ఉత్థాయాస్మై దదుశ్చాపి సత్కృత్య పరమాసనమ్
వారు లేచి, అతనికి గౌరవంగా అత్యుత్తమ ఆసనం సమర్పించారు.
పప్రచ్ఛ కిమిదం వృత్తం తత్సర్వం తే న్యవేదయన్
‘ఏమైంది?’ అని అడిగాడు. వారు జరిగినదంతా వివరంగా చెప్పారు.
సంజీవిన్యా వినయా తం సిషేచ ప్రోచ్చరన్నిదమ్
వినయంతో సంజీవినీ అతనిపై నీరు చల్లి, ఈ మాటలు పలికింది.
తేనాసౌ జీవతాచ్ఛీఘ్రం ప్రసుప్త ఇవచోత్థితః
ఆమె చేసినద్వారా అతను వెంటనే మళ్ళీ ప్రాణాలతో లేచాడు, నిద్రలోంచి లేచినవాడిలా.
సముత్తస్థావథార్చీకః సాక్షాద్గ్రరురివాపరః
ఆ తరువాత అర్చీకుడు లేచి నిలబడ్డాడు, గురువులా ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
ననామ భక్త్యా నృపతే కృతాఞ్జలిరువాచ హ
అతను భక్తితో రాజును నమస్కరించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
ధన్యో ఽహం కృతకృత్యో ఽహం సఫలం జీవితం చ మే
నేను ధన్యుడను, నా జీవితం సఫలమైంది, నేను అన్నీ సాధించాను.
భగవన్కిం కరోమ్యద్య శుశ్రూషాం తవ మానద
ప్రభూ! నేడు నేను మీకు ఏ సేవ చేయాలి, గౌరవమిచ్చేవాడా?
ఇత్యుక్త్వా సహసాఽనీతం రామేణార్ధ్యం ముదాన్వితః
ఇలా చెప్పి, ఆనందంతో రాముడు అతనికి అర్ఘ్యం తీసుకొచ్చాడు.
తజ్జలం శిరసాధత్త సకుటుంబో మహామనాః
ఆ నీటిని తన కుటుంబంతో కలిసి, మహోన్నతమైన హృదయంతో తలపై పెట్టుకున్నాడు.
భగవన్ కిం కృతం తేన రాజ్ఞా దుష్టేన పాతకమ్
ప్రభూ! ఆ దుష్ట రాజు ఏ పాపం చేశాడు?
సాధుబుద్ధ్యాస దుష్టాత్మా కిం చకార మహామతే
ఆ దుర్మార్గుడు, మంచి బుద్ధితో ఏమి చేశాడు, జ్ఞానవంతుడా?
చిరం ధ్యాత్వా సమాలోచ్య కారణం ప్రాహ భూపతే
చిరకాలంగా ఆలోచించి, కారణాన్ని పరిశీలించి, రాజుతో మాట్లాడాడు.
యశ్చ వై కృతవాన్పాపం సర్వజ్ఞస్య తవానఘ
నీపై పాపం చేసినవాడు, అన్నీ తెలిసిన నిష్కల్మషుడా—
ద్విజాపరాధతో మూఢ వీర్యం తే వినశిష్యతే
బ్రాహ్మణునిపై అపరాధం చేసినందుకు, మూర్ఖుడా, నీ బలము నశించిపోతుంది.
అయం రామో మహావీర్యం ప్రసహ్యనృపపుఙ్గవమ్
ఈ రాముడు గొప్ప బలశాలి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడిని జయిస్తాడు.
యస్మాదురః ప్రతిహతం త్వయా మాతర్మమాగ్రతః
తల్లి, నీవు నా ముందర నన్ను అడ్డగించావు కాబట్టి నేను ముందుకు పోవడం ఆగిపోయింది.
త్రిః సప్తకృత్వో నిఃక్షత్రాం కరిష్యే పృథివీమిమామ్
ఈ భూమిని ఇరవై ఒకసార్లు క్షత్రియుల్లేని స్థితికి తేవాలని నేను నిర్ణయించుకున్నాను.
భావినోర్ఽథస్య చ బలాత్కరిష్యత్యేవ మానద
ఓ గౌరవాన్ని ఇచ్చేవాడా, భవిష్యత్తులో జరగాల్సినది తప్పకుండా జరుగుతుంది.
దత్తాత్రేయాద్ధరేరంశాల్లబ్ధబోధో మహామతిః
దత్తాత్రేయుడు, హరిలో భాగమైనవాడు, ఆయన నుండి జ్ఞానం పొందిన గొప్ప మనస్సు కలవాడు.
యథాగతం యయౌ విద్వాన్భవిష్యత్కాలపర్యయాత్
వచ్చిన విధంగా, ఆ జ్ఞానవంతుడు కాలచక్రం ప్రకారం వెళ్లిపోయాడు.
ఉపోద్ధాతపాదే భార్గవచరితే త్రింశత్తమో ఽధ్యాయః
భార్గవుని చరిత్రలో, ఉపోద్ధాత భాగంలో ముప్పత్తవ అధ్యాయం.
యచ్చకార మహావీర్య్యో రాజ్ఞః క్రుద్ధో హి కర్మణా
రాజు వల్ల కోపంతో, మహావీరుడు చేసిన కార్యం ఇదే.
రామః ప్రోవాచ సంక్రుద్ధో ముఞ్చఞ్ఛ్వాసాన్ముహర్ముహుః
రాముడు తీవ్రమైన కోపంతో, మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి తీసుకుంటూ ఇలా అన్నాడు.
కార్త్తవీర్యస్య యో విద్వాంశ్చక్రే బ్రహ్మవధోద్యమమ్
కార్తవీర్యుడిని, బ్రాహ్మణహంతకుడిని, సంహరించేందుకు ప్రయత్నించిన జ్ఞానవంతుడు.
శుభం వాప్యశుభం సర్వే ప్రకుర్వన్తి విమోహితాః
మోహంతో ఉన్నవారు అందరూ, మంచిని లేదా చెడును చేయగలరు.
కార్త్తవీర్యం నిహత్యాజౌ పితుర్వైరం ప్రసాధయే
పోరులో కార్తవీర్యుడిని చంపి, తండ్రి ప్రతీకారాన్ని నెరవేర్చుతాను.
రక్షిష్యతే తథాప్యేనం సంహరిష్యామి నాన్యథా
ఎవరైనా అతన్ని కాపాడినా, నేను అతన్ని సంహరిస్తాను; వేరే మార్గం లేదు.
జమదగ్నిరువాచేదం పుత్రం సాహసభాషిణమ్
ధైర్యంగా మాట్లాడిన తన కుమారునికి జమదగ్ని ఇలా అన్నాడు.
యచ్ఛ్రుత్వా మానవాః సర్వే జాయన్తే ధర్మకారిణః
ఇది విని అందరూ ధర్మాన్ని పాటించే వారు అవుతారు.