శత్రుభిర్నిర్జితో వృద్ధః పలాయనపరో ఽ భవత్
శత్రువుల చేతిలో ఓడిపోయిన వృద్ధుడు పారిపోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు.
అన్తర్వత్న్యా చ తే మాత్రా సహితో వనమావిశత్
నీ తల్లి గర్భవతిగా ఉండగా, ఆమెతో కలిసి అతడు అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.
శోకామర్షసమావిష్టో వృద్ధభావేన చ స్వయమ్
ఆయన దుఃఖంతో, కోపంతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, వృద్ధుడిలా కనిపించాడు.
అనాథ ఇవ రాజేన్ద్ర స్వర్గలోకమితో గతః
ఓ రాజా, ఆధారంలేని వాడిలా, ఆయన ఈ లోకాన్ని విడిచిపెట్టి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
చితామారోపయద్భర్తూ రుదతీ సా కలేవరమ్
ఆమె కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ తన భర్త శరీరాన్ని చితిపై ఉంచింది.
చకారాగ్నిప్రవేశాయ సుదృఢాం మతిమాత్మనః
ఆమె తన మనసులో దృఢంగా అగ్నిలో ప్రవేశించాలనే సంకల్పం చేసుకుంది.
నిర్గత్య చాశ్రమాత్తాం చ వారయన్నిదమబ్రవీత్
ఆశ్రమం నుండి బయటకు వచ్చి, ఆమెను ఆపుతూ ఇలా అన్నాడు.
పుత్రస్తిష్ఠతి సర్వేషాం ప్రవరశ్చవర్త్తినామ్
అందరిలోనూ గొప్పవాడైన కుమారుడు మిగిలి ఉన్నాడు.
తతః సా సర్వదుఃఖాని నియమ్య త్వన్ముఖాంబుజమ్
తర్వాత, అన్ని బాధలను అదుపులో పెట్టుకుని, నీ కమలముఖాన్ని ఆమె చూశింది.
సుషావ చ తతః కాలే సా త్వామౌర్వాశ్రమే తదా
తర్వాత, సమయానికి, ఆమె ఔర్వ ఆశ్రమంలో నిన్ను ప్రసవించింది.
ఔర్వాశ్రమే వివృద్ధశ్చ భవాంస్తేనానుకంపితః
నీవు ఔర్వ ఆశ్రమంలో పెరిగి, ఆయన కరుణను పొందావు.
ఏవం ప్రభావో నృపతిః కార్త్తవీర్యో ఽభవద్భువి
ఇలా, కార్తవీర్యుడు భూమిపై ప్రసిద్ధి చెందిన రాజుగా అయ్యాడు.
యద్వంశజైర్జితో యుద్ధే పితా తే వనమాదిశత్
ఆ వంశజుల చేత యుద్ధంలో నీ తండ్రి ఓడిపోయినప్పుడు, ఆయన నిన్ను అడవికి పంపాడు.
ఏతచ్చ సర్వమాఖ్యాతం వ్రతానాముత్తమం తవ
ఇవి అన్నీ నీకు, అత్యుత్తమ వ్రతాన్ని గురించి వివరించాను.
న హ్యస్య కర్త్తుర్నృపతేః పురుషార్థచతుష్టయే
ఓ రాజా, దీన్ని ఆచరించే వాడికి మానవజీవితంలో నాలుగు పురుషార్థాల్లో ఏదీ లోటు ఉండదు.
జామదగ్న్యస్య చ మునే కిమన్యత్కథయామి తే
ఓ మునీంద్రా, జమదగ్ని గురించి ఇంకేమి చెప్పాలని నీవు కోరుతున్నావు?
తతః స సగరో రాజా కృతాఞ్జలిపుటో మునిమ్
తర్వాత, సాగరుడు రాజు చేతులు జోడించి మునిని సమీపించాడు.
సమ్యక్తముపదేశేన తత్రానుజ్ఞాం ప్రయచ్ఛ మే
సరైన ఉపదేశంతో, ఇక్కడ నాకు అనుమతి ఇవ్వమని అడిగాడు.
ఇత్యుక్తస్తేన రాజ్ఞాతు తథేత్యుక్త్వా మహామునిః
అప్పుడు ఆ రాజు అడిగినపుడు, మహాముని 'అలా జరుగుగాక' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.
స దీక్షితో వసిష్ఠేన సగరో రాజసత్తమః
వశిష్ఠుడు సాగరుడిని దీక్షాపథంలో ప్రవేశపెట్టాడు; సాగరుడు రాజులలో శ్రేష్ఠుడు.
పూజయిత్వా జగన్నాథం విధినా తేన పార్థివః
ఆ రాజు విధిగా జగన్నాథుడిని పూజించి,
ప్రతిజ్ఞామకరోద్రాజా వ్రతమేతదనుత్తమమ్
ఈ ఉత్తమమైన వ్రతాన్ని ఆచరించేందుకు రాజు గట్టిగా ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
అథానుజ్ఞాప్య రాజానం వసిష్ఠో భగవానృషిః
తర్వాత భగవంతుడు వసిష్ఠ మహర్షి రాజును అనుమతి తీసుకుని,
సన్నివర్త్యానుగచ్ఛన్తం ప్రజగామ నిజాశ్రమమ్
తన వెంట వచ్చినవారిని వెనక్కు పంపించి, తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
అయోధ్యాయామధివస్న్పాలయామాస మేదినీమ్
అయోధ్యలో నివసిస్తూ, భూమిని పాలించాడు.
వయసైవ స బాలో ఽభూత్కర్మణా వృద్ధసంమతః
వయస్సులో చిన్నవాడైనా, తన కార్యాలతో పెద్దవాడిగా అందరికి గౌరవించబడ్డాడు.
సుదీర్ఘం నిఃశ్వసిత్యుష్ణముద్విగ్నహృదయో ఽనిశమ్
ఆయన హృదయం రాత్రింబవళ్ళు కలవరంగా ఉండి, తరచూ లోతుగా, వేడిగా ఊపిరి పీల్చేవాడు.
శోకావిష్టః సరోషం సకలరిపుకులోచ్ఛిత్తయే సత్ప్రతిజ్ఞశ్చకే సద్యః ప్రతిజ్ఞాం పరిభవమనలం సోఢుమిక్ష్వాకువంశ్యః
శోకంతో, కోపంతో నిండిన ఇక్ష్వాకువంశజుడు, శత్రువులందరిని నాశనం చేయాలని సంకల్పించి, తన ప్రతిజ్ఞను అవమానించిన వేడిని సహించాడు.
రిపుం జేతుం మనశ్చక్రే దిశశ్చ సకలాః క్రమాత్
శత్రువును జయించాలని మనసులో నిర్ణయించుకుని, అన్ని దిశలపైనా దృష్టి పెట్టాడు.
సర్వతః సంవృతో రాజా నిశ్చక్రామ పురోత్తమాత్
అన్ని వైపులా అనుచరులతో చుట్టుముట్టబడి, రాజు మహానగరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.