ఉత్తిష్ఠన్తి తదా ఘోరా వ్యోమ్ని సంవర్తకా ఘనాః
అప్పుడు ఆకాశంలో భయంకరమైన సంహారమేఘాలు ఉద్భవిస్తాయి.
కేచిద్వైడూర్యసంకాశా ఇన్ద్రనీలనిభాః పరే
కొన్ని మణిక్యంలా మెరుస్తూ, మరికొన్ని నీలమణిలా కనిపిస్తాయి.
ధూమ్రవర్ణా ఘనాః కేచిత్కేచిత్పీతాఃపయోధరాః
కొన్ని మేఘాలు పొగ రంగులో ఉంటాయి, కొన్ని పసుపు రంగులో ఉంటాయి, మరికొన్ని వర్షాన్ని మోస్తూ ఉంటాయి.
మనశిలాభాస్త్వపరే కపోతాభాస్తథాంబుదాః
ఇంకొన్ని మేఘాలు మనశిల వర్ణంలో ఉంటాయి, మరికొన్ని పావురపు రంగులో, అలాగే వర్షమేఘాలు కూడా అలా కనిపిస్తాయి.
చాషపత్రనిభాః కేచిదుత్తిష్ఠన్తి ఘనా దివి
కొన్ని మేఘాలు బక పక్షి రెక్కల వలె ఆకారంలో ఆకాశంలో పైకి ఎగసిపోతుంటాయి.
కేచిత్పర్వతసంకాశాః కేచిత్స్థలనిభా ఘనాః
కొన్ని మేఘాలు పర్వతాల్లా ఉంటాయి, మరికొన్ని భూమిలా విస్తరించి కనిపిస్తాయి.
బహురూపా ఘోరరూపా ఘోరస్వరనినాదినః
అవి అనేక రూపాలలో ఉంటాయి, కొన్ని భయంకరంగా కనిపిస్తాయి, కొన్ని భయానక శబ్దాలతో గర్జిస్తాయి.
తతస్తే జలదా ఘోరరావిణో భాస్కరాత్మకాః
ఆ తరువాత ఆ మేఘాలు భయంకరంగా గర్జిస్తూ, సూర్యుని నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి.
తతస్తే జలదా వర్షం ముఞ్చన్తి చ మహౌఘవత్
తర్వాత ఆ మేఘాలు మహా ప్రవాహంలా వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి.
ప్రవృష్టైశ్చ తథాత్యర్థం వారిణా పూర్యతే జగత్
అలా వర్షం బాగా కురిసినప్పుడు, ఈ లోకం నీటితో నిండిపోతుంది.
నష్టే చాగ్నౌ వర్షగతే పయోదాః పావకోద్భవాః
అగ్ని ఆరిపోయి, వర్షం కురిసిన తరువాత, అగ్నిలో పుట్టిన మేఘాలు కనబడవు.
ధారాభిః పూరయన్తీమం చోద్యమానాః స్వయంభువా
స్వయంభువుడు ప్రేరేపించగా, అవి నీటి ధారలతో ఈ లోకాన్ని నింపుతాయి.
సాద్రిద్వీపాన్తరం పీతం జలమన్నేషు తిష్ఠతి
పసుపు నీరు ద్వీపాలు, ఖండాలలో మిగిలి ఉంటుంది.
సంవేష్టయతి ఘోరాత్మా దివి వాయుః సమతతః
భయంకర స్వభావం కలిగిన గాలి, ఆకాశంలో సమంగా అన్నిటినీ చుట్టేస్తుంది.
పూర్మే యుగసహస్రే వై నిఃశేషః కల్ప ఉచ్యతే
వెయ్యి యుగాల సముదాయం పూర్తిగా కలిసినదాన్ని కల్పం అంటారు.
అథ భూమిర్జలం ఖం చ వాయుశ్చైకార్మవే తదా
ఆ తరువాత భూమి, నీరు, ఆకాశం, గాలి అన్నీ ఒకటై మహాసముద్రంలా మారిపోతాయి.
