અથ વા તે પ્રવક્ષ્યામિ પરં હેત્વન્તરં શૃણુ
હવે હું તને એક વધુ ઉત્તમ કારણ કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
રાધાષોડશનામ્નાં ચ વૃન્દાનામ શ્રુતૌ શ્રુતમ્
શાસ્ત્રોમાં રાધાના સોળ નામો અને વૃંદાના નામો વિશે સાંભળવામાં આવ્યું છે.
ગોલોકે પ્રીતયે તસ્યાઃ કૃષ્ણેન નિર્મિતં પુરા
ગોલોકમાં, રાધાજીની પ્રસન્નતા માટે શ્રીકૃષ્ણે એ નામો પ્રાચીનકાળે રચ્યાં હતાં.
નારદ ઉવાચ તાનિ મે વદ શિષ્યાય શ્રોતું કૌતૂહલં મમ
નારદે કહ્યું: ગુરુદેવ, હું તમારો શિષ્ય છું અને મને આ વિષયમાં ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે, કૃપા કરીને એ નામો મને કહો.
શ્રુતં નામ્નાં સહસ્રં ચ સામવેદે નિરૂપિતમ્
સામવેદમાં એ નામોના હજાર નામોનું વર્ણન અને સ્થાપન થયેલું છે.
અભ્યંતરાણિ તેષાં વા તદન્યાન્યેવ મે વિભો
પ્રભુ, એ નામો એમના આંતરિક નામો છે કે એ સિવાય પણ બીજાં નામો છે?
નામાનિ તેષાં વ્યુત્પત્તિં સર્વેષાં દુર્લભાનિ ચ
એ બધા નામો અને એમની ઉત્પત્તિ જાણવી ખૂબ જ દુર્લભ છે.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ કૃષ્ણપ્રાણાધિકા કૃષ્ણપ્રિયા કૃષ્ણસ્વરૂપિણી ।। 4.17.
શ્રીનારાયણે કહ્યું: રાધા કૃષ્ણને જીવનથી પણ વધુ પ્રિય છે, કૃષ્ણની પ્રિય છે અને કૃષ્ણના સ્વરૂપ જેવી છે.
કૃષ્ણવામાંગસંભૂતા પરમાનન્દરૂપિણી
તે કૃષ્ણના ડાબા ભાગમાંથી પ્રગટ થયેલી છે અને પરમ આનંદનું સ્વરૂપ ધરાવે છે.
ચન્દ્રાવતી ચન્દ્રકાન્તા શતચન્દ્રનિભાનના
તે ચંદ્રાવતી, ચંદ્રકાંતા છે અને તેનો મુખમંડળ સો ચાંદની જેમ તેજસ્વી છે.
રાધેત્યેવં ચ સંસિદ્ધા રાકારો દાનવાચકઃ
તે રાધા તરીકે પૂર્ણતાએ પામી છે; 'રા' અક્ષરનો અર્થ આપવું થાય છે.
રાસેશ્વરસ્ય પત્નીયં તેન રાસેશ્વરી સ્મૃતા
તે રાસના સ્વામીની પત્ની છે, તેથી તેને રાસેશ્વરી કહેવાય છે.
સર્વાસાં રસિકાનાં ચ દેવીનામીશ્વરી પરા
તે સર્વે દેવીઓ અને રસિકો વચ્ચે સર્વોચ્ચ ઇશ્વરી છે.
પ્રાણાધિકા પ્રેયસી સા કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ
તે કૃષ્ણ પરમાત્માની પ્રિય, જીવનથી પણ વધુ પ્રિય પ્રेयસી છે.
કૃષ્ણસ્યાતિપ્રિયા કાન્તા કૃષ્ણો વાઽસ્યાઃ પ્રિયઃ સદા
તે કૃષ્ણની અત્યંત પ્રિય સખી છે અને કૃષ્ણ પણ હંમેશાં તેની પ્રિય છે.
કૃષ્ણરૂપં સન્નિધાતું યા શક્તા ચાવલીલયા
તે પોતાની લીલાથી કૃષ્ણના સ્વરૂપને પ્રગટ કરી શકે છે.
વામાઙ્ગાર્ધેન કૃષ્ણસ્ય યા સંભૂતા પરા સતી
તે પરમ અને પવિત્ર છે, કૃષ્ણના ડાબા ભાગમાંથી જન્મેલી છે.
પરમાનન્દરાશિશ્ચ સ્વયં મૂર્તિમતી સતી 4.17.
તે પોતે પરમ આનંદના મહાસાગરની મૂર્તિરૂપ છે.
કૃષિર્મોક્ષાર્થવચનો ન એવોત્કૃષ્ટવાચકઃ
‘કૃષિર’ શબ્દે મુક્તિનો અર્થ બતાવવામાં આવ્યો છે, પણ એ સીધો સર્વોચ્ચનો અર્થ આપતો નથી.
અસ્તિ વૃન્દાવનં યસ્યાસ્તેન વૃન્દાવની સ્મૃતા
જેમાં વૃંદાવન છે, તેને વૃંદાવની કહેવાય છે.
સંઘઃ સખીનાં વૃન્દઃ સ્યાદકારોઽપ્યસ્તિવાચકઃ
સખીઓનો સમૂહ ‘વૃંદ’ કહેવાય છે, અને ‘અ’ અક્ષર પણ એનો સૂચક છે.
વૃન્દાવને વિનોદશ્ચ સોઽસ્યા હ્યસ્તિ ચ તત્ર વૈ
વૃંદાવનમાં આનંદ છે, અને એ આનંદ પણ એના માટે જ છે.
નખચન્દ્રાવલીવક્રચન્દ્રોઽસ્તિ યત્ર સંતતમ્
જ્યાં હંમેશા નખચંદ્રની પાંખડી અને વાંકું ચાંદ રહે છે.
ચન્દ્રતુલ્યા કાન્તિરસ્તિ સદા યસ્યા દિવાનિશમ્
જેની કાંતિ દિવસ-રાત ચાંદની જેવી જ છે.
શરચ્ચન્દ્રપ્રભા યસ્યાશ્ચાનનેઽસ્તિ દિવાનિશમ્
જેના મુખ પર હંમેશા શરદપૂનમના ચંદ્ર જેવી કાંતિ રહે છે.
ઇદં ષોડશનામોક્તમર્થવ્યાખ્યાનસંયુતમ્
આ રીતે અર્થ સહિતના શોડશ નામો કહેવામાં આવ્યા.
બ્રહ્મણા ચ પુરા દત્તં ધર્માય જનકાય મે
આ પહેલાં બ્રહ્માજીએ મારા પિતાને ધર્મ માટે આપ્યું હતું.
પુષ્કરે ચ મહાતીર્થે પુણ્યાહે દેવસંસદિ 4.17.
પુષ્કર મહાતીર્થ પર, પવિત્ર દિવસે, દેવોની સભામાં.
ઇદં સ્તોત્રં મહાપુણ્યં તુભ્યં દત્તં મયા મુને
મુને, આ મહાપુણ્યમય સ્તોત્ર મેં તને આપ્યું છે.
યાવજ્જીવમિદં સ્તોત્રં ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ
જે મનુષ્ય આ સ્તોત્રને જીવનભર ત્રણ સંધ્યા સમયે પઢે છે,