రక్షణాద్రక్ష ఇత్యుక్తం క్షపణాద్యక్ష ఉచ్యత
'రక్ష' అనేది రక్షణ వల్ల, 'యక్ష' అనేది నాశనం వల్ల అలా పిలవబడతాయి.
తే శీర్ణా వ్యుత్థితా హ్యూర్ద్ధమారో హన్తః పునః పునః
వారు వాడిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ పైకి లేచారు, ఓ వీరా!
బాలాత్మనా స్మృతా వ్యాలా హీనత్వాదహయః స్మృతాః
పిల్లల స్వభావం వల్ల వారిని 'వ్యాల'లు అంటారు; తక్కువతనం వల్ల వారిని 'అహి'లు అంటారు.
తేషాం లయః పృథివ్యాం యః సూర్యాచన్ద్రమసౌ ఘనాః
వారి లయ భూమిలో, సూర్యుడు చంద్రుడు మేఘాలను కరిగించినట్లు జరుగుతుంది.
స తాన్సర్ప్పాన్ సహోత్పన్నానావివేశ విషాత్మకః
విషపూరిత స్వభావం కలవాడు, కలిసిపుట్టిన ఆ సర్పులందరిలో ప్రవేశించాడు.
వర్ణేన కపిశేనోగ్రాస్తే భూతాః పిశితాశనాః
కపిలవర్ణం కలిగిన భయంకరమైన ఆ భూతాలు మాంసం తింటూ జీవించేవి.
గాయతో గాం తతస్తస్య గన్ధర్వా జజ్ఞిరే సుతాః
అతను పాడుతుండగా, అతనిలోంచి గంధర్వులు కుమారులుగా జన్మించారు.
పిబతో జజ్ఞిరే వాచం గన్ధర్వాస్తేన తే స్మృతాః
అతను పానము చేస్తుండగా, ఆ గంధర్వులు వాక్కుగా జన్మించారు, అందుకే వారిని అలా గుర్తిస్తారు.
ఛన్దతశ్చైవ ఛన్దాసి వయాంసి వయసాసృజత్
అతని ఆకాంక్ష వల్ల ఛందస్సులు, పక్షులు ఉద్భవించాయి.
ముఖతోజాః సృజన్సో ఽథ వక్షసశ్చాప్యవీః సృజన్
తర్వాత, తన నోటిలోంచి బలాన్ని, తన ఛాతిలోంచి అవీలను సృష్టించాడు.
పాదతో ఽశ్వాన్సమాతఙ్గాన్ రాసభాన్ గవయాన్మృగాన్
తన కాళ్లలోంచి గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, అడవి ఎద్దులు, జింకలు సృష్టించాడు.
ఓషధ్యః ఫల మూలిన్యో రోమభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే
అతని రోమాల నుంచి ఔషధాలు, ఫలదాయిని, మూలదాయిని మొక్కలు పుట్టాయి.
అస్య త్వాదౌ తు కల్పస్య త్రేతాయుగముఖేపురా
ఈ కల్పం ప్రారంభంలో, త్రేతాయుగం మొదట్లో, పూర్వం—
ఏతే గ్రామ్యాః సమృతాః సప్త ఆరణ్యాః సప్త చాపరే
ఇవి ఏడూ గృహపశువులుగా, మరొక ఏడూ అడవి పశువులుగా పరిగణించబడతాయి.
ఔదకాః పశవః షష్ఠాః సప్తమాస్తు సరీసృపాః
ఆరవవాటిలో నీటిలో ఉండే జంతువులు, ఏడవవాటిలో సర్పాదులు ఉంటారు.
మర్కటః సప్తమో హ్యేషాం చారణ్యాః పశవస్తు తే
అడవి జంతువుల్లో, కోతి ఏడవది; ఇవే అడవి పశువులు.
అగ్నిష్టోమం చ యజ్ఞానాం నిర్మమే ప్రథమాన్ముఖాత్
యజ్ఞాలలో ముందుగా అగ్నిష్టోమాన్ని తన నోటితో సృష్టించాడు.
బృహత్సామ తథోక్తం చ దక్షిణాత్సో ఽసృజన్ముఖాత్
తన దక్షిణ నోటితో బృహత్సామాన్ని మరియు పలికే పదాలను సృష్టించాడు.
వైరూప్యమతిరాత్రం చ పశ్చిమాత్సో ఽసృజన్మఖాత్
తన పడమర నోటితో వైరూప్యాన్ని, అతిరాత్రాన్ని సృష్టించాడు.
అనుష్టుభం సవైరాజం చతుర్థాదసృజన్ముఖాత్
నాలుగవ నోటితో అనుష్టుభ్ మరియు సవైరాజాన్ని సృష్టించాడు.
సృష్ట్వాసౌ భగవాన్దేవః పర్జన్యమితివిశ్రుతమ్
ఇవి సృష్టించిన తరువాత, పరజన్యుడని ప్రసిద్ధి చెందిన భగవంతుడు,
ఉచ్చావచాని భూతాని గాత్రేభ్యస్తస్య జజ్ఞిరే
ఆయన అవయవాల నుండి ఎన్నో రూపాలున్న ఉన్నతమైనవి, తక్కువవైనవి అన్నీ భూతాలు పుట్టాయి.
సృష్ట్వా చతుష్టయం పూర్వం దేవర్షిపితృమానవాన్
ముందుగా దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, మనుష్యులను ఈ నాలుగు జాతులను సృష్టించాడు.
సృష్ట్వా యక్షపిశాచాంశ్చ గన్ధర్వప్సరసస్తదా
తర్వాత యక్షులను, పిశాచులను, గంధర్వులను, అప్సరసలను సృష్టించాడు.
అవ్యయం చ వ్యయం చైవ ద్వయం స్థావరజఙ్గమమ్
అవినాశి, వినాశి అనే రెండు రకాలుగా, స్థావరాలు, జంగమాలు అన్నీ సృష్టించాడు.
తాన్యేవ ప్రతిపద్యన్తే సృజ్యమానాః పునఃపునః
ఈ జీవులు మళ్లీ మళ్లీ సృష్టించబడుతూ, అదే రూపాలను తిరిగి పొందుతుంటాయి.
తద్భావితాః ప్రపద్యన్తే తస్మాత్తత్తస్య రోచతే
ఆ స్వభావంతో ఉన్నవారు దానిని పొందుతారు; అందుకే అది వారికి ఇష్టంగా ఉంటుంది.
వినియోగం చ భూతానాం ధాతైవ వ్యదధాత్స్వయమ్
భూతాలకు తగిన విధులను సృష్టికర్త తానే నిర్ణయించాడు.
దైవమిత్యపరే విప్రాః స్వభావం భూతచిన్తకాః
కొంతమంది మునులు దానిని దైవమని అంటారు; భూతాల గురించి ఆలోచించే వారు స్వభావమని అంటారు.
న చైవ తు పృథగ్భావమధికేన తతో విదుః
అదికంటే వేరుగా ఏదీ లేదని వారు తెలుసుకోరు.