పార్థివాస్త్వథ సాముద్రా ఆపో దైవ్యాశ్చ సర్వశః
ఆ సమయంలో భౌతిక, సముద్ర, దైవిక జలాలు అన్నీ కలిసిపోతాయి.
ఆగతాగతికే చైవ తదా తత్సలిలం స్మృతమ్
ఆ సమయంలో ఆ నీరు వచ్చే దానిగా, పోయే దానిగా చెప్పబడుతుంది.
ఆభాతి యస్మాత్తద్భాభిర్భాశబ్దో వ్యాప్తిదీప్తిషు
అది ఆ ప్రకాశాలతో వెలిగిపోతున్నందున, 'భా' అనే పదం వ్యాప్తి, ప్రకాశానికి సూచనగా ఉంటుంది.
నానాత్వే చైవ శీఘ్రే చ ధాతుర్వై అర ఉచ్యతే
వివిధతలోను, వేగంలోను ఆ మూలకాన్ని 'అర' అని పిలుస్తారు.
తస్మిన్యుగసహస్రాన్తే దివసే బ్రహ్మణో గతే
బ్రహ్మదేవుని ఒక రోజు ముగిసే సమయానికి, వేల యుగాలు గడిచిపోతాయి.
తదా తు సర్వే వ్యాపారా నివర్త్తన్తే ప్రజాపతేః
అప్పుడు ప్రాణుల అధిపతి అయిన ఆయన చేసిన అన్ని కార్యాలు ఆగిపోతాయి.
తదా స భవతి బ్రహ్మా సహస్రాక్షః సహస్రపాత్
ఆ సమయంలో బ్రహ్మదేవుడు వెయ్యి కళ్లతో, వెయ్యి కాళ్లతో ఉన్నవాడిగా మారతాడు.
సహస్రబాహుః ప్రథమః ప్రజాపతిస్త్రయీ మయో యః పురుషో నిరుచ్యతే
వెయ్యి చేతులతో, మొదటి ప్రాణుల అధిపతిగా, మూడు వేదాల సారంగా చెప్పబడే పురుషుడు ఆయనే.
హిరణ్యగర్భః పురుషో మహాన్వై సంపఠ్యతే వై రజసః పరస్తాత్
హిరణ్యగర్భుడు అనే ఆ మహాపురుషుడు, రజోగుణానికి అతీతంగా ఉన్నవాడిగా ప్రకటించబడతాడు.
సుషుప్సురప్రకాశేప్సుః స రాత్రిం కురుతే ప్రభుః
ఆ ప్రభువు విశ్రాంతి కోరుతూ, సృష్టి ఆగిపోవాలని ఆశించి, రాత్రిని కలిగిస్తాడు.
పశ్యన్తి తం మహాత్మానం కాలం సప్త మహర్షయః జనలోకం వివర్త్తాస్తే తపసా లబ్ధచక్షుషః
తపస్సుతో దృష్టిని పొందిన ఏడుగురు మహర్షులు, జనలోకంలో సంచరిస్తూ ఆ మహాత్ముడైన కాలాన్ని దర్శిస్తారు.
భృగ్వాదయో మహాత్మానః పూర్వే వ్యాఖ్యాతలక్షణాః
భృగువు మొదలైన మహాత్ములు, ముందు వివరించబడిన లక్షణాలతో ఉన్నవారు,
బ్రహ్మాణం తే తు పశ్యన్తి సదా బ్రాహ్మీషు రాత్రిషు
వారు బ్రహ్మదేవుని రాత్రులలో ఎప్పుడూ దర్శిస్తారు.
కల్పానాం పరమేష్టి త్వాత్తస్మాదాద్యః స పఠ్యతే
అతడు కల్పాలకు పరమేశ్వరుడు కావడంతో, మొదటివాడిగా పిలవబడతాడు.