తస్మిన్హి తత్ర వసతి యదృచ్ఛాభ్యాగతో వృషః
అక్కడే, ఆ స్థలంలో, యాదృచ్ఛికంగా వృషభుడు వచ్చి నివసించాడు.
జగ్రాహ తం దీర్ఘ తమా విస్ఫురన్తం తు శృఙ్గయోః
వృషభుని కొమ్ముల మధ్య మెరుస్తున్న ఆ పొడవైన చీకటిని అతడు పట్టుకున్నాడు.
తతో ఽబ్రవీద్ వృషస్తం వై సుంచ మాం బలినాం వర
అప్పుడు వృషభుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడా! నన్ను విడిచిపెట్టు.'
త్ర్యంబకం వహతా దేవం యతో జాతో ఽస్మి భూతలే
'త్రయంబకుడైన దేవుని మోసి నేనిది భూమిపై పుట్టాను.'
ఏవముక్తో ఽబ్రవీదేనం జీవంస్త్వం మే క్వ యాస్యసి
ఇలా అన్నపుడు, అతడు ఇలా అడిగాడు: 'నీవు బ్రతికివున్నావు; నన్ను వదిలి ఎక్కడికి వెళ్తావు?'
తతస్తం దీర్ఘతమసం స వృషః ప్రత్యువాచ హ
అప్పుడు వృషభుడు ఆ పొడవైన చీకటిని ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
భక్ష్యాభక్ష్యం న జానీమః పేయాపేయం చ సర్వశః
'ఏది తినదగినది, ఏది తినరాని అని మేము తెలియము; ఏది తాగదగినది, ఏది తాగరాని అని కూడా మాకు తెలియదు.'
న పాప్మానో వయం విప్ర ధర్మో హ్యేష గవాం శ్రుతః
'బ్రాహ్మణా! మేము పాపులు కాదము; ఇది ఆవుల ధర్మమని వినాము.'
భక్త్యా చానుశ్రవికయా గోసుతం వై ప్రసాదయన్
భక్తితో, పరంపరగా వినిపించిన విధంగా, అతడు ఆవు కుమారుని ప్రసన్నం చేయాలని యత్నించాడు.
మనసైవ తదా దధ్రే తద్విధస్తత్పరాయణః
అప్పుడు, మనసులోనే ఆ జ్ఞానానికి అంకితుడై, దానిని నిశ్చయించుకున్నాడు.
విచేష్టమానాం రుదతీం దైవాత్సంమూఢచేతనః
ఆమె, తిరుగుతూ ఏడుస్తూ, విధి వల్ల మనస్సు మూర్ఛిపోయింది.
గోధర్మ వై బలం కృత్వా స్నుషాం స హ్యభ్యమన్యత
ఆవుల ధర్మాన్ని బలంగా తీసుకుని, అతడు తన కోడలిని దగ్గరగా వెళ్లాడు.
భవిష్యమర్థం జ్ఞాత్వా చ మహాత్మా త్వవమత్య తమ్
భవిష్యత్తులో జరిగే విషయాన్ని తెలిసి, ఆ మహాత్ముడు ఆమెను పట్టించుకోలేదు.
గమ్యాగమ్యం న జానీషే గోధర్మాత్ప్రార్థయన్స్రుషామ్
'ఏది చేయదగినది, ఏది చేయకూడదని నీకు తెలియదు; ఆవుల ధర్మం వల్ల కోడలిని కోరుతున్నావు.'
యస్మాత్త్వమన్ధో వృద్ధశ్చ భర్త్తవ్యో దురనుష్ఠితః
నీవు అంధుడవు, వృద్ధుడవు, నిన్ను పోషించడం కష్టం, నీ ప్రవర్తన కూడా సరిగా లేదు కాబట్టి,
కర్మణ్యస్మింస్తతః క్రూరే తస్య బుద్ధిరజాయత
ఈ పరిస్థితిలో అతని మనసులో కఠినమైన ఆలోచన కలిగింది.
కోష్టే సముద్రే ప్రక్షిప్య గఙ్గాంభసి సముత్సృజత్
అతన్ని ఒక గదిలో పెట్టి, గంగానదిలోని నీటిలో వదిలేశాడు.
తం సస్త్రీకో బలిర్నామ రాజా ధర్మార్థతత్త్వవిత్
ఆ వ్యక్తి తన భార్యతో కలిసి బలి అనే రాజుగా, ధర్మాన్ని, ధనాన్ని బాగా తెలిసినవాడిగా ఉండేవాడు.
తం గృహీత్వా స ధర్మాత్మా బలిర్వైరోచనస్తదా
ఆ సమయంలో ధర్మానికి కట్టుబడి ఉన్న విరోచనుని కుమారుడు బలి అతన్ని ఆశ్రయించాడు.
ప్రీతః స వై వరేణాథ చ్ఛన్దయామాస వై బలిమ్
బలి చేసిన సేవతో సంతోషించి, అతనికి వరం ఇచ్చి, కావలసినదాన్ని కోరమని అనుమతించాడు.
సంతానార్థం మహాభాగ భార్యాయాం మమ మానద
మహానుభావా! సంతానార్థంగా నా భార్యకు గౌరవం కలిగించమని కోరుతున్నాను.
ఏవముక్తస్తుతేనర్షిస్తథాస్త్విత్యుక్తవాన్హితమ్
ఆ ముని స్తుతిస్తూ అడిగినప్పుడు, అతడు 'అలా జరగనీ' అని సమాధానం ఇచ్చి, మేలైన మాటలు చెప్పాడు.
అన్ధం వృద్ధం చ తం దృష్ట్వా న సా దేవీ జగామ హ
అతడు అంధుడని, వృద్ధుడని చూసి ఆ దేవి దగ్గరికి రాలేదు.
కక్షీవచ్చక్షుషౌ తస్యాం శూద్రయోన్యామృషిర్వశీ
శూద్రయోనిలో ఆ ముని వశీ, కక్షీవాన్, చక్షుషుడు అయ్యాడు.
కక్షీవచ్చక్షుషౌ తౌ తు దృష్ట్వా రాజా బలిస్తదా
ఆ తరువాత రాజు బలి, కక్షీవాన్, చక్షుషుడిని చూశాడు.
సిద్ధౌ ప్రత్యక్షధర్మాణౌ బుద్ధౌ శ్రేష్ఠతమావపి
వారు ఇద్దరూ ప్రత్యక్ష ధర్మంలో ప్రావీణ్యులు, గొప్ప బుద్ధిశాలి వారు.
నేత్యువాచ తతస్తం తు మమైతావితి చాబ్రవీత్
అప్పుడు అతడు 'కాదు' అని చెప్పి, 'ఇద్దరూ నావే' అని ప్రకటించాడు.
అన్ధం వృద్ధం చ మాం మత్వా సుదేష్ణా మహిషీ తవ
నన్ను అంధుడిగా, వృద్ధుడిగా భావించి, నీ మహిషి సుదేష్ణా
తతః ప్రసాదయామాస పునస్తమృషిసత్తమమ్
ఆ తరువాత మళ్లీ ఆ మునిశ్రేష్ఠుడిని ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించింది.
పునశ్చైనామలఙ్కృత్య ఋషయే ప్రత్యపాదయత్
మళ్లీ ఆమెను అలంకరించి, ఆ మునికి అప్పగించారు.