వివేశ దీక్షితం తద్వై బ్రాహ్మణం సోమయాజినమ్
ఆ దేవుడు, సోమయాగం చేసే దీక్షిత బ్రాహ్మణుని లోపల ప్రవేశించాడు.
తస్మాన్నేమం పరివదేన్నాశ్లీలం చాస్య కీర్త్తయేత్
కాబట్టి, అతనిని ఎవరూ తప్పుగా మాట్లాడకూడదు, అతని గురించి అనుచితమైనది చెప్పకూడదు.
ఏవం యుక్తాన్ ద్విజానుగ్రో దేవస్తాన్న హినస్తి వై
ఇలా నిబద్ధతతో ఉన్న ద్విజులకు ఆ దేవుడు ఎలాంటి హాని చేయడు.
అష్టమం నామ యత్ ప్రోక్తం మహాదేవేతి తే మయా
ఎనిమిదవ పేరు 'మహాదేవుడు' అని నేను నీకు చెప్పినదే.
ఇత్యుక్తే యన్మన స్తస్య సంకల్పకమభూత్ప్రభోః
ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ ప్రభువు మనస్సు సంకల్పంతో నిండిపోయింది.
తస్మాద్విభావ్యతే హ్యేష మహాదేవస్తు చన్ద్రమాః
అందుకే మహాదేవుడు అంటే చంద్రుడే అని తెలుసుకోవాలి.
మహాదేవః స్మృతః సోమస్తస్యాత్మా హ్యౌషధీగణః
మహాదేవుడు అంటే సోముడు అని గుర్తించబడతాడు; ఆయనే ఔషధ మొక్కల సముదాయం.
న హన్తి తం మహాదేవో య ఏవం వేద తం ప్రభుమ్
ఎవరైనా మహాదేవుడిని ప్రభువుగా ఇలా తెలుసుకుంటే, ఆయన వారికి హాని చేయడు.
ఏకరాత్రౌ సమేయాతాం సూర్యా చన్ద్రమసావుభౌ
ఒకే రాత్రిలో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఇద్దరూ కలుసుకుంటారు.
రుద్రావిష్టం సర్వమిదం తనుభిర్న్నామభిశ్చ హ
ఈ సర్వం రుద్రుని రూపాలతో, పేర్లతో వ్యాపించి ఉంది.
సూర్యస్య యత్ప్రకాశేన వీక్షన్తే చక్షుషా ప్రజాః
సూర్యుని వెలుగుతోనే ప్రజలు తమ కళ్లతో చూస్తారు.
అద్యతే పీయతే చైవ హ్యన్నపానాదికామ్యయా
ఆయన సంకల్పంతోనే అన్నం, పానీయం తినబడతాయి, త్రాగబడతాయి.
యయా ధత్తే ప్రజాః సర్వాః స్థిరీభూతేన తేజసా
ఆ స్థిరమైన తేజస్సుతోనే ఆయన సమస్త ప్రాణులను పోషిస్తాడు.
యా చ స్థితా శరీరేషు భూతానాం ప్రాణవృత్తిభిః
ప్రాణవాయువు రూపంలో భూతాల శరీరాల్లో ఉన్నది అదే.
పీతాశితాని పచతి భూతానాం జఠరేష్విహ
ఈ లోకంలో భూతాలు తినినది, తాగినది వారి కడుపుల్లో ఆయన జీర్ణింపజేస్తాడు.
యానీహ శుషిరాణి స్యుర్దేహేష్వన్తర్గతాని వై
ఈ లోకంలో శరీరాల్లో లోపల ఉన్న అన్ని రంధ్రాలు కూడా ఆయనవే.
వైతాన్యాదీక్షితానాం తు యా స్థితిర్బ్రహ్మవాదినామ్
వైతాన్యులుగా దీక్ష పొందిన బ్రహ్మవేత్తల స్థితి,
యత్తు సంకల్పకం తస్య ప్రజాస్విహ సమాస్థితమ్
ఈ లోకంలోని ప్రజల్లో సంకల్పానికి మూలమైనది స్థిరంగా ఉంది.
నవోనవో యో భవతి జాయమానః పునఃపునః
పునఃపునః జన్మించేది, ఎప్పుడూ కొత్తగా ఉండేది,
మహాదేవో ఽమృతాత్మా స చన్ద్రమా అమ్మయః స్మృతః
అమృతస్వరూపుడైన మహాదేవుడు, మలినతలేని చంద్రుడిగా గుర్తించబడతాడు.
పత్నీ సువర్చ్చలా తస్యాః పుత్రశ్చాస్య శనైశ్చరః
ఆయన భార్య సువర్చల, కుమారుడు శనైశ్చరుడు.
తస్యా ధాత్రీ స్మృతా పత్నీ పుత్రశ్చ ఉశనా స్మృతః
ఆమె భార్య ధాత్రి అని, కుమారుడు ఉశనా అని ప్రసిద్ధి.
తస్యాః పత్నీ వికేశీ తు పుత్రో ఽస్యాఙ్గారకః స్మృతః
ఆమె భార్య వికేశి, కుమారుడు అంగారకుడు అని గుర్తించబడతాడు.
తస్యాః పత్నీ శివా నామ పుత్రశ్చాస్యా మనోజవః
ఆమె భార్య శివా అని పేరు, కుమారుడు మనోజవుడు.
నామ్నా పశుపతేర్యా తు తనురగ్నిర్ద్విజైః స్మృతా
పశుపతి అనే రూపాన్ని ద్విజులు అగ్ని అని గుర్తిస్తారు.
నామ్నా షష్ఠస్య యా భీమా తనురాకాశముచ్యతే
ఆరవవాడి భయంకరమైన రూపం ఆకాశం అని పిలవబడుతుంది.
అగ్రా తనుః సప్తమీ యా దీక్షితో బ్రాహ్మణః స్మృతః
ఏడవది, ముఖ్యమైన రూపం, దీక్ష పొందిన బ్రాహ్మణుడిగా గుర్తించబడుతుంది.
నామ్నాష్టమస్య మహస్తనుర్యా చన్ద్రమాః స్మృతః
ఎనిమిదవవాడి గొప్ప రూపం చంద్రుడిగా గుర్తించబడుతుంది.
ఇత్యేతాస్తనవస్తస్య నామభిః సహ కీర్తితాః
ఇలా ఆయన రూపాలు పేర్లతో కలిసి వివరించబడ్డాయి.
సూర్యేప్సూర్వ్యాం తథా వాయావగ్నౌ వ్యోమ్న్యథ దీక్షితే
సూర్యునిలో, భూమిలో, అలాగే వాయువులో, అగ్నిలో, ఆకాశంలో, దీక్ష పొందినవాడిలో కూడా,