સ્વેચ્છામયં ગુણાતીતં જ્યોતીરૂપં સનાતનમ્ સર્વેષાં દુર્લભાં નીતિં નીતિશાસ્ત્રવિશારદઃ
તે પોતાની ઈચ્છાથી રચાયેલો, ગુણોથી પર, પ્રકાશરૂપ, શાશ્વત, સર્વે માટે દુર્લભ આચરણ ધરાવતો અને નીતિશાસ્ત્રમાં પારંગત હતો.
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ
શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું:
આરાધ્યઃ કશ્ચ કા પૂજા કિં ફલં પૂજને ભવેત્
કોણ આરાધ્ય છે, કેવી પૂજા કરવી, અને પૂજાનો ફળ શું મળે?
દેવે રુષ્ટે ભવેત્કિં વા પૂજાયાઃ પ્રતિબન્ધકે 4.21.
દેવતા રુષ્ટ થાય તો પૂજામાં શું અવરોધ આવે?
કાચિદ્દદાત્યત્ર ફલં પરત્રેહ ન કાચન
શું અહીં કરેલી પૂજાથી આ લોક કે પરલોકમાં ફળ મળે છે કે નહીં?
અવેદવિહિતા પૂજા સર્વહાનિકરણ્ડિકા
જે પૂજા વેદમાં નિર્દિષ્ટ નથી, તે સર્વ નુકસાનનું કારણ બને છે.
દૃષ્ટો દેવસ્ત્વયા કસ્મિન્પૂજેયં ચાનુસારિણી
તમે કયા દેવતાને જોયા છે અને આ પૂજા કોને કરવી જોઈએ?
સાક્ષાદ્ભુઙ્ક્તે ચ યો દેવઃ સુપ્રશસ્તં તદર્ચનમ્
જે પૂજામાં દેવતા સ્વયં પ્રત્યક્ષ રીતે ભોગ ગ્રહણ કરે, એ પૂજા સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે.
બ્રાહ્મણે પરિતુષ્ટે ચ સંતુષ્ટાઃ સર્વદેવતાઃ
જ્યારે બ્રાહ્મણ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે બધા દેવતાઓ પણ ખુશ થાય છે.
પૂજિતા બ્રાહ્મણા યેન પૂજિતાઃ સર્વદેવતાઃ
જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે છે, એ બધા દેવતાઓની પણ પૂજા કરે છે.
ભસ્મીભૂતં ચ નૈવેદ્યં પૂજનં નિષ્ફલં ભવેત્
જ્યારે નૈવેદ્ય રાખેલું બળી જાય છે, ત્યારે પૂજા વ્યર્થ થઈ જાય છે.
તુષ્ટો દેવો વરં દત્ત્વા પ્રયાતિ ચ સ્વમન્દિરમ્
પ્રસન્ન દેવતા આશીર્વાદ આપી પોતાના ધામે પરત જાય છે.
દત્તાપહારી દેવસ્વં ભુક્ત્વા ચ નરકં વ્રજેત્
જે વ્યક્તિ દાનમાં આપેલું કે દેવતાનું વસ્તુ ચોરીને ભોગવે છે, એ ભોગવીને પછી નરકમાં જાય છે.
પ્રશસ્તં સર્વદેવેષુ વિષ્ણુનૈવેદ્યભોજનમ્ 4.21.
બધા દેવતાઓમાં, વિષ્ણુને ધરાવેલું ભોજન સૌથી વધારે પ્રશંસિત છે.
સર્વેષાં ચ ક્રમમિદં બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ
આ ક્રમ બધાને માટે છે, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોને માટે.
ભુક્ત્વા વિપ્રમુખે દેવાસ્તુષ્ટાઃ સ્વર્ગં પ્રયાન્તિ ચ
બ્રાહ્મણની સામે ભોજન લીધા પછી દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે અને સ્વર્ગે જાય છે.
પ્રશસ્તફલદાતૄણામિહ લોકે પરત્ર ચ
જે લોકો શ્રેષ્ઠ ફળ આપે છે, તેમને એ ફળ આ દુનિયામાં અને પરલોકમાં મળે છે.
સર્વેષાં કર્મણાં સારં વિપ્રતુષ્ટિશ્ચ દક્ષિણા
બધા કર્મોનું સાર એ છે કે બ્રાહ્મણ પ્રસન્ન થાય અને દાન મળે.
પાદેષુ સર્વતીર્થાનિ પુણ્યાનિ પાદધૂલિષુ
બધા તીર્થો પગ પાસે છે અને બધા પુણ્ય પગની ધૂળમાં છે.
તત્સ્પર્શાત્સર્વતીર્થેષુ સ્નાનજન્યફલં લભેત્
એના સ્પર્શથી બધા તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનું ફળ મળે છે.
સપ્તજન્મકૃતાત્પાપાન્મુચ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ
સાત જન્મના પાપો પણ દૂર થઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે
જે બધા તીર્થોમાં સ્નાન કરે છે, એ બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.
દર્શનાન્મુચ્યતે પાપાદિતિ વેદે નિરૂપિતમ્
માત્ર દર્શનથી પાપો દૂર થાય છે—વેદમાં આવું કહ્યું છે.
પ્રિયાઃ પ્રાણાધિકા વિષ્ણોર્યે વિપ્રા હરિસેવિનઃ 4.21.
જે બ્રાહ્મણો હરિની સેવા કરે છે, એ વિષ્ણુને પોતાના પ્રાણથી પણ વધારે પ્રિય છે.
યેષાં પાદાબ્જરજસા સદ્યઃ પૂતા વસુન્ધરા
જેઓના કમળ જેવા પગની ધૂળથી ધરતી તરત પવિત્ર થઈ જાય છે.
તેષાં ચ સ્પર્શમાત્રેણ તીર્થપાપં પ્રણશ્યતિ
માત્ર એમના સ્પર્શથી તીર્થોના પાપો નાશ પામે છે.
દર્શનાત્સ્પર્શનાચ્ચૈવ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે
જે કોઈ તેમને જુએ છે અથવા સ્પર્શ કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.
હરિદાસસ્ય વિપ્રસ્ય તત્પુણ્યં દર્શનાલ્લભેત્
હરિના એવા ભક્ત બ્રાહ્મણને જોવાથી, એના પુણ્યને પણ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
ઉચ્છિષ્ટભોજનાત્તેષાં હરેર્દાસ્યં લભેન્નરઃ
એવા ભક્તોના બચેલા ભોજનને ખાવાથી, માણસને હરિની સેવા કરવાની ભાવના મળે છે.
પુરીષસદૃશં વસ્તુ જલં મૂત્રસમં ભવેત્
કોઈ વસ્તુના મૂલ્યનું કોઈ મહત્વ નથી, અને પાણી પણ મૂત્ર જેટલું જ ગણાય છે.