తథా జన్మనిరోధశ్చ భూతానామిహ దృశ్యతే
ఇక్కడ జీవుల జననానికి ఆపడం కూడా కనిపిస్తుంది.
యథా సర్వాణి భూతానాం జాయన్తే వర్షణేష్విహ
వర్షకాలంలో అన్నీ జీవులు ఎలా పుట్టుకొస్తాయో,
యథార్త్తావృతులిఙ్గాని నానారూపాణి పర్యయే
అలాగే ఋతు మార్పుల్లో色色 రూపాలు, లక్షణాలు మారుతూ కనిపిస్తాయి.
ప్రత్యాహారే విసర్గే చ గతిమన్తి ధ్రువాణి చ
ప్రత్యాహారంలో, విడుదలలో స్థిరమైనవి, కదిలే మార్గాలు ఉంటాయి.
బ్రహ్మాణం సర్వభూతాని మహాయోగం మహేశ్వరమ్
అన్ని జీవులు, బ్రహ్మ, మహాయోగం, మహేశ్వరుడు—ఇవి అన్నీ ఆయనవే.
వ్యక్తో ఽవ్యక్తో మహాదేవస్తస్య సర్వమిదం జగత్
ప్రత్యక్షమైనదీ, అప్రమేయమైనదీ, మహాదేవుడే—ఈ లోకమంతా ఆయనదే.
పూర్వం ప్రయాతేన యథాత్వథాపస్తేనైవ తేనైవ తు స్వర్వ్రజన్తి
మునుపటిలానే, అదే మార్గం ద్వారా, వారు స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
మర్త్యాస్తు దేహాన్తరభావితత్వాద్రవేర్వశాదూర్ధ్వమధశ్చరన్తి
మనుషులు తమ కర్మను బట్టి, వేరే వేరే శరీరాల ప్రభావంతో పైకి లేదా కిందకి పోతారు.
తద్భావితాః ఖ్యాతివశాశ్చ ధర్మ్యాః పునర్విసర్గేణ భవన్తి సత్త్వాః
ఆ ప్రభావంతో, పేరు ప్రతిష్ఠ వల్ల, ధార్మికులు మళ్లీ జన్మిస్తారు.
మన్వన్తరాణి యాని స్యుర్వ్యాఖ్యాతాని మయా ద్విజాః
బ్రాహ్మణులారా! ఉన్న మన్వంతరాలు నేను వివరించాను.
సా యుగాఖ్యా సహస్రం తు సర్వాణ్యేవాన్తరాణి వై
యుగమని పిలిచే వాటిలో వెయ్యు, అన్నీ కూడా మధ్యకాలాలే.
ఏతద్బ్రాహ్మమహర్జ్ఞేయం తస్య సఖ్యాం నిబోధత
ఇది బ్రహ్మదినమని తెలుసుకోండి, దాని పరిమాణాన్ని గ్రహించండి స్నేహితులారా.
మానుషాక్షినిమేషాస్తు కాష్ఠా పఞ్చదశ స్మృతాః
మనుష్యుని కన్నుమిటుకు పదిహేను కాష్ఠాలు అని గుర్తించబడింది.
ప్రస్థా సప్తో దకాశ్చైవ సాధికాక్తు లవః స్మృతః
ఏడు ప్రస్థాలు, పది డకాలు, కొంత ఎక్కువ కలిపితే లవ అని అంటారు.
ముహూర్త్తాస్తు పునస్త్రింశదహోరాత్రమితి స్థితిః
ముప్పది ముహూర్తాలు కలిపి ఒక పగలు రాత్రి అవుతాయి; ఇదే దాని వ్యవధి.
తాశ్చైవ సంఖ్యాయా జ్ఞేయాశ్చన్ద్రాదిత్యగతిర్యథా
ఈ సంఖ్యలు తెలుసుకోవాలి, చంద్రుడు సూర్యుడు ఎలా సంచరిస్తారో అలాగే.
త్రింశత్కలా ముహూర్త్తం తు దశభాగం కలా స్మృతమ్
ముప్పై కలాలు కలిసినప్పుడు ఒక ముహూర్తం అవుతుంది. ఒక్క కలా పదవంతు భాగాన్ని దశభాగం అంటారు.
ముహూర్త్తాశ్చ లవాశ్చాపి ప్రమాణజ్ఞైః ప్రకల్పితాః
ముహూర్తాలు, లవాలు ఇవన్నీ కొలవడంలో నిపుణులు నిర్ణయించారు.
మాగధేనైవ మానేన జలప్రస్థో విధీయతే
మాగధుల కొలమానం ప్రకారం జలప్రస్థం నిర్ణయించబడింది.
హేమమాషైః కృతచ్ఛిద్రశ్చతుర్భిశ్చతురఙ్గులైః
నాలుగు మాషాల బరువు, నాలుగు అంగుళాల పరిమాణంలో రంధ్రం ఉన్న బంగారు పాత్రను ఉపయోగిస్తారు.
రవేర్గతివిశేషేణ సర్వేష్వేతేషు నిత్యశః
సూర్యుని నడక ప్రకారం ఇవన్నీ ఎప్పుడూ నియమించబడతాయి.
తదహర్మానుషం జ్ఞేయం నాక్షత్రం తు దశాధికమ్
ఆ రోజు మానవ దినంగా భావించాలి. నక్షత్ర దినం దాని కన్నా పది రెట్లు ఎక్కువ.
ఏతద్దివ్యమహోరాత్రమితి శాస్త్రవినిశ్చయః
ఇది దేవతల పగలు, రాత్రి అని శాస్త్రాలు నిశ్చయంగా చెబుతున్నాయి.
తదా బద్ధమిదం జ్ఞానం సంజ్ఞయా హ్యుపలక్షితమ్
ఇలా ఈ జ్ఞానం పేరుతో స్థిరంగా నిర్ణయించబడింది.
యదహో బ్రహ్మణః ప్రోక్తం దివ్యా కోటీ తు సా స్మృతా
బ్రహ్మదినం అని చెప్పబడింది, అది కోటి దేవతల దినాలకు సమానం.
నవతిం చ సహస్రాణి తథైవాన్యాని యాని తు
అలాగే, తొంభై వేల మరికొన్ని కూడా ఉన్నాయని చెప్పబడింది.
సంఖ్యాసంభజనం జ్ఞానమపృచ్ఛన్సుతరాం తదా
అప్పుడు వారు సంఖ్యల లెక్కింపు గురించి జ్ఞానం తెలుసుకోవాలని ఆత్రంగా అడిగారు.
మానేన శ్రోతుమిచ్ఛామః సంక్షేపార్థపాదాక్షరమ్
మేము కొలమానం ద్వారా సంక్షిప్తంగా, అర్థాన్ని పదేపదే వినాలని కోరుతున్నాము.
సంక్షేపాద్దివ్యచక్షుష్ట్వా త్ప్రోవాచ వచనం ప్రభుః
అప్పుడు ప్రభువు దివ్య దృష్టితో సంక్షిప్తంగా ఇలా ఉపదేశించాడు.
తాసాం సంఖ్యాథ వర్షాగ్రం బ్రాహ్మే వక్ష్యామ్యహఃక్షయే
బ్రహ్మదినాంతంలో ఆ సంవత్సరాల సంఖ్యను ఇప్పుడు నేను చెప్పబోతున్నాను.