వికలోపనీతవినతాశ్రీరాఖ్యో భార్గవప్రియః
వికలోపం, వినయంతో ప్రదర్శించబడిన శ్రీరాఖ అనే పేరు కలది, భార్గవునికి ఎంతో ప్రియమైనది.
ససౌవీరాం సుసోవీరా బ్రహ్మణో హ్యపగీయతే
ససౌవీరా, సుసౌవీరా అనేవి బ్రహ్మదేవుని స్తుతిలో పాడబడతాయి.
హరిదేశసముత్పన్నా హరిణస్యావ్యజాయత
హరిదేశంలో పుట్టినది, హరిద్వారా ఉత్పన్నమైంది.
కరోపనీతా వివృతావనుద్రిః స్వరమణ్డలే
చేతితో ప్రేరేపించబడింది, స్పష్టంగా వెలుగులోకి వచ్చింది, స్వరమండలంలో నిరోధం లేకుండా ఉంది.
మనుదేశాః సముత్పన్నా మూర్చ్ఛనాశుద్ధమాత్మనా
మనుదేశాలు మూర్ఛనతో, స్వచ్ఛమైన స్వరూపంతో ఉద్భవించాయి.
సావశ్రమసమాద్యుమ్నా అనేకాపౌరుషానఖాన్
ఒకే ఆశ్రమం, సమానమైన శక్తి, అనేక మానవ మరియు అమానవ లక్షణాలు కలిగి ఉన్నాయి.
తాని ఉత్తర మద్రాంసపద్గదైవతకం విదుః
వీటిని ఉత్తర మద్ర, పద్గదైవతం అని అంటారు.
తమోదుత్తరమైద్రోయదేవతాస్యాద్రువేన చ
తమోదుత్తర, మైద్రోయ దేవత, అలాగే స్యాద్రు అని కూడా ఉన్నాయి.
స్యాదిజమూర్ఛనాహ్యేచ పితరః శ్రాద్ధదేవతాః
మూర్ఛనకు మూలంగా పితృదేవతలు, శ్రాద్ధదేవతలు ఉన్నారు.
ఉపైతి తస్మాన్నజానీ యాచ్ఛుద్ధయచ్ఛికరాసభా
అది సమీపిస్తుంది, కానీ ఎవ్వరూ తెలియరు; శుద్ధమైనవారు, గట్టిగా అరచే వారు, గాడిదల వంటి స్వరం కలవారు ఉన్నారు.
పక్షిణాం మూర్ఛనాః శ్రుత్వా పక్షోకా మూర్ఛనాః స్మృతాః
పక్షుల మూర్ఛనలు విని, వాటిని రెక్కల మూర్ఛనలు అని గుర్తిస్తారు.
నానాసాధారమశ్చైవవడవాత్రివిదస్తథా
వివిధ ఆధారాలు ఉన్నాయి, అలాగే వడవా, త్రివిధ కూడా ఉన్నాయి.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మాణ్డే మహాపురాణే వాయుప్రోక్తే మధ్యమాభాగే తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదే గాన్ధర్వమూర్ఛనాలక్షణవర్ణనం నామైకషష్టితమో ఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయువు చెప్పిన మధ్యభాగంలో, మూడవ ఉపోద్ధాతంలో, గాంధర్వ మూర్ఛన లక్షణాల వివరణ అనే అరవై ఒకటవ అధ్యాయం పూర్తయ్యింది.
విఖ్యాతాన్వై అలఙ్కారాంస్తన్మే నిగదతః శ్రుణు
ప్రఖ్యాతమైన అలంకారాలను నేను చెప్పబోతున్నాను, విను.
సంస్థా నయోగైశ్చ తథా సదా నాఢ్యాద్యవేక్షయా
వ్యవస్థ ఎల్లప్పుడూ కలిపే విధానాలతో, నాళీలను మొదలైనవాటిని పరిశీలించడంతో నిర్ణయించబడుతుంది.
పదాని గీతకస్యాహుః పురస్తాత్పృష్ఠతో ఽథ వా
పాటలోని పదాలను ముందుగా, వెనుకగా లేదా వేరే విధంగా ఉంచుతారు అని చెబుతారు.
ఏతేషు త్రిషు స్థానేషు ప్రవృత్తో విధిరుత్తమః
ఈ మూడు స్థానాల్లో ఉత్తమమైన విధానం స్థాపించబడింది.
వికల్పమష్టధా చైవ దేవాః షోడశధా విదుః
దేవతలు ఆ మార్పును ఎనిమిది విధాలుగా, అలాగే పదహారు విధాలుగా కూడా తెలుసు.
ఆరోహణం చతుర్థం తు వర్ణం వర్మవిదో విదుః
సంగీతంలో నైపుణ్యం కలవారు నాల్గవ ఎక్కింపును ఒక స్వరంగా గుర్తిస్తారు.
అవరోహణవర్ణానామవరోహం వినిర్దిశేత్
క్రిందికి వచ్చే స్వరాల్లో క్రిందికి దిగడాన్ని స్పష్టంగా చెప్పాలి.
ఏతేషామేవ వర్ణానామలఙ్కారన్నిబోధత
ఇవే స్వరాలకు అలంకారాన్ని ఇప్పుడు తెలుసుకో.
ప్రమాదస్యాప్రమాదశ్చ తేషాం వక్ష్యామి లక్షణమ్
వాటిలో తప్పు, తప్పు కానిది అనే లక్షణాలను నేను వివరించబోతున్నాను.
ఆవర్త్తస్యాక్రమో త్వాక్షీ వేకార్యాం పరిమాణతః
పునరావృతికి క్రమం ప్రదర్శనలో పరిమాణాన్ని బట్టి నిర్ణయించబడుతుంది.
ఏష వై ఏష చైవస్యకుతరేకః కులాధికః
ఇది నిజంగా, అలాగే అది కూడా ఒకే గొప్ప వంశం.
తస్మింశ్చైవ స్వరే వృద్ధిర్నిష్టప్తే తద్విచక్షణః
ఆ స్వరంలోనే బలంగా నిలిపినప్పుడు అభివృద్ధి జరుగుతుంది అని నిపుణుడు తెలుసు.
ప్రమాణఘసబిన్దుర్నా జాయతే విదురే పునః
కొలత, బరువైన బిందువు దూరంలో మళ్లీ ఉత్పన్నం కాదు.
విపర్యయస్య రోపిస్యా ద్యస్య ప్రాదుర్ఘటీ మమ
విపరీతంగా జరిగితే, మ్రోగింపు మరియు ప్రదర్శన నాకు కలుగుతాయి.
అక్షేపస్కన్దనాకార్యం కాకస్యోయచపుష్కలమ్
తిరస్కరణ, దాటిపోవడం అనే చర్య కాకి చెల్లిపోయిన భాగంలాంటిది.
ఆక్షిప్తమవరోహ్యాసీత్ప్రోక్షమద్యస్తథైవ చ
తిరస్కరించి క్రిందికి దిగినదాన్ని చల్లడం, మత్తు అని కూడా భావించాలి.
ప్రేశోల్లిఖితమలఙ్కారమేవస్వరసమన్వితా
పంపబడినది, వ్రాయబడినదే స్వరాలతో కూడిన అలంకారం.