పశ్యన్నుద్విగ్నహృదయస్తూర్ణం ప్రాపాశ్రమం విభుః
ఇది చూసి, హృదయం కలవరపడి, ఆ మహాత్ముడు వేగంగా ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
నవిభూతేవ శోకేన ప్రారుదద్రేణుకా పునః
దుఃఖంతో మనస్సు మరిగిపోయినట్లుగా, రేణుకా మళ్లీ ఏడ్చింది.
ఉభాభ్యామపి హస్తాభ్యాముదరం సమతాడయత్
రెండు చేతులతో సమానంగా తన పొట్టను కొట్టాడు.
కురరీమివ శోకార్త్తా దృష్ట్వా దుఃఖముపేయివాన్
ఆమెను, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, దిక్కుతోచని పక్షి మాదిరిగా చూసి, అతడు తీవ్రంగా విషాదానికి లోనయ్యాడు.
నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం తస్థౌ భూమావర్ధోముఖః
కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిపోయి, భూమిపై తలవంచి నిలబడ్డాడు.
కిమిదం భృగుశార్దూల నైతత్వయ్యుపపాద్యతే
భృగువంశంలో శ్రేష్ఠుడా, ఇది ఏమిటి? ఇది నీకు తగినది కాదు.
ధృతిమన్తో మహాన్తస్తు దుఃఖం కుర్వతి న వ్యయే
ధైర్యవంతులైన గొప్పవారు దుఃఖాన్ని తమపై ప్రభావితం కాకుండా చూస్తారు.
త్యజ శోకం మహాబాహో న తత్పాత్రం భవదృశాః
మహాబాహువా, దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టు; నీలాంటి వారికి ఇది సరిపోదు.
శోకస్తస్యావకాశం త్వం కథం త్దృది నియచ్ఛసి
అంత ధైర్యమైన మనసుతో నువ్వు దుఃఖానికి ఎలా చోటిచ్చావు?
రుదతీం బత వైధవ్యశం కాపహతచేతనామ్
అయ్యో, ఆమె విధవగా ఏడుస్తోంది, దురదృష్టంతో మనస్సు తడిసి పోయింది.
తస్మాదతీతమఖిలం త్యక్త్వా కృత్యం విచిన్తయ
కాబట్టి, గతాన్ని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, ఇప్పుడు చేయవలసినదాన్ని ఆలోచించు.
రామః సంస్తంభయామాస శనైరాత్మానమాత్మనా
రాముడు తనే తనను శాంతంగా అదుపులోకి తెచ్చుకున్నాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వో హస్తాభ్యాముదరం సమతాడయత్
తన చేతులతో ఇరవై ఒకసారి పొట్టను కొట్టాడు.
రుదతీమలమంబేతి సాంత్వయామాస మాతరమ్
‘ఇంకా ఏడుపు చాలును’ అని తల్లి ని ఓదార్చాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వో యదిదం త్వయా వక్షః సమాహతమ్
నువ్వు ఇరవై ఒకసారి నీ వక్షస్సును ఇలా కొట్టినందుకు—
హనిష్యే భువి సర్వత్ర సత్యమేతద్బ్రవిమి తే
భూమిపై ఎక్కడైనా నేను హత్య చేస్తాను—నిజంగా నీకు మాట ఇస్తున్నాను.
నాస్త్యేవ నూనమాయాతమతిక్రాన్తస్య వస్తునః
ఓ నిజంగా, గడిచిపోయినది తిరిగి రాదు.
కృచ్ఛ్రాద్ధైర్యం సమాలంబ్య తథేతి ప్రత్యభాషత
తీవ్రమైన ప్రయత్నంతో ఆమె ధైర్యంగా ‘అలా జరగనీ’ అని సమాధానం చెప్పింది.
అగ్నౌ సత్కర్త్తుమారేభే దేహం రాజన్యథవిధి
రాజు శరీరానికి విధిగా అగ్నిలో అంత్యక్రియలు చేయడం ప్రారంభించాడు.
పుత్రాన్సర్వాన్సమాహూయ త్విదం వచనమబ్రవీత్
తన కుమారులందరిని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు:
అనుగన్తుమిహేచ్ఛామి తన్మే ఽనుజ్ఞాతుమర్హథ
ఇక్కడ నేను ఆయనను అనుసరించాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి నాకు అనుమతి ఇవ్వండి.
భర్త్రా విరహితా తేన ప్రవర్త్తిష్యే వినిన్దితా
భర్త లేకుండా, ఇతరులు నిందించినా, నేను ఇదే మార్గంలో ముందుకు సాగుతాను.
యథా తేన ప్రవర్త్తిష్యే పరత్రాపి సహానిశమ్
నేను ఆయనతో ఇక్కడ ఎలా వెళ్ళాలో, పరలోకంలో కూడా ఎప్పుడూ ఆయనతోనే ఉంటాను.
భర్తుర్మమ భవిష్యామి పితృలోకప్రియాతిథిః
నేను నా భర్తకు పితృలోకంలో ప్రియమైన అతిథిగా మారుతాను.
ప్రతిభూయ న వక్తవ్యం యది మత్ప్రియమిచ్ఛథ
మీకు నా ఆనందం కావాలంటే, మీరు నన్ను ఆపాలని చెప్పకూడదు.
అగ్నిం ప్రవిశ్య భర్త్తారమనుగన్తుం మనోదధే
నా మనసులో భర్తను అనుసరించాలనే సంకల్పంతో నేను అగ్నిలో ప్రవేశించాను.
సమాభాష్యాతిగంభీరా వాగువాచాశరీరీణీ
అప్పుడు, లోతైన శబ్దంతో, శరీరం లేని వాణి స్పష్టంగా పలికింది.
మా కార్షీః సాహసం భద్రే ప్రవక్ష్యామి ప్రియం తవ
ఓ సౌమ్యే! తొందరగా ఏ పని చేయకు. నీకు ఇష్టమైనది నేను చెబుతాను.
న మర్త్తవ్యన్త్వయా సర్వో జీవన్భద్రాణి పశ్యతి
నీవు మరణించకూడదు. బతికినవారు అందరూ శుభమయమైన దృష్టిని పొందుతారు.
నిమిత్తమన్తరీకృత్య కిఞ్చిదేవ శుచిస్మితే
ఓ స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్నవాడా! ఏదైనా ఒక కారణాన్ని తీసుకుని,