పశ్యతాం సర్వభూతానాం గగనం ప్రత్యపద్యత
అన్ని జీవులు చూస్తుండగా, ఆవు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.
ప్రసహ్య బద్ధ్వా తద్వత్సం జగ్మురేవాతినిర్ఘృణాః
అలాగే, దయలేని వారు ఆ దూడను బలవంతంగా కట్టేసి తీసుకెళ్లారు.
స పాపస్తరసా రాజ్ఞః సన్నిధిం సముపాగమత్
ఆ పాపి వెంటనే రాజు సమక్షానికి వచ్చాడు.
తద్వ్రత్తాన్తమశేషేణ వ్యాచచక్షే ససాధ్వసః
భయంతో వణికుతూ, అతడు ఆ సంఘటనను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాడు.
ఉపోద్ధాతపాదేర్ఽజునోపాఖ్యానే ఏకోనత్రింశత్తమో ఽధ్యాయః
ఉపోద్ధాత భాగంలో అర్జునుని కథలో ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం.
ఉద్విగ్నచేతాః సుభృశం చిన్తయామాస నైకధా
అతని మనస్సు బాగా కలవరపడి, ఎన్నో విధాల ఆలోచించసాగాడు.
బ్రహ్మస్వహరణే వాఞ్ఛా తద్ధత్యా చాతిగర్హితా
బ్రాహ్మణుని సంపదను ఆకాంక్షించడం, అతన్ని హత్య చేయడం రెండూ చాలా నిందించదగినవే.
వచనం తర్హి తాం జహ్యాం విమూఢాత్మా గతత్రపః
అయితే, నేను అవివేకంతో, సిగ్గు లేకుండా, ఆమె మాటలను వదిలేయాలా?
స్వపురం ప్రతిచక్రామ సబలః సానుగస్తతః
ఆ తర్వాత తన సైన్యం, అనుచరులతో కలిసి తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
ఆశ్రమాత్సహసా రాజన్వినిశ్చక్రామ రేణుకా
ఓ రాజా! రేణుకా అకస్మాత్తుగా ఆశ్రమం నుండి బయటకు వెళ్లింది.
నిశ్చేష్టం పరితం భూమౌ దదర్శ పతిమాత్మనః
ఆమె భూమిపై కదలకుండా ఉన్న తన భర్తను చూసింది.
అన్వాహతేవాశనినా మూర్ఛితాన్యపతద్భువి
విద్యుదాఘాతంలా తాకినట్లు, ఆమె మూర్చిపోయి నేలపై పడిపోయింది.
పతిత్వోత్థాయ సా భూయః సుస్వరం ప్రరురోద హ
పడిపోయి, మళ్లీ లేచి, స్పష్టమైన స్వరంతో గట్టిగా ఏడ్చింది.
అశ్రుపూర్మముఖీ దీనా పతితా శోకసాగరే
ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, దుఃఖంలో మునిగి, బాగా బాధపడింది.
హా ధిగత్యన్తశాన్త త్వం నైవ కాఙ్క్షేత చేదృశమ్
హాయ్! హాయ్! పరమ శాంతుడా, నువ్వు ఇలాంటి దుస్థితిని ఎప్పుడూ కోరేవాడివి కాదుగా.
క్షిప్త్వానాథామగాధే మాం క్వ చ యాతో ఽసి మానద
నన్ను ఇలా అశక్తురాలిగా లోతైన దుఃఖంలో పడేసి, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు, గౌరవనీయుడా?
యాసి యత్ర త్వమేకాకీ తత్ర మాం నేతుమర్హసి
నీవు ఎక్కడికి ఒంటరిగా వెళ్తున్నావో, అక్కడ నన్ను కూడా తీసుకెళ్లాలి.
న దీర్యతే మహాభాగ కఠినాః ఖలు యోషితః
మహాభాగ! స్త్రీల హృదయాలు నిజంగా గట్టివే, ఎందుకంటే అవి విరగవు.
చుక్రోశ రామరామేతి భృశం దుఃఖపరిప్లుతా
తీవ్రమైన దుఃఖంతో మునిగి, ఆమె 'రామా! రామా!' అని పదే పదే అరవసాగింది.
అకృతవ్రణసంయుక్తః స్వాశ్రమాయ న్యవర్త్తత
గాయమేమీ లేకుండా, అతడు తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
పశ్యన్నుద్విగ్నహృదయస్తూర్ణం ప్రాపాశ్రమం విభుః
ఇది చూసి, హృదయం కలవరపడి, ఆ మహాత్ముడు వేగంగా ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు.
నవిభూతేవ శోకేన ప్రారుదద్రేణుకా పునః
దుఃఖంతో మనస్సు మరిగిపోయినట్లుగా, రేణుకా మళ్లీ ఏడ్చింది.
ఉభాభ్యామపి హస్తాభ్యాముదరం సమతాడయత్
రెండు చేతులతో సమానంగా తన పొట్టను కొట్టాడు.
కురరీమివ శోకార్త్తా దృష్ట్వా దుఃఖముపేయివాన్
ఆమెను, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, దిక్కుతోచని పక్షి మాదిరిగా చూసి, అతడు తీవ్రంగా విషాదానికి లోనయ్యాడు.
నేత్రాభ్యామశ్రుపూర్ణాభ్యాం తస్థౌ భూమావర్ధోముఖః
కళ్లలో కన్నీళ్లు నిండిపోయి, భూమిపై తలవంచి నిలబడ్డాడు.
కిమిదం భృగుశార్దూల నైతత్వయ్యుపపాద్యతే
భృగువంశంలో శ్రేష్ఠుడా, ఇది ఏమిటి? ఇది నీకు తగినది కాదు.
ధృతిమన్తో మహాన్తస్తు దుఃఖం కుర్వతి న వ్యయే
ధైర్యవంతులైన గొప్పవారు దుఃఖాన్ని తమపై ప్రభావితం కాకుండా చూస్తారు.
త్యజ శోకం మహాబాహో న తత్పాత్రం భవదృశాః
మహాబాహువా, దుఃఖాన్ని వదిలిపెట్టు; నీలాంటి వారికి ఇది సరిపోదు.
శోకస్తస్యావకాశం త్వం కథం త్దృది నియచ్ఛసి
అంత ధైర్యమైన మనసుతో నువ్వు దుఃఖానికి ఎలా చోటిచ్చావు?
రుదతీం బత వైధవ్యశం కాపహతచేతనామ్
అయ్యో, ఆమె విధవగా ఏడుస్తోంది, దురదృష్టంతో మనస్సు తడిసి పోయింది.