરમાં કંપન થાય છે.
સંપ્રાપ્ય તં ચેદ્રહસિ સાઽઽલાપં કુરુતે સ્ફુટમ્
જો એને એ પુરુષ એકાંતમાં મળે, તો એ ખુલ્લેઆમ વાત કરે છે.
તથા યદિ વશં કર્તું ન શશાક જિતેન્દ્રિયમ્
જો એ પુરુષ પોતાના ઇન્દ્રિયોને જીતેલો હોય અને એના વશમાં ન થાય,
દુઃસાધ્યે નાયકે દુઃખં ભવેદાજન્મજન્મનિ
તો એવા દુષ્કર પુરુષ સાથે એ સ્ત્રીને દરેક જન્મમાં દુઃખ જ રહે છે.
પુંશ્ચલીનામપ્રિયઃ કઃ કઃ પ્રિયો વા મહીતલે
દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રીઓને કોણ અપ્રિય છે અને કોણ એમને પ્રિય છે?
પૂર્વજારં પતિં પુત્રં ભ્રાતરં પિતરં પ્રસૂમ્
એના પૂર્વ પ્રેમી, પતિ, પુત્ર, ભાઈ, પિતા અને માતા—
ન દાનેન ન માનેન સત્યેન સ્તવનેન વા
ન દાનથી, ન સન્માનથી, ન સત્યથી, ન સ્તુતિથી,
શયને ભોજને ચાપિ સ્વપ્ને જ્ઞાને દિવાનિશમ્
શયનકક્ષામાં, ભોજન સમયે, સપનામાં, જ્ઞાનમાં, દિવસ-રાત,
શૃઙ્ગારનિપુણાનાં ચ ધ્યાનસાધ્યા ચિરં પરમ્
પ્રેમકૌશલ્ય ધરાવનારાઓ માટે પણ, એમના પર ધ્યાન લાંબા સમય પછી જ સ્થિર થાય છે.
સર્વાસાં કુલટાનાં ચ ચરિત્રં કથિતં મયા 4.23.
બધી દુશ્ચરિત્ર સ્ત્રીઓનું વર્તન મેં અહીં વર્ણવ્યું છે.
મમ સન્તિ પ્રિયતરા ગન્ધર્વેષુ સુરેષુ ચ
ગંધર્વો અને દેવોમાં પણ મારા માટે કેટલાંક વધારે પ્રિય છે.
વિશેષતઃ શશધરે સ્નેહો મે વિદ્યતે પરઃ
ખાસ કરીને, ચંદ્રમાં મારું સૌથી ઊંડું સ્નેહ છે.
પ્રિયો મે કામસદૃશો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ
મારો પ્રિય કામદેવ જેવો છે; એવો ન તો પહેલાં થયો છે, ન તો પછી થશે.
ઇત્યેવં કથિતં સર્વમાત્મનો યોષિતામપિ
આ રીતે, મારા અને સ્ત્રીઓના વિષયમાં બધું કહી દીધું છે.
ચન્દ્રસ્થાનાત્તવ સ્થાનં સમાગત્ય સુનિશ્ચિતમ્
ચંદ્રના સ્થાનથી તારો સ્થાન ચોક્કસપણે મળીને આવ્યું છે.
શ્રુત્વૈવં બલિપુત્રશ્ચ જહાસોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ
આ સાંભળીને બલિના પુત્રે ઉંચે અવાજે વારંવાર હસ્યો.
છલેન દર્શયામાસ કઠિનં સ્તનયોર્યુગમ્
તેણી ચાલાકીથી પોતાના કઠોર સ્તન દેખાડ્યા.
શ્રોણીં સુકઠિનાં રમ્યાં રમ્ભાસ્તમ્ભવિનિન્દિનીમ્
તેણીનું કટિપ્રદેશ એટલું સુંદર અને મજબૂત હતું કે કેળાના થાંભલાને પણ શરમાવે.
તસ્ય રૂપં ચ વેષં ચ દર્શંદર્શં પુનઃપુનઃ 4.23.
તે વારંવાર તેના રૂપ અને વસ્ત્ર પર નજર નાખતો રહ્યો.
અતિકામાતુરાં દૃષ્ટ્વા સુપ્રાજ્ઞો બલિનન્દનઃ
તેણે જ્યારે તેને કામવશ થયેલી જોઈ, ત્યારે બુદ્ધિશાળી બલિનંદન—
સાહસિક ઉવાચ કાર્યાન્તરં કરિષ્યામિ સુચિરં સ્થાતુમક્ષમઃ
સાહસી બોલ્યો: 'હું બીજું કામ કરીશ; અહીં લાંબો સમય રહી શકતો નથી.'
કામિનીષુ બલાત્કારો ન ધર્મો ધર્મિણાં પ્રિયે
કામિની પર બળજબરી કરવી ધર્મી લોકોની રીત નથી, પ્રિયે.
શૃઙ્ગારં દેહિ વા ગચ્છ રતિં કર્તું સુરાન્તિકે
મને પ્રેમ આપ અથવા દેવીઓની સામે જઈ આનંદ માણ.
દાનવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા
દાનવના શબ્દો સાંભળતાં જ તેણીનો ગળો, હોઠ અને જીભ સુકાઈ ગઈ.
તિલોત્તમોવાચ કથમેવં બ્રૂહિ ત્વં મે કાન્તઃ પ્રાણાધિકઃ પ્રિયઃ
તિલોત્તમાએ કહ્યું: 'તમે મને, તમારા પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિયને, આવું કેમ બોલો છો?'