ગચ્છન્તી રાજમાર્ગેણ ગજેન્દ્રમન્દગામિની
તે રાજમાર્ગે ધીમે ધીમે ગજરાજ જેવી ગમ્મતથી ચાલતી હતી.
જિતેન્દ્રિયશ્ચ જ્ઞાની ચ મૂર્ચ્છામાપ તથાઽપિ ચ 4.17.
જ્યારે કે તે ઇન્દ્રિયજિત અને વિદ્વાન હતો, છતાં એ બેભાન પડી ગયો.
ગચ્છન્તી કસ્ય કન્યેયમિતિ હોવાચ તં જનઃ
જ્યારે તે જઈ રહી હતી, ત્યારે લોકો પૂછતા, 'આ કન્યા કોણની દીકરી છે?''
કમલાકલયા ધન્યા સંભૂતા નૃપમન્દિરે
લક્ષ્મીજીના કમળના સ્પર્શથી ધન્ય બનેલી, એ રાજમહેલમાં જન્મી હતી.
વ્રજ વ્રજ વ્રજશ્રેષ્ઠેત્યુક્ત્વા લોકો જગામ હ
લોકોએ કહ્યું, 'વ્રજમાં જાઓ, વ્રજમાં જાઓ, શ્રેષ્ઠ વ્રજમાં જાઓ,' અને પછી તેઓ ચાલ્યા ગયા.
અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણં વિવેશ નૃપતેઃ સભામ્
એ ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતરીને રાજાના સભાખંડમાં પ્રવેશી ગયો.
ઇષ્ટાલાપં બહુતરં ચકાર ચ પરસ્પરમ્
એમણે એકબીજાથી ઘણાં મીઠાં અને સાર્થક વાતો કરી.
નન્દ ઉવાચ સંબન્ધં કુરુ કન્યાયા વિશિષ્ટેન ચ સામ્પ્રતમ્
નંદજી બોલ્યા: 'હવે આ કન્યાનું સંબંધ કોઈ વિશિષ્ટ સાથે જોડી દો.'
સુરભાનુસુતઃ શ્રીમાન્વૃષભાનુર્વ્રજાધિપઃ
સુરભીનો તેજસ્વી પુત્ર, વ્રજના સ્વામી શ્રી વૃષભાનુ,
સ્થિરયૌવનયુક્તશ્ચ યોગી જાતિસ્મરો યુવા
એ કાયમ યુવાન, યોગી, ભૂતકાળ યાદ રાખનાર અને યુવાન છે.
ત્રૈલોક્યમોહિની શાન્તા કમલાંશા કલાવતી
એ ત્રણેય લોકને મોહિની છે, શાંત છે, લક્ષ્મીનો અંશ છે અને કળામાં પારંગત છે.
વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંબન્ધો ગુણવાન્નૃપ ઉવાચ તં નૃપશ્રેષ્ઠો વિનયાવનતો મુને 4.17.
વિદગ્ધ કન્યા અને વિદગ્ધ ગુણવાન યુવરાજનો સંબંધ યોગ્ય છે, રાજાએ વિનમ્રતાથી મુનિને કહ્યું.
ભનન્દન ઉવાચ
ભાનંદન બોલ્યા:
પ્રજાપતિર્યોગકર્તા જન્મદાતાઽહમેવ ચ
હુંજ પ્રજાપતિ છું, સંબંધ જોડી આપનાર અને જન્મ આપનાર પણ હુંજ છું.
કર્માનુરૂપફલદઃ સર્વેષાં કારણં વિધિઃ
હું વિધિ, સર્વના કર્મ અનુસાર ફળ આપનાર અને બધાનો કારણ છું.
અન્યથા નિષ્ફલં સર્વમનીશસ્યોદ્યમો યથા
નહીતર, જેમ બલહીનનો પ્રયત્ન નિષ્ફળ જાય છે, તેમ બધું વ્યર્થ છે.
પુરા ભૂતૈવ કો વાઽહં કેનાન્યેન નિવાર્યતે
પહેલાં જન્મમાં હું કોણ હતો? બીજાના નિર્ધારિત કાર્યને કોણ અટકાવી શકે?
મિષ્ટાન્નં ભોજયામાસ સાદરેણ ચ નારદ
એણે આદરપૂર્વક નારદજીને મીઠાં ભોજન પીરસ્યાં.
ગત્વા સ કથયામાસ સુરભાનસ્ય સંસદિ
તે ત્યાં ગયો અને સુરભાનની સભામાં વાત કરી.
સંબન્ધં યોજયામાસ ગર્ગદ્વારા ચ સત્વરમ્
ગર્ગના માધ્યમથી તેણે તાત્કાલિક સંબંધ ગોઠવ્યો.
ગજરત્નમશ્વરત્નં રત્નાનિ મણિભૂષણમ્
તેને હાથીના રત્ન, ઘોડાના રત્ન, મોતી અને રત્નભૂષણો આપ્યા.
રેમે સુનિર્જને રમ્યે બુબુધે ન દિવાનિશમ્ 4.17.
સુંદર અને શાંત સ્થળે તે આનંદથી રહ્યો, દિવસ-રાતની ખબર પણ રહી નહીં.
વ્યાકુલો વૃષભાનુશ્ચ ક્ષણેન ચ તયા વિના
તેની વિયોગમાં વૃષભાનુ ક્ષણે જ વ્યાકુળ થઈ ગયો.
જાતિસ્મરો હરેરંશો વૃષભાનો મુદાઽન્વિતઃ
વૃષભાનુ, હરિનો અંશ અને પોતાના જન્મોને યાદ રાખનારો, આનંદથી ભરાયો હતો.
સદા સકામા સા પ્રૌઢા સ ચ કામસમો યુવા દૈવાત્સુદામ શાપેન શ્રીકૃષ્ણસ્યાજ્ઞયા પુરા
સદા સંતોષી, પરિપક્વ અને તે યુવાન કામદેવ જેવો હતો; ભૂતકાળમાં સુદામાના શાપ અને શ્રીકૃષ્ણની આજ્ઞાથી આવું બન્યું.
અયોનિસંભવા સા ચ કૃષ્ણપ્રાણાધિકા સતી
તે જન્મથી નહિ, પણ કૃષ્ણને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રેમ કરતી અને નિષ્ઠાવાન હતી.
સ્થાનાન્તરં વિશ્વકર્મા જગામ સ્વગણૈઃ સહ
વિશ્વકર્માએ પોતાના સહયોગીઓ સાથે બીજે સ્થાન પર ગયો.
ક્રોશમાત્રં સ્થલં ચારુ મનસાઽઽલોચ્ય તત્ત્વવિત્
તે જ્ઞાની મનથી એક ક્રોશ જેટલું સુંદર સ્થાન પસંદ કર્યું.
કૃત્વાઽનુમાનં બુદ્ધ્યા ચ સર્વતોઽપિ વિલક્ષણમ્
બુદ્ધિથી વિચાર કરી, તેને બધાં રીતે અનોખું માન્યું.
દુર્લઙ્ઘ્યાભિર્વૈરિભિશ્ચ ખનિતાભિશ્ચ પ્રસ્તરૈઃ
શત્રુઓ માટે અગ્રેસર ન થઈ શકાય તેવું, ખોદેલા પથ્થરો વડે ઘેરાયેલું હતું.