પુત્રાનિવ પ્રજાઃ સર્વાઃ પાલયામાસ ધાર્મિકઃ
તે ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ પોતાની પ્રજાને પોતાના સંતાન સમાન સંભાળી હતી.
કૃત્વા નાનાવિધં પુણ્યં ફલકાઙ્ક્ષી ન ચ સ્વયમ્
તે વિવિધ પ્રકારના પુણ્યકર્મો કરતો, પણ ક્યારેય તેના ફળની ઇચ્છા કરતો નહોતો.
કેદારતુલ્યો રાજેન્દ્રો ન ભૂતો ભવિતા પુનઃ
રાજા ખેતર જેવો હતો; એવો ન તો પહેલાં થયો હતો, ન તો ફરી થશે.
જૈગીષવ્યોપદેશેન જગામ તપસે વનમ્
જયગીષવ્યના ઉપદેશથી તે તપ માટે જંગલમાં ગયો.
શશ્વત્સુદર્શનં ચક્રમસ્તિ યત્સન્નિધૌ મુને
મુનિ, ત્યાં હંમેશાં સુદર્શન ચક્ર હાજર રહે છે.
કેદારં નામ તીર્થં ચ તન્નામ્ના ચ બભૂવ હ
ત્યાં 'કેદાર' નામનું પવિત્ર સ્થાન ઊભું થયું.
કમલાંશા તસ્ય કન્યા નામ્ના વૃન્દા તપસ્વિની
કમળા (લક્ષ્મી)ના અંશરૂપે તેની દીકરીનું નામ વૃંદા હતું, જે મહાન તપસ્વિ હતી.
દત્તો દુર્વાસસા તસ્યૈ હરેર્મન્ત્રઃ સુદુર્લભઃ
દુર્વાસાએ તેને હરિનો દુર્લભ મંત્ર આપ્યો હતો.
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તેપે સુનિર્જને 4.17.
તેણે સાઠ હજાર વર્ષ સુધી એકાંતમાં તપ કર્યું.
પ્રસન્નવદનઃ શ્રીમાન્વરં વૃણ્વિત્યુવાચ સઃ
પ્રસન્ન ચહેરે તે તેજસ્વીએ કહ્યું: 'માગ, તને શું વરદાન જોઈએ?'
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ સા સદ્યઃ કામબાણપ્રપીડિતા
કામદેવના બાણથી પીડાઈને તે તરત બેભાન થઈ ગઈ.
ઓમિત્યુક્ત્વા ચ રહસિ ચિરં રેમે તયા સહ
રહસ્યમાં 'ઓમ' ઉચ્ચારી, તેણે લાંબા સમય સુધી તેની સાથે વિહાર કર્યો.
રાધા સમા સા સૌભાગ્યાદ્ગોપીશ્રેષ્ઠા બભૂવ હ
સૌભાગ્યથી તે રાધાજી સમાન, ગોપીઓમાં શ્રેષ્ઠ બની.
વૃન્દયાઽત્ર કૃતા ક્રીડા તેન વા મુનિપુંગવ
મુનિશ્રેષ્ઠ, ત્યાં વૃંદાએ તેની સાથે રમણ કર્યું.
યેન વૃન્દાવનં નામ નિબોધ કથયામિ તે
જેના કારણે તેનું નામ 'વૃંદાવન' પડ્યું, એ વાત હું તને કહું છું, સાંભળ.
તુલસીવેદવત્યૌ ચ વિરક્તે ભવકર્મણિ
તુલસી અને વેદવતી, બંને સંસારના કાર્યોમાંથી નિરલિપ્ત હતી.
દૈવાદ્દુર્વાસસઃ શાપાત્પ્રાપ્ય શઙ્ખાસુરં પ્રતિ
દુર્વાસાના શાપ અને ભાગ્યવશાત્, તેણે શંખાસુરને મળવું પડ્યું.
સા ચૈવ હરિશાપેન વૃક્ષરૂપા સુરેશ્વરી 4.17.
હરિના શાપથી, તે દેવતાઓની રાણી પણ વૃક્ષરૂપ બની.
તથા તસ્થૌ ચ સતતં શિલાવક્ષસિ સુંદરી તથાઽપિ ચ પ્રસંગેન કિંચિદુક્તં મુને પુનઃ
સુંદરા એ રીતે હંમેશાં પથ્થરની શિલા પર રહી; છતાં, મુનિ, પ્રસંગવશે વધુ કંઈક કહેવામાં આવ્યું છે.
તસ્યાશ્ચ તપસઃ સ્થાનં તદિદં ચ તપોધન
હે તપધન, આ તેનું તપસ્થળ છે.
અથ વા તે પ્રવક્ષ્યામિ પરં હેત્વન્તરં શૃણુ
હવે હું તને એક વધુ ઉત્તમ કારણ કહું છું, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.
રાધાષોડશનામ્નાં ચ વૃન્દાનામ શ્રુતૌ શ્રુતમ્
શાસ્ત્રોમાં રાધાના સોળ નામો અને વૃંદાના નામો વિશે સાંભળવામાં આવ્યું છે.
ગોલોકે પ્રીતયે તસ્યાઃ કૃષ્ણેન નિર્મિતં પુરા
ગોલોકમાં, રાધાજીની પ્રસન્નતા માટે શ્રીકૃષ્ણે એ નામો પ્રાચીનકાળે રચ્યાં હતાં.
નારદ ઉવાચ તાનિ મે વદ શિષ્યાય શ્રોતું કૌતૂહલં મમ
નારદે કહ્યું: ગુરુદેવ, હું તમારો શિષ્ય છું અને મને આ વિષયમાં ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે, કૃપા કરીને એ નામો મને કહો.
શ્રુતં નામ્નાં સહસ્રં ચ સામવેદે નિરૂપિતમ્
સામવેદમાં એ નામોના હજાર નામોનું વર્ણન અને સ્થાપન થયેલું છે.
અભ્યંતરાણિ તેષાં વા તદન્યાન્યેવ મે વિભો
પ્રભુ, એ નામો એમના આંતરિક નામો છે કે એ સિવાય પણ બીજાં નામો છે?
નામાનિ તેષાં વ્યુત્પત્તિં સર્વેષાં દુર્લભાનિ ચ
એ બધા નામો અને એમની ઉત્પત્તિ જાણવી ખૂબ જ દુર્લભ છે.
શ્રીનારાયણ ઉવાચ કૃષ્ણપ્રાણાધિકા કૃષ્ણપ્રિયા કૃષ્ણસ્વરૂપિણી ।। 4.17.
શ્રીનારાયણે કહ્યું: રાધા કૃષ્ણને જીવનથી પણ વધુ પ્રિય છે, કૃષ્ણની પ્રિય છે અને કૃષ્ણના સ્વરૂપ જેવી છે.
કૃષ્ણવામાંગસંભૂતા પરમાનન્દરૂપિણી
તે કૃષ્ણના ડાબા ભાગમાંથી પ્રગટ થયેલી છે અને પરમ આનંદનું સ્વરૂપ ધરાવે છે.
ચન્દ્રાવતી ચન્દ્રકાન્તા શતચન્દ્રનિભાનના
તે ચંદ્રાવતી, ચંદ્રકાંતા છે અને તેનો મુખમંડળ સો ચાંદની જેમ તેજસ્વી છે.