న చుక్రోధాక్రోధనత్వం సతో హి పరమం ధనమ్
అతడు కోపపడలేదు, ఎందుకంటే కోపాన్ని దూరంగా ఉంచడం సత్పురుషులకు గొప్ప సంపద.
జగత్సర్వం క్షయం తస్య చిన్తయన్న ప్రచుక్రుధే
తన వల్ల ఈ లోకమంతా నశించిపోతుందని ఆలోచిస్తూ, అతడు కోపాన్ని ప్రదర్శించలేదు.
రామేణాభూత్తతో నిత్యం శాన్త ఏవ మహాతపాః
ఆ తర్వాత రాముని వల్ల ఆ మహాతపస్సు ఎప్పుడూ ప్రశాంతుడిగా ఉండిపోయాడు.
నిపపాత మహాతేజా ధరణ్యాం గతచేతనః
అతని మహాతేజస్సు భూమిపై పడి, స్పృహ కోల్పోయాడు.
కిఙ్కరానాదిశచ్ఛీఘ్రం ధేనోరానయనే బలాత్
ఆవును బలవంతంగా తీసుకురావాలని అతడు వెంటనే సేవకులకు ఆజ్ఞాపించాడు.
కశాభిరభిహన్యన్త చకృషుశ్చ నినీషయా
వారు కశాలతో కొడుతూ, చక్రాలతో లాగేందుకు ప్రయత్నించారు.
హన్యమానా భృశం తైశ్చ చుక్రుధే చ పయస్వినీ
వారు తీవ్రంగా కొట్టడంతో, ఆ పాలిచ్చే ఆవు కోపంతో మురిసిపోయింది.
ఆకృష్య పాశాన్ సుదృఢాన్ కృత్వాత్మానమమోచయత్
బలమైన కట్టెలను లాగుతూ, ఆవు తనను తాను విడిపించుకుంది.
హుంహారవం ప్రకుర్వాణా సర్వతో ఽహ్యపతద్రుషా
బలంగా 'హుం' అని అరుస్తూ, ఆవు అన్ని వైపులా ఉగ్రంగా పరిగెత్తింది.
రాజమన్త్రిబలం సర్వం వ్యద్రావయదమర్షితా
కోపంతో ఆవు రాజు, మంత్రి, సైన్యం అందరినీ చెల్లాచెదురుగా చేసేసింది.
పశ్యతాం సర్వభూతానాం గగనం ప్రత్యపద్యత
అన్ని జీవులు చూస్తుండగా, ఆవు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.
ప్రసహ్య బద్ధ్వా తద్వత్సం జగ్మురేవాతినిర్ఘృణాః
అలాగే, దయలేని వారు ఆ దూడను బలవంతంగా కట్టేసి తీసుకెళ్లారు.
స పాపస్తరసా రాజ్ఞః సన్నిధిం సముపాగమత్
ఆ పాపి వెంటనే రాజు సమక్షానికి వచ్చాడు.
తద్వ్రత్తాన్తమశేషేణ వ్యాచచక్షే ససాధ్వసః
భయంతో వణికుతూ, అతడు ఆ సంఘటనను పూర్తిగా వివరంగా చెప్పాడు.
ఉపోద్ధాతపాదేర్ఽజునోపాఖ్యానే ఏకోనత్రింశత్తమో ఽధ్యాయః
ఉపోద్ధాత భాగంలో అర్జునుని కథలో ఇరవై తొమ్మిదవ అధ్యాయం.
ఉద్విగ్నచేతాః సుభృశం చిన్తయామాస నైకధా
అతని మనస్సు బాగా కలవరపడి, ఎన్నో విధాల ఆలోచించసాగాడు.
బ్రహ్మస్వహరణే వాఞ్ఛా తద్ధత్యా చాతిగర్హితా
బ్రాహ్మణుని సంపదను ఆకాంక్షించడం, అతన్ని హత్య చేయడం రెండూ చాలా నిందించదగినవే.
వచనం తర్హి తాం జహ్యాం విమూఢాత్మా గతత్రపః
అయితే, నేను అవివేకంతో, సిగ్గు లేకుండా, ఆమె మాటలను వదిలేయాలా?
స్వపురం ప్రతిచక్రామ సబలః సానుగస్తతః
ఆ తర్వాత తన సైన్యం, అనుచరులతో కలిసి తన నగరానికి తిరిగి వెళ్లాడు.
ఆశ్రమాత్సహసా రాజన్వినిశ్చక్రామ రేణుకా
ఓ రాజా! రేణుకా అకస్మాత్తుగా ఆశ్రమం నుండి బయటకు వెళ్లింది.
నిశ్చేష్టం పరితం భూమౌ దదర్శ పతిమాత్మనః
ఆమె భూమిపై కదలకుండా ఉన్న తన భర్తను చూసింది.
అన్వాహతేవాశనినా మూర్ఛితాన్యపతద్భువి
విద్యుదాఘాతంలా తాకినట్లు, ఆమె మూర్చిపోయి నేలపై పడిపోయింది.
పతిత్వోత్థాయ సా భూయః సుస్వరం ప్రరురోద హ
పడిపోయి, మళ్లీ లేచి, స్పష్టమైన స్వరంతో గట్టిగా ఏడ్చింది.
అశ్రుపూర్మముఖీ దీనా పతితా శోకసాగరే
ఆమె ముఖం కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, దుఃఖంలో మునిగి, బాగా బాధపడింది.
హా ధిగత్యన్తశాన్త త్వం నైవ కాఙ్క్షేత చేదృశమ్
హాయ్! హాయ్! పరమ శాంతుడా, నువ్వు ఇలాంటి దుస్థితిని ఎప్పుడూ కోరేవాడివి కాదుగా.
క్షిప్త్వానాథామగాధే మాం క్వ చ యాతో ఽసి మానద
నన్ను ఇలా అశక్తురాలిగా లోతైన దుఃఖంలో పడేసి, నీవు ఎక్కడికి వెళ్లిపోయావు, గౌరవనీయుడా?
యాసి యత్ర త్వమేకాకీ తత్ర మాం నేతుమర్హసి
నీవు ఎక్కడికి ఒంటరిగా వెళ్తున్నావో, అక్కడ నన్ను కూడా తీసుకెళ్లాలి.
న దీర్యతే మహాభాగ కఠినాః ఖలు యోషితః
మహాభాగ! స్త్రీల హృదయాలు నిజంగా గట్టివే, ఎందుకంటే అవి విరగవు.
చుక్రోశ రామరామేతి భృశం దుఃఖపరిప్లుతా
తీవ్రమైన దుఃఖంతో మునిగి, ఆమె 'రామా! రామా!' అని పదే పదే అరవసాగింది.
అకృతవ్రణసంయుక్తః స్వాశ్రమాయ న్యవర్త్తత
గాయమేమీ లేకుండా, అతడు తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లాడు.