వాలేయా బ్రాహ్మణాశ్చైవ తస్య వంశకరాః ప్రభోః
వాలేయులు, బ్రాహ్మణులు కూడా ఆయన వంశాన్ని కొనసాగించినవారు.
మహాయోగిత్వమాయుశ్చ కల్పస్య పరిమాణకమ్
ఆయన గొప్ప యోగశక్తిని, కల్పమంత ఆయుష్షును పొందాడు.
త్రైలోక్యదర్శనం చైవ ప్రాధాన్యం ప్రసవే తథా
మూడు లోకాలను దర్శించగల దృష్టిని, సృష్టిలో ప్రాముఖ్యతను కూడా పొందాడు.
చతురో నియతాన్వర్ణాంస్త్వం వై స్థాపయితేతి వై
నీవే ఆ నలుగు స్థిరమైన వర్ణాలను స్థాపించావు.
కాలేన మహతా విద్వాన్స్వం చ స్థానముపాగతః
బహుదీర్ఘమైన కాలంలో, ఓ జ్ఞానీ, అతడు తన స్థానాన్ని చేరుకున్నాడు.
పుణ్డ్రాః కలిఙ్గశ్చ తథా తేషాం వంశం నిబోధత
ఇప్పుడు పుండ్రులు, కలింగుల వంశాన్ని విను.
సంభూతా దీర్ఘతమసః సుదేష్ణాయాం మహౌజసః
వారు మహాశక్తిశాలి అయిన దీర్ఘతమసుని ద్వారా సుదేష్ణలో జన్మించారు.
ఋషిణా దీర్ఘతమసా హ్యేతత్ప్రబ్రూహి పృచ్ఛతామ్
ఈ విషయాన్ని ఋషి దీర్ఘతమసు ప్రశ్నించినవారికి వివరించాడు.
భార్యా వై మమతా నామ బభూవాస్య మహాత్మనః
ఆ మహాత్మునికి మమత అనే భార్య ఉండేది.
బృహస్పతిర్బృహత్తేజా మమతాం సో ఽభ్యపద్యత
బృహస్పతి, గొప్ప తేజస్సుతో ఉన్నవాడు, మమతను సమీపించాడు.
అన్తర్వత్న్యస్మి తే భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్యాస్య చ భామినీ
ఆమె తన అన్నయ్య ద్వారా గర్భవతి అయినది, ఓ సుందరివి.
అజస్రం బ్రహ్మ చాభ్యస్య షడఙ్గం వేదముద్గిరన్
అతడు నిరంతరం బ్రహ్మను జపిస్తూ, షడంగవేదాన్ని ఉచ్చరించేవాడు.
అస్మిన్నేవ యథాకాలే యథా వా మన్యసే విభో
ఈ సమయంలో, నీకు అనుకూలంగా, ఓ ప్రభూ, నీవు కోరినట్లు.
కామాత్మానం మహాత్మాపి నాత్మానం సో ఽభ్యధారయత్
ఆ మహాత్ముడు అయినా, కామానికి లోనై, తనను తానే నియంత్రించుకోలేకపోయాడు.
ఉత్సృజన్తం తదా రేతో గర్భస్థః సో ఽస్య భాషత
ఆ సమయంలో అతడు రేతస్సు విడిచేటప్పుడు, గర్భంలో ఉన్నవాడు అతనితో మాట్లాడాడు.
అమోఘరేతాస్త్వం వాపి పూర్వం చాహమిహాగతః
నీ రేతస్సు వృథా కాకపోయినా, నేను మునుపే ఇక్కడికి వచ్చాను.
ఉశిజస్య సుతం భ్రాతుర్గర్భస్థం భగవానృషిః
ఉశిజుని తమ్ముడి గర్భంలో ఉన్నప్పుడు, ఆ మహర్షి పుట్టాడు.
మామేవముక్తవాన్మోహాత్తమో దీర్ఘం గ్రవేక్ష్యసి
అతడు మాయ వల్ల నాకు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు సమాధిలో పొడవైన చీకటి చూడవు.'
అథౌశిజో బృహత్కీర్తిర్బృహస్పతిరిబౌజసా
తర్వాత ఉశిజుడు, గొప్ప పేరు గలవాడై, తన బలంతో బృహస్పతి అయ్యాడు.
గోధర్మం సౌరభేయాత్తు వృషభాచ్ఛతవాన్ప్రభోః
ప్రభూ! సౌరభేయుడైన వృషభుని నుండి, అతడు ఆవుల ధర్మాన్ని పొందాడు.
తస్మిన్హి తత్ర వసతి యదృచ్ఛాభ్యాగతో వృషః
అక్కడే, ఆ స్థలంలో, యాదృచ్ఛికంగా వృషభుడు వచ్చి నివసించాడు.
జగ్రాహ తం దీర్ఘ తమా విస్ఫురన్తం తు శృఙ్గయోః
వృషభుని కొమ్ముల మధ్య మెరుస్తున్న ఆ పొడవైన చీకటిని అతడు పట్టుకున్నాడు.
తతో ఽబ్రవీద్ వృషస్తం వై సుంచ మాం బలినాం వర
అప్పుడు వృషభుడు అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడా! నన్ను విడిచిపెట్టు.'
త్ర్యంబకం వహతా దేవం యతో జాతో ఽస్మి భూతలే
'త్రయంబకుడైన దేవుని మోసి నేనిది భూమిపై పుట్టాను.'
ఏవముక్తో ఽబ్రవీదేనం జీవంస్త్వం మే క్వ యాస్యసి
ఇలా అన్నపుడు, అతడు ఇలా అడిగాడు: 'నీవు బ్రతికివున్నావు; నన్ను వదిలి ఎక్కడికి వెళ్తావు?'
తతస్తం దీర్ఘతమసం స వృషః ప్రత్యువాచ హ
అప్పుడు వృషభుడు ఆ పొడవైన చీకటిని ఇలా సమాధానమిచ్చాడు.
భక్ష్యాభక్ష్యం న జానీమః పేయాపేయం చ సర్వశః
'ఏది తినదగినది, ఏది తినరాని అని మేము తెలియము; ఏది తాగదగినది, ఏది తాగరాని అని కూడా మాకు తెలియదు.'
న పాప్మానో వయం విప్ర ధర్మో హ్యేష గవాం శ్రుతః
'బ్రాహ్మణా! మేము పాపులు కాదము; ఇది ఆవుల ధర్మమని వినాము.'
భక్త్యా చానుశ్రవికయా గోసుతం వై ప్రసాదయన్
భక్తితో, పరంపరగా వినిపించిన విధంగా, అతడు ఆవు కుమారుని ప్రసన్నం చేయాలని యత్నించాడు.
మనసైవ తదా దధ్రే తద్విధస్తత్పరాయణః
అప్పుడు, మనసులోనే ఆ జ్ఞానానికి అంకితుడై, దానిని నిశ్చయించుకున్నాడు.