చకంపిరే భృశం సర్వే మృత్యోరివ శరీరిణః
మరణం ఎదుర్కొంటున్న ప్రాణులు ఎలా వణికిపోతారో, అందరూ భయంతో వణికిపోయారు.
తతస్తతశ్ఛిన్నభుజోరుకఙ్ఘరా నాగా హయాః శూరనరా నిపేతుః
అక్కడక్కడ చేతులు, తొడలు, కాళ్లు తెగిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, వీరులు నేలపై పడిపోయారు.
తథైవ రామో ఽపి మనోనిలౌజా విమర్ద్దయామాస నృపస్య సేనామ్
అదేవిధంగా రాముడు తన మనస్సు, గాలి వలె ఉన్న బలంతో ఆ రాజు సైన్యాన్ని నాశనం చేయడం ప్రారంభించాడు.
ఉద్యమ్య చాపం మహదాస్థితో రథం సృజ్యం చ కృత్వా కిలమన్స్యరాజః
అప్పుడు మత్స్యరాజు గొప్ప రథంపై ఎక్కి, ధనుస్సును చేతపట్టి, యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచాడు.
దృష్ట్వా తమాయాన్తమథో మహాత్మా రామో గృహీత్వా ధనుషం మహోగ్రమ్
ఆ మహాత్ముడు రాముడు, అతడిని ముందుకు వస్తున్నట్టు చూసి, తన భయంకరమైన గొప్ప ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు.
స చాపి రాజాతిబలో మనస్వీ ససర్జ రామాయ తు పర్వతాస్త్రమ్
ఆ రాజు, అపారమైన బలంతో, ధైర్యంగా, రామునిపై పర్వతాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు.
రామో ఽపి తత్రాతిబలం విదిత్వా తం మత్స్యరాజం వివిధాస్త్రపూగైః
అయితే రాముడు మత్స్యరాజు గొప్ప బలాన్ని గ్రహించి, అనేక రకాల ఆయుధాలతో ప్రతిఘటించాడు.
నారాయణాస్త్రే భృగుణా ప్రయుక్తే రామేణ రాజన్నృపతేర్వధాయ
భృగువంశజుడైన రాముడు, ఆ రాజును సంహరించేందుకు నారాయణాస్త్రాన్ని ప్రయోగించినప్పుడు—
రామస్తు తస్యాథ విలక్ష్య కమ్పం బాణైశ్చతుర్భిర్నిజఘాన వాహాన్
అప్పుడు రాముడు, అతని కలవరాన్ని గమనించి, నాలుగు బాణాలతో ఆ రథయానాలను కూల్చేశాడు.
బాణేన చైకేన ప్రసహ్య సారథిం నిపాత్య భూమౌ రథమార్ద్దయత్త్రిభిః
ఒక బాణంతో సారథిని బలవంతంగా నేలపై పడగొట్టి, మిగతా మూడు బాణాలతో రథాన్ని ధ్వంసం చేశాడు.
స భిన్నశీర్షో రుధిరం వమన్ముహుర్మర్చ్ఛామవాప్యాథ మమార చ క్షణాత్
అతని తల చీలిపోగా, రక్తం మళ్లీ మళ్లీ ఉమ్ముతూ, అపస్మారంలో పడిపోయి వెంటనే మరణించాడు.
తస్మిన్నిపతితే రాజ్ఞి చన్ద్రవంశసముద్భవే
చంద్రవంశంలో పుట్టిన ఆ రాజు పడిపోయినప్పుడు—
మఙ్గలే నృపతిశ్రేష్ఠే రామో హర్షముపాగతః
ఆ శుభ సమయంలో, రాజులలో శ్రేష్ఠుడు హతమయ్యాడని రాముడు ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
ఉపోద్ధాతపాదే భార్గవచరితే అష్టాత్రింశత్తమో ఽధ్యాయః
ఉపోద్ధాత భాగంలో భృగుచరిత్రలో ముప్పై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
రాజేన్ద్రాన్ప్రేరయామాస కార్త్తవీర్యో మహాబలః
అపారబలమున్న కార్తవీర్యుడు రాజేంద్రులను పంపించాడు.
నిషధాధిపతిశ్చైవ మగధాధిపతిస్తథా
నిషధాధిపతి, అలాగే మగధాధిపతి కూడా—
వర్షన్తః శరజాలాని నానాయుద్ధవిశారదాః
వారు వివిధ యుద్ధాల్లో నైపుణ్యం కలిగి, బాణాల వర్షాన్ని కురిపించారు.
పినాకహస్తః స భృగుర్జ్వలదగ్నిశిఖోపమః
ఆ భృగువు పినాకం చేతపట్టి, మండుతున్న అగ్నిజ్వాల వలె ప్రకాశించాడు.
తదస్త్రం భార్గవే ద్రేణ క్షిప్తం సంగ్రామమూర్ద్ధని
భార్గవుడు ద్రేణుడు ప్రయోగించిన ఆస్త్రం యుద్ధమధ్యంలో విసిరారు.
తతః క్రుద్ధో మహాభాగో రామః శత్రువిదారణః
అప్పుడే మహోన్నతుడైన రాముడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు, కోపంతో మండిపోయాడు.
బృహద్బలం చ గదయా విదర్భం ముష్టినా తథా
బృహద్బలుని గదతో కొట్టాడు, అలాగే విదర్భుని ముష్టితో బలంగా ఢీకొట్టాడు.
మాగధఞ్చరణాఘాతైరస్త్రజాలేన సైనికాన్
మాగధుని కాలితో తన్నాడు, సైనికులను ఆయుధాల వలయంతో చుట్టేశాడు.
దుద్రావ కార్త్తవీర్యం చ జామదగ్న్యో మహాబలః
బలవంతుడు అయిన జామదగ్న్యుడు కార్తవీర్యుని అక్కడి నుంచి పారదోపించాడు.
కార్య్యాకార్యవిధానజ్ఞాః పృష్టే కృత్వా చ హైహయమ్
సరియైనదే, తప్పనిదే తెలిసిన హేహయులను వెనక్కు తిప్పాడు.
కాన్యకుబ్జాశ్చ శతశః సౌరాష్ట్రావన్తయస్తథా
కాన్యకుబ్జం నుంచి వందలాది మంది, అలాగే సౌరాష్ట్ర, అవంతి దేశాలవారు కూడా వచ్చారు.
శరజాలావృతస్తేషాం రామః సంగ్రామమూర్ద్ధని
యుద్ధం మధ్యలో బాణవర్షంలో మునిగిపోయిన రాముడు నిలిచాడు.
సస్మార రామచరితం యదుక్తం హరిణేన వై
అప్పుడు రాముడు, హరిచేత చెప్పబడిన తన కార్యాలను జ్ఞాపకం చేసుకున్నాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు రామః శస్త్రాస్త్రకోవిదః
అదే సమయంలో ఆయుధ, అస్త్ర విద్యలో నిపుణుడైన రాముడు సిద్ధంగా ఉన్నాడు.
ఉదతిష్ఠద్రణాకాఙ్క్షీ నీహారాదివ భాస్కరః
పొగమంచు నుంచి భాస్కరుడు వెలువడినట్లుగా, యుద్ధానికి ఉత్సాహంగా రాముడు పైకి లేచాడు.
ద్వాదశాక్షౌహిణీస్తత్ర చిచ్ఛేద లఘువిక్రమః
అక్కడ రాముడు తన వేగంతో పన్నెండు అక్షౌహిణి సైన్యాన్ని నాశనం చేశాడు.