બ્રહ્મવૈવર્તપુરાણમ્

બ્રહ્માનો પુત્ર, મહાન ઋષિ, જ્યારે આ રીતે બોલ્યા, ત્યારે તેણે શંકર ભગવાનને પકડી લીધા. શિવજીને એ બાળકે પકડી લીધા તે જોઈને પાર્વતીજી—જે સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિત હતી—મનમાં વિચારીને સમજવા લાગી કે આ ઘટના ખરેખર અપરાજેય છે, તેને પાર કરવી અશક્ય છે. આ વચ્ચે, દેવતાઓ અને પાર્વતી—all મળીને—આકાશમાં એક અજોડ તેજ દેખાયું, જે દસેય દિશાઓમાં વ્યાપી રહ્યું હતું. એ તેજ લાખો સૂર્ય કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી હતું. એ સમયે વિષ્ણુએ કહ્યું: “આ તો તારો સોળમો અંશ છે; અમારી તો એ મહાન પરમાત્મા સામે શું તુલના?” બ્રહ્માજીએ કહ્યું: “શું હું એ પરમેશ્વરનું યશ ગાઈ શકું? હું કેમ એ સર્વોચ્ચની સ્તુતિ કરી શકું?” દેવતાઓએ કહ્યું: “વેદો પણ એમની મહિમા ગાઈ શકતા નથી, અને સરસ્વતી પણ અસમર્થ છે.” ઋષિઓએ કહ્યું: “બોલી પણ તમારી મહિમા ગાઈ શકતી નથી, કેમ કે તમે તો વાણી અને મનથી પણ પર છો.” સરસ્વતીજી કહે છે: “હું પણ તમારી સ્તુતિ કરી શકતી નથી, કેમ કે તમે વાણી અને મનથી પર છો.” સાવિત્રી કહે છે: “મારી સ્ત્રીસ્વભાવથી હું બધા કારણોના કારણની કેવી રીતે સ્તુતિ કરી શકું?” લક્ષ્મીજી કહે છે: “તમારી કેવી રીતે સ્તુતિ કરું, જ્યારે તમે તો જગતના બીજરૂપ કારણ છો અને મારી શક્તિ પણ તમારામાંથી જ આવે છે?” હિમાલયે કહ્યું: “મારે તો તમારી સ્તુતિ કરવાની ખૂબ ઇચ્છા છે, પણ હું તો અયોગ્ય અને નાનકડી વસ્તુ છું—કેમ કરી શકું?” આમ, દરેક દેવતાઓએ પોતાની રીતે સ્તુતિ કરી અને પછી સૌ મૌન થઈ ગયા. પાર્વતીજી, ધોઈલા વસ્ત્રો પહેરી, જટાઓ ધારણ કરીને, નિષ્ઠાપૂર્વક તપમાં સ્થિત રહી. સતી, જેમનું સ્વરૂપ અગ્નિના જ્વાળાની જેમ તેજસ્વી હતું, તે તેજનું જ અવતાર હતી. ત્યારબાદ પાર્વતી બોલી: “કોણ જાણે છે—વેદો જાણે છે કે વેદોના જ્ઞાતા કે વેદોના રચયિતા? તમારી જાતે જ આપના અંશો પણ તમને જાણતા નથી—તો પછી તમારા અવતાર કેવી રીતે જાણે?” “તમે તો અતિ સૂક્ષ્મ, અવ્યક્ત અને મહાનથી પણ મહાન પરમાત્મા છો. તમે જ કર્મ, કર્મનું બીજ અને કર્મના ફળ આપનાર છો. કેટલાક તમને ચતુર્ભુજ, શાંત, મોહક, લક્ષ્મીપતિ રૂપે દર્શાવે છે. વૈષ્ણવો પણ તમને મોહક અને મનોહર સ્વરૂપે, બે હાથવાળા, યુવાન, શ્યામ અને સુંદર રૂપે જુએ છે.” “ભક્તો હંમેશા આનંદથી તમારી સેવા કરે છે, ó તેજસ્વી! બ્રહ્માજી દ્વારા સ્તુતિ પામીને તમે દેવતાઓના દુશ્મનોના વિનાશ માટે અવતાર લીધા. હું તો સદા પ્રકાશરૂપ છું; પણ સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ó પ્રભુ, તમારી માયાથી, હું તમારી જ માયા છું. અગાઉ મેં દૈત્યોને મોહિત કર્યા હતા. ત્યારબાદ, તારકાસુરથી પીડિત દેવતાઓએ મારી સ્તુતિ કરી.” “ડક્ષના યજ્ઞમાં મેં શરીર ત્યાગ્યું અને શિવની નિંદાથી હું શિવા બની. આ જન્મમાં ભારે તપથી મને શિવ પ્રાપ્ત થયા, પણ જે પ્રેમથી જન્મેલું તેજ છે—દિવ્ય માયાથી—એ પ્રાપ્ત નથી થયું. હવે હું વ્રતથી તમારી જેમ પુત્ર પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છું છું. ó દયાસાગર! આ બધું સાંભળીને, કૃપા કરીને મને અનુકંપા બતાવો.” “ભારતમાં જે કોઈ પાર્વતીના આ સ્તોત્રને શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે, એક વર્ષ સુધી યજ્ઞશેષ અન્નથી જીવે અને ભક્તિપૂર્વક હરિનું પૂજન કરે, ó બ્રાહ્મણ, એ માટે આ વિષ્ણુ સ્તોત્ર સર્વ સંપત્તિ અને કલ્યાણ આપનાર છે. એ સૌંદર્યનું બીજ છે અને યશમાં વૃદ્ધિ લાવે છે.” નારાયણે કહ્યું: ત્યારબાદ તેમણે પોતાનું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું, જે સૌને અદૃશ્ય અને અતિ દુર્લભ હતું. દેવીની સ્તુતિ કર્યા પછી, પાર્વતી, જે નિષ્ઠાપૂર્વક તપમાં સ્થિત અને કૃષ્ણમાં મન લગાવીને રહી, એનું કલ્યાણ થયું.