పృథివీభూభుజా తేన పూర్వమేవ వినిర్జితా
ఆయన చేతిలో భూమిపాలకులు ముందే జయించబడ్డారు.
తతస్తే రాజతనయా నిస్తోయే లవణాంబుధౌ
తర్వాత రాజు కుమారులు అంచు లేని ఉప్పు సముద్రం వద్దకు వెళ్లారు.
భూతలే వివిశుర్హృష్టాః పరివార్య తురఙ్గమమ్
భూమిపై ఆనందంగా, ఆ గుర్రాన్ని చుట్టుముట్టి లోపలికి ప్రవేశించారు.
ఇతి శ్రీబ్రహ్మాణ్డే మహాపురాణే వాయుప్రోక్తే మధ్యమభాగే తృతీయ ఉవోద్ధాతపాదే సగరవరితే ఽశ్వమోచనం నామ ద్విపఞ్చాశత్తమో ఽధ్యాయః
ఇలా వాయువు చెప్పిన శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, మధ్యభాగంలో, మూడవ ఉవొద్ధాత భాగంలో, సాగరుని కథలో, గుర్రాన్ని విడిచినది అనే పేరుతో యాభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.
జహారం తురగం వాయుస్తత్క్షణేన రసాతలమ్
వాయువు ఆ గుర్రాన్ని పట్టుకుని వెంటనే పాతాళంలోకి తీసుకెళ్లాడు.
అనయత్తత్పథా రాజన్కపిలస్యాన్తికం మునేః
ఆ దారిలో రాజా, ఆ గుర్రాన్ని కపిల ముని వద్దకు తీసుకెళ్లాడు.
పరీత్య వసుధాం సర్వాం ప్రమార్గన్తస్తురగమమ్
భూమంతటిని వెతికి, ఆ గుర్రాన్ని అన్వేషించారు.
అపశ్యన్తో యజ్ఞపశుం దుఃఖం మహదవాప్నువన్
యజ్ఞానికి కావలసిన పశువును కనుగొనలేక, వారు చాలా బాధపడ్డారు.
దృష్ట్వా ప్రణమ్య పితరం తస్మై సర్వం న్యవేదయన్
తండ్రిని చూసి నమస్కరించి, జరిగినదంతా వివరించారు.
రక్ష్యమాణో ఽపి పశ్యద్భిః కేనాపి తురగో హృతః
గుర్రాన్ని కాపాడుతూ, చూస్తున్నా కూడా ఎవరో దాన్ని అపహరించారు.
ప్రయాస్యధ్వమధర్మిష్ఠాః సర్వే ఽనావృత్తయే పునః
మీరు అందరూ దుర్మార్గులు, ఇక తిరిగి రాకుండా వెళ్లిపోవాలి అని ఆయన అన్నారు.
తురగేణ వినా సత్యం నేహాగ మనమస్తి వః
గుర్రం లేకుండా మీకు ఇక్కడికి తిరిగి వచ్చే అవకాశం లేదు, ఇది నిజం.
ఊచుర్న దృశ్యతే ఽద్యాపి తురగః కిం ప్రకుమహ
గుర్రం ఇంకా కనబడటం లేదు; మేము ఏమి చేయాలి?
న చాపి దృశ్యతే వాజీ తద్వార్త్తాపి న కుత్రచిత్
గుర్రం ఎక్కడా కనబడటం లేదు, దాని గురించి ఎక్కడా వార్త కూడా లేదు.
విభజ్య రవాత్వా పాతాలం వివిశామ తురఙ్గమమ్
భూమిని విభజించి, గుర్రం కోసం పాతాళంలోకి ప్రవేశిద్దాం.
నిచఖ్నుర్భూమిమంబోధేస్తటా దారభ్య సర్వతః
వారు సముద్ర తీరంనుండి చుట్టూ భూమిని తవ్వడం ప్రారంభించారు.
చుక్రుశుశ్చాపి భూతాని దృష్ట్వా తేషాం విచేష్టితమ్
ఆ భూతాలు వారి కలవరం చూసి అరవడం మొదలుపెట్టాయి.
భూమేర్యోజనసాహస్రం యోజయామాసురంబుధౌ
వారు భూమిని వెయ్యి యోజనాల దూరం సముద్రంలోకి విస్తరించారు.
చరన్తమశ్వం పాతాలే దదృశుర్నృపనన్దనాః
ఆ రాజకుమారులు ఆశ్వాన్ని పాతాళంలో సంచరిస్తూ చూశారు.
సంతోషాజ్జహసుః కేచిన్ననృతుశ్చ ముదాన్వితాః
కొంతమంది సంతృప్తిగా నవ్వారు, మరికొందరు ఆనందంతో నాట్యం చేశారు.
వృద్ధం పద్మాసనాసీనం నాసాగ్రన్యస్తలోచనమ్
ఒక వృద్ధుడు పద్మాసనంలో కూర్చుని, తన చూపును ముక్కు చివరపై నిలిపి ఉన్నాడు.
స్వతేజసాభిసరతా పరిబూర్ణేన సర్వతః
అతను తన స్వంత తేజంతో అన్ని వైపులా ప్రకాశించి కనిపించాడు.
స్వాన్తప్రకాశితాశేషవిజ్ఞానమయవిగ్రహమ్
అతని రూపం అంతా జ్ఞానంతో నిండి, లోపల అంతా తన అంతరజ్యోతి ద్వారా వెలిగించేది.
ఆరూఢయోగం విధివద్ధ్యేయసంలీనమానసమ్
అతను యోగంలో లీనమై, తన మనస్సు ధ్యానంలో పూర్తిగా మునిగిపోయింది.
విలోక్య తత్ర తిష్ఠన్తం విమృశన్తః పరస్పరమ్
అతను అక్కడ నిలబడి ఉండటాన్ని చూసి, వారు పరస్పరం చర్చించుకున్నారు.
తతో ఽయమశ్వహర్త్తేతి సాగరా కాలచోదితాః
అప్పుడు సముద్రవాసులు కాలప్రేరణతో, 'ఇతనే గుర్రం దొంగిలించినవాడు' అని చెప్పారు.
తతస్తం పరివార్యోచుశ్వోరో ఽయం నాత్ర సంశయః
తర్వాత అతన్ని చుట్టుముట్టి, 'ఇతనే దొంగ, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు' అని అన్నారు.
తం ప్రాకృతవదాసీనం తే సర్వే హతవుద్ధయః
వారు అందరూ, తమ జ్ఞానం నశించి, అతన్ని సాధారణ మనిషిలా కూర్చుని ఉన్నట్టు చూశారు.
తతో మునిరదీనాత్మా ధ్యానభఙ్గప్రధర్షితః
అప్పుడు ఆ ముని, మనస్సులో ఏ బాధ లేకుండా, ధ్యానం భంగపడి కలవరపడ్డాడు.
ప్రచచాల దురాధర్షో ధర్షితస్తైర్ దురాత్మభిః
ఆ మహాశక్తివంతుడు, ఆ దుష్టులు కలవరపరిచినందువల్ల కొంత వణికిపోయాడు.