మేధావిత్వం చ శౌర్యం చ శాస్త్రస్యేవ చ పారణమ్
మెధావిత్వం, శౌర్యం, అలాగే శాస్త్రపారంగత్యం.
త్రైకాల్యం త్రీణి కర్మాణి తిస్రో మాత్రా గుణాస్త్రయః
మూడు కాలాలు, మూడు కర్మలు, మూడు మాపులు, మూడు గుణాలు.
సర్వభూతగణాః సృష్టాః సర్వభూతగణాత్మనా
అన్ని జీవుల సమూహాలు, సమస్త భూతగణాత్మ ద్వారా సృష్టించబడ్డవి.
గతాగతానాం యో నేతా సర్వత్ర వివిధేశ్వరః
వస్తు, పోవు అన్నిటికీ నాయకుడు, అన్ని వైవిధ్యాలకు అధిపతి.
చాతుర్వర్ణ్యస్య ప్రభవశ్చాతుర్వర్ణ్యస్య రక్షితా
నాలుగు వర్ణాల ఉద్భవకారకుడు, నాలుగు వర్ణాలకు రక్షకుడు.
దిగన్తరం నభో భూమిరాపో వాయుర్విభావసుః
దిక్కులు, ఆకాశం, భూమి, జలాలు, గాలి, అగ్ని.
యః పరం శ్రుయతే దేవో యః పరం శ్రూయతే తపః
ఎవరిని పరమదేవుడిగా వింటారో, ఎవరిని పరమతపస్సుగా వింటారో వారు.
ఆదిత్యాదిస్తు యో దేవో యశ్చ దైత్యాన్తకో విభుః
ఆదిత్యులలో దేవుడు, దైత్యులను సంహరించేవాడు, పరాక్రమశాలి.
సేతుర్యో లోకసేతూనాం మేధో యో మధ్యకర్మణామ్
లోకాల మధ్య ఉన్న వంతెనల్లో వంతెన, మధ్యకర్మల్లో జ్ఞానం.
సోమభూతస్తు భూతానామగ్నిభూతో ఽగ్నివర్చసామ్
భూతాలలో చంద్రుడు, అగ్నివర్ణులలో అగ్ని.
వినయో నయతృప్తానాం తేజస్తేజస్వినామపి
నయంతో సంతృప్తిచెందినవారిలో వినయం, తేజోవంతులలో కూడా తేజస్సు.
ఆకాశప్రభవో వాయుర్వాయుప్రాణో హుతాశనః
ఆకాశం నుండి పుట్టిన వాయువు, వాయువులో ప్రాణం, హోత్రంలో అగ్ని.
రసాచ్ఛోణితసంభూతిః శోణితాన్మాసముచ్యతే
రసం నుండి రక్తం ఉత్పన్నమవుతుంది, ఆ రక్తం నుండి నెల అనబడేది ఏర్పడుతుంది.
అస్య్నో మజ్జా సమభవన్మజ్జాతః శుక్రసంభవః
మజ్జ నుండి మజ్జా జనించును, మజ్జ నుండి వీర్యం ఉద్భవించును.
తత్రాపాం ప్రథమావాపః స సౌమ్యో రాశిరుచ్యతే
అక్కడ నీటి మొదటి స్వీకరణ చంద్రరాశి అని చెప్పబడింది.
శుక్రం సోమాత్మకం విద్యాదార్త్తవం పావకాత్మకమ్
వీర్యం చంద్రుని స్వభావమైందిగా, ఆర్తవం అగ్ని స్వభావమైందిగా తెలుసుకోవాలి.
కఫవర్గే భవేచ్ఛుక్రం పిత్తవర్గే చ శోణితమ్
కఫ సమూహంలో వీర్యం ఉంటది; పిత్త సమూహంలో రక్తం ఉంటుంది.
దేహస్య మధ్యే త్దృదయం స్థానం తు మనసః స్మృతమ్
శరీర మధ్యభాగంలో హృదయం మనస్సుకు స్థానం అని గుర్తించబడింది.
మనః ప్రజాపతిర్జ్ఞేయః కఫః సోమో విభావ్యతే
మనస్సు ప్రజాపతిగా తెలుసుకోవాలి, కఫం చంద్రునిగా భావించబడుతుంది.
ఏవం ప్రవర్త్తితే గర్భే వృత్తే కర్కన్ధుసంనిభే
ఇలా అభివృద్ధి చెందుతున్న గర్భంలో, అది కర్కందు పండును పోలి పెరుగుతుంది.
స పఞ్చధా శరీరస్థో విద్యతే వర్ద్ధయేత్పునః
ఆయన శరీరంలో ఐదు విధాలుగా ఉండి, మళ్లీ పెరుగుతుంటాడు.
ప్రాణో ఽస్య పరమాత్మానం వర్ద్ధయన్పరివర్త్తతే
ఆయన ప్రాణం పరమాత్మను పోషిస్తూ సంచరిస్తుంది.
వ్యానో వ్యానీయతే యేన సమానః సర్వసంధిషు
దానివల్ల వ్యాన వృద్ధి చెందుతుంది, సమానం అన్ని సంధులలో ఉంటుంది.
పృథివీ వాయురాకాశమాపో జ్యోతిశ్చ పఞ్చమమ్
భూమి, వాయువు, ఆకాశం, నీరు, వెలుగు — ఇవే ఐదు మూలకాలు.
పార్థివం దేహమాహుస్తు ప్రాణాత్మానం చ మారుతమ్
శరీరం భూమి స్వరూపంగా, ప్రాణాత్మ వాయువు స్వరూపంగా చెప్పబడింది.
జ్యోతిశ్చక్షుషి కోష్ఠో ఽస్మాత్తేషాం యన్నామతః స్మృతమ్
కంటి లో వెలుగు, శరీరంలో గుహ — ఇవి వాటి పేర్లతో గుర్తించబడినవి.
ఇత్యేతాన్పురుషః సర్వాన్సృజత్యేకః సనాతనః
ఈ సమస్తాన్ని ఒకటే శాశ్వత పురుషుడు సృష్టిస్తాడు.
ఏష నః సంశయో ధీమన్నేష వై విస్మయో మహాన్
ఇదే మన సందేహం, ఓ జ్ఞానవంతుడా, ఇదే గొప్ప ఆశ్చర్యం.
శ్రోతుమిచ్ఛామహే విష్ణోః కర్మాణి చ యథాక్రమమ్
మేము విష్ణువు కార్యాలను క్రమంగా వినాలని కోరుతున్నాము.
విష్ణోరుత్పత్తిమాశ్చయ కథయస్వ మహామతే
ఓ మహామతివంతుడా, విష్ణువు ఉద్భవాన్ని మాకు వివరించు.